Op 25 februari 2009 zijn we met het vak Kunst Algemeen naar Den Haag geweest. Daar brachten we een bezoek aan het Panorama Mesdag. Mijn derde cultureel verslag zal over dit bijzondere schilderij gaan.

Het kunstwerk
Het Panorama Mesdag is figuratief. Het is een vergezicht op de Noordzee, de duinen, Den Haag en Scheveningen. Er zijn verschillende beeldaspecten die opvallen. Vooral de ruimte in het schilderij valt op. Het is net of je zo het strand op kunt lopen. Dit komt ook door de opvallende afmeting: 120 meter lang en 14 meter hoog. Er is in dit schilderij sprake van een alles omvattende compositie, omdat je aandacht elke keer naar een ander punt getrokken wordt. Er is niet één punt waar je aandacht meteen naar getrokken word, maar er zijn meerdere punten die opvallen. Bij dit schilderij zijn de ruimte en omgeving van het schilderij erg van belang. Voor het schilderij is er zand gelegd ter hoogte van het zand in het schilderij. Dit is ook een reden waardoor je het gevoel krijgt dat het echt is. Het materiaalgebruik is zonder persoonlijke expressie. Het is geschilderd met olieverf. De waarneming in het schilderij staat centraal. Het schilderij is natuurgetrouw geschilderd. De titel van het schilderij verklaart het werk. Of misschien beter gezegd: de titel van het werk verklaart de vorm van het schilderij (rond, 360 graden). De inhoud van het schilderij staat los van bekende verhalen, het vertelt zijn eigen verhaal. Het laat het dagelijks leven zien aan zee. De zichtbare werkelijkheid is het onderwerp van dit schilderij. Het is natuurgetrouw geschilderd.

De kunstenaar
De kunstenaar van dit schilderij is Hendrik Willem Mesdag. Er zijn een aantal mensen die hem hebben geholpen met het schilderij. Dit zijn G.H. Breitner, Th. de Bock B.J. Blommers en zijn eigen vrouw Sientje Mesdag – van Houten.
Hendrik Willem Mesdag werd op 23 februari 1831 geboren in Groningen. Zijn vader was handelaar en bankier. Daarnaast was hij amateurschilder. Hendrik werkte na zijn schoolopleiding 16 jaar lang in het bedrijf van zijn vader. In 1856 trouwde hij met Sientje van Houten. Toen haar vader overleed liet hij een grote erfenis achter. Met deze erfenis hoefde hij niet meer te werken en richtte hij zich op de schilderkunst. Hij verhuisde naar Brussel waar hij 3 jaar lang in de leer was bij de schilder Willem Roelofs. Hendrik raakte na een bezoek aan een Duits waddeneiland gefascineerd door de zee. Hij verhuisde naar Den Haag zodat hij dicht bij de zee woonde. In 1870 won hij de gouden medaille in een Hendrik Willem Mesdag
Franse wedstrijd. Dit was zijn grote doorbraak. In 1800 kreeg hij
de opdracht van een Belgische firma om een panorama te schilderen. Het bedrijf ging failliet in 1886 en hij kocht het schilderij over. Dit kostte hem ontzettend veel geld. Hij heeft een huis laten bouwen aan de Laan van Meedervoort. Tegenwoordig is dit Museum Mesdag. Dit gebouw schonk hij in 1903 aan de Nederlandse staat. In 1909 overleed zijn vrouw en in 1910 richtte hij een familievennootschap op. Zijn 33 neven en nichten kregen een aandeel in deze vennootschap. Hendrik Willem Mesdag overleed op 10 juli 1915 na een langdurig ziekbed. Door de familievennootschap zorgen vandaag de dag nog steeds de nazaten van Hendrik Willem Mesdag voor Panorama Mesdag.
De cultuurhistorie
Het schilderij is eind 19e eeuw geschilderd. Het schilderij is geschilderd in de tijd van het impressionisme (1874-1910), maar qua kenmerken lijkt het meer op de tijd ervoor: het realisme (1840-1875).
De kenmerken van het realisme zijn:
- Als onderwerpen de gewone mens en zijn omgeving
- Aandacht voor sociale omstandigheden
- De werkende mens

Deze kenmerken zie je heel erg terug in het Panorama Mesdag, dus daarom past het schilderij meer bij het realisme.

De kijker
Ik vind het een ontzettend mooi schilderij. Het is natuurgetrouw en het is zelfs zó natuurgetrouw geschilderd dat het net lijkt of je er zo in kunt lopen en dat je echt op dat uitkijkpunt staat. Het schilderij is tot in details geschilderd en zo kun je zien dat Hendrik Willem Mesdag heel nauwkeurig werkte. De omgeving geeft iets extra’s aan het schilderij. Zo lijkt het nóg meer dat je er zo in kunt lopen en dat het echt is. Het museum is niet iets waar je heel lang kunt blijven, want het panorama is het belangrijkste en daar blijf je geen uur naar kijken. In elk geval: ik niet. Verder vind ik het museum niet zo heel erg bijzonder. Maar het Panorama Mesdag is ontzettend mooi!