Een nieuw jaar betekent voor velen nieuwe kansen en een nieuw begin. Dat is waar goede voornemens om de hoek komen kijken. Maar waarom zijn die  zo lastig vol te houden en eindig je toch weer met een bak chips op de
bank, in plaats van met een proteïneshake in de sportschool? Gedragspsychologen Sabine Jansen en Julia Hindriksen geven advies.

Maar liefst 43 procent van de Nederlanders had goede voornemens voor 2024, bleek uit onderzoek, waarvan Gen Z-ers (64 procent) nog het meest. Er valt vanuit verschillende perspectieven te verklaren waarom mensen zoveel geven om goede voornemens. "We streven als mensen constant doelen na", vertelt gedragspsycholoog Sabine Jansen. "We willen ons eigen persoon zijn en dat tot uitdrukking brengen. Doelen stellen kan helpen om die persoon te worden die we willen zijn." Daarnaast spelen sociale druk en normen een grote rol. "We leven in een maatschappij waarin persoonlijke ontwikkeling hoog aanzien heeft en idealen via (sociale) media worden opgelegd. Als mens willen we daar graag aan voldoen, we willen graag bij de groep horen." 

Dat dit op 1 januari massaal tot uiting komt in de vorm van goede voornemens is deels ook een maatschappelijk verschijnsel. "We weten uit onderzoek dat mensen bij grotere life-events, zoals de start van het nieuwe jaar of een verjaardag sneller nieuwe doelen stellen."

Doelen stellen voor jezelf brengt vaak een bepaalde druk met zich mee. Als het dan niet lukt om je goede voornemens vol te houden, leidt dit vaak tot schuldgevoel. "Schuldgevoel kan twee kanten op werken. Het kan werken als motivator: je voelt je schuldig over je gedrag wat je ertoe kan aanzetten om nieuwe doelen of een wens tot verandering op te stellen. Maar vaak is schuldgevoel juist een demotiverende factor. Het kan juist leiden tot zelfkritiek en een gevoel van falen oproepen. Dit kan ertoe leiden dat mensen opgeven of zelfs ongezonder gedrag vertonen om met het schuldgevoel om te gaan."

Lastig vol te houden

Volgens de gedragspsycholoog zijn er een aantal verklaringen waarom goede voornemens zo lastig vol te houden zijn. 

1. Te abstracte doelen: "Vaak formuleren we abstracte doelen zonder een duidelijk plan, zoals 'ik wil gezonder leven'. Abstracte doelen zijn veel lastiger na te komen, omdat je geen duidelijk plan hebt. Als je drie keer in de week wilt sporten, maar je hebt niet bedacht wat je gaat doen en op welke momenten, is het ineens zaterdagavond en heb je nog steeds niet gesport."
2. Te grote doelen: "We willen vaak te veel in één keer: we gaan gezonder eten, eerder naar bed, meer sporten en minder social media gebruiken. Je maakt het dan heel moeilijk voor jezelf. Daarbij is de kans groot dat als het niet lukt, je dan ook snel de handdoek in de ring gooit."
3. Gewoontes: "Nieuw gedrag aanleren is moeilijk, omdat veel van ons gedrag sterk gestuurd wordt door automatische gewoontes en routines. Het kost veel tijd en energie om dit te veranderen.”
4. Zelfcontrole: We vertrouwen vaak op wilskracht en zelfcontrole in het moment, maar bij een moment van zwakte of minder controle val je dan door de mand. Die koekjes die nog achter in de kast lagen zijn dan toch opeens op. 

Tips voor meer succes

Er zijn dus veel factoren die inspelen op het succes van goede voornemens waarmaken. Gedragspsycholoog Julia Hindriksen van Luxitpsychologie.nl geeft een aantal goede tips om jouw goede voornemens tot een succes te maken.

Allereerst is het belangrijk om te kijken naar de oorzaak van je probleem: "Gedragsverandering mislukt in het algemeen vaak ook omdat mensen verkeerde aannames doen over de oorzaak van hun probleem. Stel, je slaapt te weinig. Hoe komt dat? Is je studie te moeilijk, waardoor je ‘s nachts nog zit te blokken? Drink je te vaak alcohol, waardoor je de moeheid 's avonds niet meer voelt? Heb je te veel sociale dingen in je agenda staan, waardoor het onrealistisch is om acht uur slaap te pakken? Zoek eerst de oorzaak uit, omdat je alleen dán de juiste oplossing kunt vinden en je gedrag er op aan kunt passen."

Hierna is het volgens Julia goed om na te denken over waarom je dat gedrag wilt veranderen. Daarbij is vooral intrinsieke motivatie belangrijk. Dat betekent dat je heel graag wilt veranderen voor jezélf als persoon en niet omdat bijvoorbeeld je vriend(in) dat fijn zou vinden: "Als je bijvoorbeeld al jarenlang af wilt vallen en je hebt het nog steeds niet gedaan, schrap het dan. Dat klinkt misschien gek, maar er zit dan blijkbaar geen intrinsieke motivatie aan vast. Het moment komt nog wel (of misschien niet), je hebt gewoon nog geen goede intrinsieke aanleiding gevonden om af te willen vallen."

Dan is er ook nog zo iets als de self fulfilling prophecy. Dit houdt in dat mensen onbewust handelen naar wat ze verwachten te krijgen. Dus als jij denkt dat je je nieuwe voornemens niet gaat volhouden, dan is de kans ook groot dat je inderdaad gelijk zult krijgen. Maar andersom werkt dit net zo: het wordt makkelijker om jouw doel te halen als je een deadline zet voor jezelf. "Als je een realistische deadline hebt, dan ga je daar onbewust naartoe werken."

Doelen stellen en anticiperen

Sabine heeft ook een aantal tips. Zij vertelt dat het belangrijk is om je doelen specifiek en meetbaar te maken. Dit zorgt ervoor dat je doelen makkelijker vol te houden zijn. Spreek bijvoorbeeld met jezelf af: ik ga elke week op maandag- en donderdagavond direct na studie naar de sportschool. Begin dan ook eerst met één klein, concreet doel en kies pas een nieuw doel als het je lukt om dat ene doel gemakkelijk een tijd vol te houden.

Je omgeving kan ook van grote invloed zijn op het succes van jouw goede voornemens. Denk na over wat de momenten zijn dat jij het moeilijk vindt om je doel vol te houden. Hoe kan je jouw fysieke en sociale omgeving zo goed mogelijk inrichten om ervoor te zorgen dat je omgeving het gedrag faciliteert en je dus minder zelfcontrole in het moment nodig hebt? Zo is het makkelijker om in de supermarkt al geen koekjes te kopen, dan ze wel in huis te hebben, maar ze dan niet te eten.

Laat de koekjes dus in de supermarkt, kijk die netflixserie pas als je hebt gesport of wissel dat ene biertje in voor een cola. Met deze tips heb je in ieder geval weer genoeg motivatie om je voornemens vol te houden!