Samenvatting Anw H3 en H4

Gezondheid en ziekte
Wanneer ben je ziek? Als je een been breekt ben je ziek. Ziek zijn of pijn hebben is meestal iets heel persoonlijks. Een pijn valt bijvoorbeeld bij rugpijn niet te meten. Je hebt daar meer van: jeuk, depressief voelen, gespannen zijn of moe zijn. Bij moe is het gevoel dat je niet verder kunt. De brandstof is op. Een goeie hardloper moet na afloop doodop zijn want anders is het een teken dat hij harder had gekund. Maar je kunt ook zonder inspanningen doodmoe zijn. Soms is dat een reden voor een ziekte zoals kanker, een chronische infectie of bloedarmoede. Van slecht slapen, stress, hevige emoties, depressie of niets doen kun je doodmoe worden. ME is chronische moeheidsyndroom. De verschijnselen zijn een ellendig gevoel, hoofdpijn, spierzwakte en ook nog erg moe zijn. Dokters kunnen meestal niets vinden. Mensen uit andere culturen kijken anders tegen ziekten aan als wij. Bijvoorbeeld in China. De yang en de yin. De ying is volgens de chinezen de mannelijke energie, actief en creatief en de yin de vrouwelijke energie, passief en ontvangend. Vader is yang en Moeder is yin. Zij samen zorgen voor de harmonie in de wereld. Bij ziekte overheerst er een. Wie beter wil worden moet zorgen voor een nieuw evenwicht. Langer koken, gebruik van zout, en sterke verhitting het voedsel meer yang en het tegenovergestelde meer yin. Ook acupunctuur kan helpen om het evenwicht te herstellen. Winti komt uit Suriname. Sommige mensen denken dat wanneer je geesten van je voorouders beledigd je een ziekte krijgt. Expres of per ongeluk. Een wintigenezer zal de ziekte met rituelen bevrijden. In trance probeert hij het contact weer goed te maken met de voorouders. De gezondheidswetenschap ziet dit weer anders. Meten is weten. Vroeger dachten dokters dat een ongrijpbare levenskracht ons lichaam stuurt. Rond 1800 veranderde dat. Iemand maakte uit de dode natuur zomaar een levende stof. Menselijk lichaam was dus niet chemie. Dokters gaan nu af op feiten. Dingen die je kunt meten bijv je cholesterolgehalte, bloeddruk of je hemoglobinepeil. Het hart zien dokters als een bloedpomp, met motor, kleppen, en ontsteking. Het bloed circuleert door je lichaam. Hoe meer behoefte aan zuurstof hoe sneller je hart klopt. Het bloed heeft een snelheid van 7 meter per seconde. Het gezonde hart is een standaardhart. Wijkt het af is het ziek. Voor dokters is een varkenshart hetzelfde als een mensenhart. Men wil dit ook gaan gebruiken bij operaties (Xenontransplantatie). De arts John Snow kwam op het idee om huis aan huis het drinkwater te onderzoeken en kijken waar het vandaan kwam. Wat bleek, alles kwam uit de Theems. Daar loosden alle riolen op. Snow zorgde ervoor dat het drinkwater voortaan verderop er uit werd gehaald en de epidemie was geëindigd. Door een lichaam te bestuderen heeft de moderne geneeskunde mooie resultaten gehaald. Een hartinfarct kan men herkennen. Diagnose en therapie zijn gestandaardiseerd. De test op ziekte is bij iedereen hetzelfde. Het geneesmiddel werkt ook bij iedereen hetzelfde.

Semmelweis vond dat er veel te veel vrouwen overleden aan ‘’kraamvrouwenkoorts’’. Hij beschreef keurig hoe het ging, eerst koorts, dan dorst en een hele zwakke snelle pols. Na een paar dagen allemaal vlekken op de huid. Bij ontleding zijn alle organen ontstoken en zit overal pus. Semmelweis vind het niet leuk en gaat op onderzoek uit. Hij legt alle feiten op een rijtje. Men denkt dat het komt door overbevolking maar dat klopt niet volgens Semmelweis. Hij bedacht hypothesen( onbewezen stellingen die je aan de feiten moet toetsen). Eerst denkt hij dat het komt door de ligging bij de bevalling maar het sterftecijfer daalt niet dus die klopt niet. Hij laat mensen vertrekken van de afdeling en het sterfte cijfer daalt maar is later weer terug op niveau. Vrouwen die op straat bevallen krijgen meestal geen kraamvrouwenkoorts dus is het iets op zijn afdeling. Als een goede vriend overlijdt en bij een sectie op het lijk ziet hij dezelfde symptomen als bij de kraamvrouwenkoorts. Conclusie: Lijkdeeltjes die hij op zijn vinger gekregen of op zijn mes heeft gekregen hebben ze er niet afgewassen. Ze blijven zo dus zitten en zijn vriend is daarmee in aanraking gekomen en zo heeft het virus zich ook bij hem verspreid. Semmelweis heeft gelijk maar krijgt het niet. Hij overlijdt in 1865. Zijn werk is niet voor niets geweest. Hygiëne is effectief bij voorkomen van infectieziekten. Het resultaat en de vervolgen hebben wel degelijk invloed op het sterftecijfer.

hypothese verwerpen
probleem – hypothese – voorspelling – experiment – resultaat – hypothese bevestigd

Nadat Semmelweis overtuigend bewijs had geleverd geloofden nog steeds veel mensen hem niet. Men geloofde meer in het vanzelf ontstaan van ziektekiemen. Ziektekiemen ontstonden zomaar dus had het ook geen zin om je handen te wassen. Pasteur en Koch leverden het tegendeel. Antoni van Leeuwenhoek ging zelf zijn microscoopjes ging maken ontdekte hij het bestaan van micro-orgasmen. Hij geloofde niet dat ze spontaan begonnen te leven maar hij zei dat het kwam door voortplanting. Hij was dichtbij de conclusie dat de ontstekingen kwamen door de bacteriën maar zover is hij nooit gekomen. Pasteur en Koch hebben het bewijs 200 jaar later geleverd. Pasteur bewees dat micro-organismen gisting en bederf van voedselbederf veroorzaakten. Als er geen micro-organismen waren was er ook geen bederf. Je kon ze doden door voedsel kort te verhitten of luchtdicht afsluiten. Hij kwam ook tot de ontdekking dat ze altijd overal waren. Koch toonde aan dat miltvuur wordt veroorzaakt door een bacterie. Hij bewees wat sommigen al dachten. de geheimzinnige smetstoffen zijn niets anders als bacteriën. Hij kwam tot de ontdekking van de tuberkelbacil. De bacterie die de witte pest veroorzaakte. Koch bedacht de voorwaarden om met zekerheid te kunnen aanwijzen welk micro-organisme de oorzaak van een ziekte is:
1 Op de zieke plek is het verdachte micro-organisme in ruime mate aanwezig
2 Het micro-organisme kan bij elke patient met deze ziekte worden gevonden
3 Een proefdier krijgt de zelfde ziekte als de patient als die daar mee besmet wordt.
In Engeland had men een boek van Pasteur gelezen en toen dachten ze daar dat ze wel chemische middelen konden gebruiken om bijvoorbeeld operatiemessen of handen mee te wassen. Het dodental daalde wel maar nog steeds 15 op de 100 mensen overleden bij een beenamputatie. Toen hebben ze besloten handschoenen aan te doen en 5 jaar later een mondkapje.
Bederf van voedsel kwam door micro-organismen. Meer suiker of meer zout houdt het bederf tegen. Andere methoden zijn drogen, doorstralen, toevoegen van conserveermiddelen, zoals azijn en het koelen van etenswaar.
In 1796 entte Jenner als eerste dokter een patiënt tegen pokken. Hij kwam erachter dat als je iemand een ziektestof inspoot dat deze immuun werd tegen deze ziekte. Vaccins worden bereidt uit zwakke of al dodo ziektekiemen, als iemand deze krijgt ingespoten wordt deze immuun voor deze ziekte. Er zijn drie oorzaken waardoor het afweersysteem niet goed kan werken:
1. Een fout waardoor er geen T- en B-cellen worden gevormd
2. Medicijnen die het afweersysteem aantasten (dit gebeurd bijv. bij de chemotherapie van kankerpatiënten).
3. Virussen die het afweersysteem zelf vernietigen, bijvoorbeeld het AIDS-virus.
Tegen polio is geen medicijn maar wel een vaccin. Er zijn twee tamelijk grote bevolkingsgroepen die tegen inenten en vaccinatie zijn. 1. Kerkgenootschappen, het past niet je te verzetten tegen Gods wil. 2. Er zijn groepen onder de aanhangers van alternatieve geneeswijzen die niets in vaccinatie zien, het zou de natuurlijke afweer van het lichaam verzwakken en het zou onveilig zijn. De ontwikkeling van een vaccin tegen aids wordt geremd door medische en financiële problemen.

H4
§1, Jam maken
- Voor jam heb je alleen suiker en vruchten nodig. (glucosestroop)
- suiker heeft twee functies: zoetstof en conserveringsmiddel.
- alleen vruchten waar pectine in zit leveren stroperige jam op.
- Pectine is een verdikkings- geleermiddel.
- jam maken: Je laat de vruchten koken, er ontstaat dan een zacht en zoet mengsel, dat veel
minder snel bederft.
- geleisuiker = suiker waaraan pectine en citroenzuur zijn toegevoegd.
- voordelen van zelfgemaakte jam: - goedkoper
- je weet wat erin zit
nadelen van zelfgemaakte jam: - is vaak minder lekker
- kan mislukken
- opschalen = alles vergroten, bespaart kosten, constante kwaliteit
- Jam moet aan een aantal voorschriften voldoen, deze staan in het “Vruchtenproduktenbesluit”
van de Warenwet. De samenstelling van het product moet op het etiket staan. In jam mag 1% pectine zitten, in halvajam 2%. Aan elke hulpstof is een E-nummer toegekent.
- hulpstoffen: conserveringsmiddel, kleurstof, antixydantia, zuurteregelaars.
- grondstoffen zijn nodig voor het product, hulpstoffen kunnen er worden bijgevoegd, maar zijn niet noodzakelijk.

§2, Een miljoen colablikjes
- batchproces: het wordt in porties gedaan, dus niet continu.
- continu proces: het proces gaat continu door, en heeft dus geen onderbrekingen.
- Het verschil tussen ijzer en staal is klein. Zuiver ijzer is 100% ijzer (Fe). Onder ijzererts verstaan we de delfstof of het gesteente met een hoog ijzergehalte. In de hoogoven reageert het ijzererts met cokes tot ruwijzer, dit is niet sterk, want bevat 3 a 4% koolstof. Normaal staal bevat ongeveer 1,5% koolstof. Door zuivere zuurstof in de reactor te blazen verbrandt het koolstof tot koolstofdioxidegas dat ontwijkt.
- Blikjes bestaan uit drie delen, bodem deksel en rechthoekige dunne staalplaat. Een blikfabriek begint met een vertinde plaat van ongeveer 0,2 mm dik. Uiteindelijk is het nog maar 0,08 mm dik. De binnenkant krijgt een laklaag voor extra bescherming. Staal gaat roesten als het in aanmerking komt met water. Het roest nog sneller als het water zuur is. Door de prik zijn de dranken zuur. Een bierfabrikant kan dus geen gewoon staal gebruiken. Tin is wel goed bestand tegen zuur en water. Daarom brengen ze dat er heel dun op, omdat het nogal vrij duur is.
- Er zijn grote hoeveelheden grondstoffen nodig. Winning van grondstoffen, transport en voorbewerking vragen veel energie. En dan is er bij het hoogovenproces en de staalbereiding nog eens spraken van een enorme uitstoot van koolstofdioxide die bijdraagt aan het broeikaseffect.

§3, Kleurstof voor spijkerbroeken
-alle stoffen zijn in drie groepen te verdelen: 1. natuurlijke stoffen, 2. natuur identieke stoffen, synthetische stoffen.
- Met had er veel geld voor over, omdat er veel vraag naar was. Er is enorm veel geld gestoken in het onderzoek naar indigo. Uiteindelijk heeft dat hoge winsten opgeleverd. Als de productie succesvol blijkt te zijn , dan kan een concurrent dezelfde stof op eenzelfde manier proberen te maken. Hij heeft dan geen onderzoekskosten en kan goedkoper leveren. Als je een octrooirecht hebt mag de uitvinding niet meer door een ander worden gebruikt of worden toegepast.
- Wanner in het laboratorium de beste bereidingswijze gevonden is, hoeft dat op grote schaal nog niet het beste procédé te zijn. Vaak veranderen processen als de hoeveelheden toenemen. Als tussenstap bouwt men een fabriek in het klein: de proeffabriek. Daar krijgt men een beter idee wat er bij schaalvergroting kan gebeuren. Tests wijzen uit welke materialen de beste zijn voor leidingen, pompen, reactoren en alles wat er verder nodig is.
- conjunctuurgevoeligheid is dat de productie afhankelijk is van de economie, als de conjunctuur hoog is de welvaart ook hoog.

§4, De productie van penicilline
- antibiotica werkt doordat het de vermeerdering van bacteriën wordt gestopt.
- wetenschappelijke ontdekkingen kunnen toeval zijn, maar ook door research.
- kleinschalige productie loont niet, maar grootschalige productie is moeilijk. Een belangrijke factor voor het produceren op grote schaal is het gebruik van schimmelsoorten die veel penicilline produceren.
- filtreren: zo worden schimmel en vloeistof gescheiden
extractie: de penicilline wordt uit de schimmels gehaald.
Kristallisatie: wordt in kristallen gevormd
- Men dacht penicilline het wondermiddel was, maar dat was het niet want: de bacteriën raken er resistent voor, en er zijn ook andere ziektes die niet door bacteriën worden veroorzaakt.