GIRAF IN BEELD
IS DE GIRAF WEL GELUKKIG IN DE DIERENTUIN?
GEDRAGSONDERZOEK IN DIERGAARDE BLIJDORP.

Profiel: Natuur & Gezondheid [Profielvak: Biologie]
Datum: 5 maart 2004


Inhoudsopgave
Inleiding Blz. 2

De giraf in het wild Blz. 3

Gedragstypen – gelukkig en ongelukkig gedrag Blz. 5

Het onderzoek Blz. 7

Verblijfsonderzoek Blz. 8

Protocolleren – Verblijfsonderzoek Blz. 9

Resultaten Verblijfsonderzoek Blz. 10

Uitslag en discussie Verblijfsonderzoek Blz. 11

Ethogramonderzoek Blz. 12

Protocolleren – Ethogramonderzoek Blz. 13

Resultaten Verblijfsonderzoek Blz. 14

Uitslag en discussie Ethogramonderzoek Blz. 16

Conclusie Blz. 17


Inleiding
Waar denk je aan als je het woord giraf hoort?
Juist. Aan die prachtige dieren met ieder hun eigen vlekkenpatroon en die schitterende lange nek. Ja, dat dacht ik dus ook! Giraffen zijn fascinerend. Het gedrag van de giraf misschien nog wel fascinerender. Vandaar dat ik voor mijn profielwerkstuk het gedrag van de giraf wilde onderzoeken. En waar kan dat beter dan in de dierentuin?
Eigenlijk horen giraffen helemaal niet thuis in de dierentuin. Giraffen horen thuis op de savannes in Afrika, waar ze hun lange poten kunnen strekken. Helaas zijn de meeste mensen niet in staat om naar Afrika af te reizen om een giraf te zien. Daardoor hebben de mensen de giraf maar naar hun eigen land gebracht. Daar stond hij dan, de giraf in de dierentuin. Een grote verandering voor een dier dat gewend is om in het wild te leven. Mijn grote vraag was dan ook: Zijn giraffen wel gelukkig in de dierentuin? En daar was mijn hoofdvraag geboren.
Om te kunnen kijken of een giraf gelukkig is in de dierentuin, moet je kijken naar zijn gedrag. En dat gedrag moet je interpreteren. Daarvoor heb je achtergrond informatie nodig, over hoe een giraf leeft in het wild. In hoeverre verschilt het gedrag van de giraf als dierentuindier van zijn soortgenoten?
Maar hoe kan je nou zien of een giraf gelukkig is? Welk gedrag vertoont de giraf als hij gelukkig is, en welk gedrag als hij ongelukkig is? Dus eerst moet gekeken worden naar gedragingen van de giraf in het wild, daar is hij gelukkig. Grazen bijvoorbeeld is iets wat een giraf van nature doet. Dat duidt dus op gelukkig zijn. IJsberen is iets wat een dier doet uit verveling in gevangenschap. Dat duidt dus op ongelukkig zijn. Zo is er een hele lijst van gedragingen opgesteld. Via deze lijst is het ethogram opgesteld, waar elk gedrag zijn specifieke term krijgt, die gebruikt wordt tijdens het protocolleren.
In Diergaarde Blijdorp heb ik 3 giraffen geobserveerd. Tien minuten lang wordt bijgehouden wat de giraf op dat moment doet. Deze resultaten worden verwerkt in een tabel en diagram. Ook werd er tien minuten lang gekeken in welk gedeelte van het verblijf de giraf zich bevond. Ook deze resultaten zijn verwerkt in een tabel en grafiek. Uit deze resultaten worden de mogelijke conclusies getrokken die leiden tot de eindconclusie. Is de giraf wel gelukkig in de dierentuin?
Lees verder en ontdek het zelf.


De giraf in het wild
Habitat
De habitat van de wilde giraf is Afrika, Tanzania en de zuidelijke Sahara. Daar leven ze op de droge savannes en open boomsteppen. Harde grond is gewenst, omdat de giraffen anders wegzakken vanwege hun hoge gewicht en kleine pootoppervlakte. Grote rivieren zijn een barrière, omdat de giraf niet kan zwemmen. Wel is de giraffen populatie bij de rivieren te vinden in het droge seizoen, vanwege hun behoefte aan water. Tijdens het regenseizoen trekken ze de boslanden in.

Kuddegedrag en rangorde
De giraf leeft in een kudde. Deze bestaat uit 2 tot 10 giraffen, waarvan evenveel mannetjes als vrouwtjes. Jonge mannetjes leven in ‘bachelor’ groepen, die dus alleen uit jonge mannetjes bestaat. Als de mannetjes volgroeid zijn, stappen ze uit de kudde en leven ze alleen verder totdat ze zich eventueel aansluiten bij een volwassen kudde.
Giraffen leven vreedzaam samen, alhoewel er wel een rangorde heerst in de kudde. Deze is alleen van toepassing op de mannetjes. De alfa hengst draagt zijn kop hoger en zijn kin omhoog. De rangorde wordt onderhouden door ‘posturing and sparring’, wat zoiets inhoudt als een houding geven en schijnboxen. Als er dan toch nog een machtsgevecht ontstaat tussen twee giraffen probeert de giraf de ander te verjagen door recht op hem af te lopen met zijn hals naar voren en naar beneden gezakte kop, daarbij dreigend met zijn horentjes. Als dit niet werkt zullen de twee individuen tegenover elkaar gaan staan, daarbij schommelen met de nek, met de zijkant van het hoofd klappen uitdelen tegen de nek, hals of borst van het andere individu. Na overwinning loopt de ‘verliezer’ een paar stappen van de winnaar weg. Deze volgt hem met opgeheven kop, maar niet ver. De giraffen leven daarna gewoon weer in vrede samen.
De giraffen zijn vatbaar voor roofdieren. Voornamelijk wanneer de op grond liggen (slapen), tijdens het eten van de grond of tijdens het drinken. Dit omdat ze dan hun benen spreiden en niet snel omhoog kunnen komen voor verdediging. Voor verdediging gebruiken giraffen hun voorbenen, waarmee ze hard schoppen.

Slaap-, eet- en drinkgedrag
De giraf is voornamelijk actief in de avonduren en vroege ochtend. Gedurende de hitte van de dag rust hij uit. De giraf slaapt door op de grond te gaan liggen en zijn kop op zijn onderachterbeen neer te leggen, waardoor er een boog gevormd wordt door zijn nek. Vanwege het moeilijke opstaan en de kwetsbaarheid van de giraf voor roofdieren zal een giraf hooguit 20 minuten per dag zo te zien zijn. Vaak is de giraf daarom ook in een doezelhouding te vinden. Deze houding is staand. De benen zijn dan ingetrokken, zijn nek naar voren gestoken, ogen half dicht en bewegende oortjes.
De giraf heeft een scherp hoor- , zicht- en reukvermogen. Hij heeft het scherpste zicht en het grootste bereik (vanwege zijn hoogte) van alle dieren. Dit komt goed van pas op de savanne, waarbij ze op tijd gealarmeerd zijn als roofdieren zich in de buurt bevinden.
De giraf is een grazer en een herkauwer. Hij voedt zich met bladeren van de acacia, mimosa en abrikoos bomen. Per dag kan hij wel 34 kilo voedsel naar binnen werken. Daar is hij ook 16 tot 20 uur per dag mee zoet. Zijn lange tong komt hier handig van pas. Door zijn tong om een stuk tak of blad te wikkelen en dan zijn hoofd weg te trekken verkrijgt hij zijn eten. Een giraf kan maanden zonder water, maar als er water beschikbaar is drinkt hij zo’n 7.5 liter per week.

Voortplanting
De giraf is seksueel volwassen als hij zo’n 4 jaar oud is. Hetzelfde vechtgedrag als wat plaatsvindt bij rangorde, vindt plaats om te bepalen wie het vrouwtje mag bevruchten. De draagtijd bedraagt zo’n 14-15 maanden en de geboortetijd ligt rond het droogste seizoen, tussen mei en augustus. De giraf bevalt van één jong die van 2 meter hoog naar beneden valt. Binnen 20 minuten kan het jong staan en binnen een uur drinkt het al. Er bevindt zich een sterke band tussen de moeder en haar jong. De zoogtijd bedraagt zo’n 10 tot 13 maanden. Daarna blijft het jong nog zo’n 2 tot 5 maanden bij zijn moeder. De maximum leeftijd voor een giraf in het wild is zo’n 20 tot 30 jaar.


Gedragstypen – gelukkig gedrag
Welk gedrag vertoont de giraf als hij gelukkig is, en welk als hij ongelukkig is?
De giraf vertoont bepaald gedrag in het wild. Verondersteld wordt dat dit gedrag, ‘gelukkig’ gedrag is. Welke gedragingen zijn dit?

Gedrag tussen het dier en de omgeving.

1. Slaap- en rustgedrag
2. Lichaamsverzorginggedrag
3. Onderzoeksgedrag
4. Voedselverwerving
5. Opname en uitscheiding

Gedrag tussen het dier en zijn soortgenoten.

6. Seksueel gedrag
7. Speelgedrag
8. Interactiegedrag

Slaap en rustgedrag
Giraffen hebben af en toe behoefte aan privacy. Gedrag wat hierbij hoort is dus rustgedrag, de doezelhouding. Verder verstoppen giraffen zich tussen bomen en struiken, om minder op te vallen voor roofdieren.
Gelukkig gedrag is dus rusten, en gewoon staan in het verblijf.

Lichaamsverzorginggedrag
Giraffen maken zichzelf schoon door middel van schuren aan bomen en het likken en krabben van hun eigen vacht met de mond.
Gelukkig gedrag is dus -met mate- schuren aan bomen of hekwerk en het likken en krabben van de eigen vacht.

Onderzoeksgedrag
Giraffen gaan net zo lang op onderzoek uit tot de kust weer veilig is. Vooral jonge giraffen gaan vaak op onderzoek uit en zijn vrij speels.
Gelukkig gedrag is dus als de giraf onderzoekend gedrag vertoont. Rondkijken, snuiven of blazen en eventueel een sprintje trekken.

Voedselverwerving
Giraffen zijn zeker 16 uur per dag bezig met het vergaren van voedsel. Eten is dus een hoofddoel in het leven van een wilde giraf.
Gelukkig gedrag is dus als de giraf aan het eten (grazen) of aan het herkauwen is.

Opname en uitscheiding
Giraffen zijn grazers en dus is opname en uitscheiding heel belangrijk.
Gelukkig gedrag is dus het achterlaten van zijn ontlasting.

Seksueel gedrag
Dit is niet van toepassing, de giraffen die werden gebruikt voor het onderzoek waren alledrie van het vrouwelijke geslacht.

Speelgedrag
Alleen jonge giraffen vertonen speelgedrag. Ze trekken een sprintje en snuffelen veel aan alles wat te ontdekken valt.
Gelukkig gedrag is dus het ontdekken van de omgeving en het maken van een galopje zo af en toe.

Interactiegedrag
Giraffen leven in kuddes maar zijn vrij op zichzelf staande individuele dieren. Toch maken ze onderling wel contact door aan elkaar te snuffelen. Voornamelijk bij de neus en onder de staart.
Gelukkig gedrag is dus het snuffelen aan soortgenoten.


Gedragstypen – Ongelukkig gedrag
Een giraf is ongelukkig als hij stereotiep gedrag vertoont. Dit betekent ook dat hij zich verveelt. Vaak is het probleem dan op te lossen door gedragsverrijking toe te passen, zodat de giraf dingen kan onderzoeken of langer met eten bezig kan zijn door variatie in voedsel.
Wat is stereotiep gedrag bij een giraf?
 Schuren aan hekken en bomen, en dan zolang doorgaan totdat er kale plekken ontstaan.
 Het oneindig likken aan hekken en muren.
 Het ijsberen, constant heen en weer lopen van de ene naar de andere plek en weer terug.



Het onderzoek
Voor het gedragsonderzoek zijn drie giraffen gebruikt, alle drie van het vrouwelijke geslacht. Deze giraffen komen uit Diergaarde Blijdorp en zijn netgiraffen (Giraffe camelopardalis reticulata), een ondersoort van de giraf. In totaal heeft Blijdorp een kudde van acht giraffen.

Naam: Patricia
Leeftijd: 7/8 jaar
Kenmerken: Scheve kaak, vanwege een kaakbreuk eerder in haar leven. Al een paar jaar in Blijdorp, maar niet familie, geimporteerd uit Artis te Amsterdam.

Naam: Josike
Leeftijd: over de 10 jaar
Kenmerken: Grote stippen tussen het vlekkenpatroon. Moeder van 2 girafjes uit dezelfde kudde (2002 en 2004).

Naam: Sero
Leeftijd: net 1 maand oud
Kenmerken: Het allerkleinste girafje van de kudde. De vlekken van het patroon liggen nog heel dicht bij elkaar. Dochter van Josike.


Verblijfsonderzoek
Het eerste onderzoek dat is uitgevoerd is het verblijfsonderzoek. Het verblijf is opgesplitst in 7 vakken, elk genummerd met een letter.
Voor 10 minuten werd elke 10 seconden bijgehouden waar de giraf zich op dat moment bevond.


Protocolleren - Verblijfsonderzoek
Giraf 1 - Patricia

Minuut Seconden
10 20 30 40 50 60
0 F F F F F F
1 F F F F F F
2 F F F F F F
3 F F F F F F
4 F F F F F F
5 F F F F F F
6 F F F F C B
7 B B B B B B
8 B B B A A A
9 A A A A B B


Giraf 2 - Josike

Minuut Seconden
10 20 30 40 50 60
0 F F F F F F
1 F F F F F F
2 F F F F C C
3 B B B B B B
4 B A A A A A
5 A A A A A A
6 A A A B B B
7 B B B A A A
8 A A A A A A
9 A A A A A A


Giraf 3 - Sero

Minuut Seconden
10 20 30 40 50 60
0 C C C C C C
1 C C C C C C
2 C C C C C C
3 C C C C C C
4 C C C C C C
5 C C C C C B
6 B B B B B B
7 B B B B B B
8 B B B B B B
9 A A A A A A


Uitslag Verblijfsonderzoek
Zoals de grafiek laat zien zie je dat Patricia het langst in verblijfplek F was. Op de plattegrond kun je zien dat dit de plek met een hooiruif is. Patricia heeft dus voornamelijk staan te eten. Daarnaast stond ze lang in vak B. Ook deze plek bevat een hooiruif. Ook was het het geval dat een groot deel van de groep zich in vak B bevond. De giraf kon daar dus staan om bij zijn soortgenoten in de buurt te staan rusten.
Josike was het meest te vinden in vak A. De giraffen staan meestal in dit vak om te rusten of om aan het hekwerk te likken. Josike was op dat moment aan het rusten. Ook stond Josike veel in vak F. Het vak met de hooiruif, waar ze naast Patricia aan het eten was.
Sero stond het meest in vak C. Zij vertoonde niet veel activiteit. Ze stond gewoon bij de rest van de groep en verplaatste zich van vak C naar vak B en vak A.


Discussie
Patricia was vredig aan het eten. Dit is natuurlijk gedrag, sinds de giraf een grazer is. Geen teken van ongelukkigheid. Ook stond Patricia lang in vak B, bij groepsgenoten. Ze liep niet te ijsberen tussen de vakken. Ook dit wijst niet op tekenen van ongelukkigheid.
Josike heeft ook een tijdje staan eten. Ook natuurlijk gedrag en geen teken van ongelukkigheid. Ook stond Josike stil in vak A. Ze was niet aan het hekwerk aan het likken, maar stond gewoon te rusten. Ook dit wijst niet op tekenen van ongelukkigheid.
Sero stond voornamelijk stil. Sero is pas een maand oud, dus het kon zijn dat hij moe was en stond te rusten. Sero was ook niet aan het ijsberen, maar stond gewoon tussen groepsgenootjes. Ook haar gedrag wijst niet op ongelukkigheid.

De resultaten zijn niet optimaal. Voor een goede indruk moet je maanden observeren. De observatie die gebruikt is was één keer 10 minuten. Hier zit natuurlijk een grote onnauwkeurigheid. Alle factoren kunnen hier meespelen. Bijvoorbeeld dat ze net eten hebben gehad, dat ze net buiten stonden, andere weersomstandigheden. De uitslag is dus niet nauwkeurig, maar geeft wel een beeld wat de giraf graag doet (eten) en waar de giraf graag rust (bij soortgenoten).


Ethogramonderzoek
Het tweede onderzoek dat is uitgevoerd is het ethogramonderzoek. Het gedrag van de giraf is gebruikt als variabele in het ethogram.
Voor 10 minuten werd elke 10 seconden bijgehouden wat de giraf op dat moment aan het doen was.

Ethogram

Handeling Afkorting Beschrijving

Eten Eet De giraf is aan het eten
Ijsberen Ijs De giraf loopt constant heen en weer
Likken aan hekwerk Lik De giraf likt aan het hek of aan de muur
Schuren aan hekwerk Sch De giraf schuurt aan het hek
Stilstaan en alert Stil De giraf staat stil en heft zijn hoofd en spitst oren
Snuffelen aan andere giraf Snuf De giraf snuffelt aan een andere giraf
Herkauwen van eten Her De giraf herkauwt zijn voedsel
Krabben aan vacht Krab De giraf krabt aan zijn vacht mbv zijn mond
Likken van de neus Neus De giraf gaat met zijn tong in zijn neusgat
Zwiepen met staart Zwiep De giraf zwiept met zijn staart
Loopt naar ander deel verblijf Loop De giraf loopt naar een ander deel van het verblijf
Onderzoekend blazen Blaas De giraf snuift of blaast naar iets
Onderzoekend rondkijken Ond De giraf heft zijn hoofd en kijkt in het rond
Schudden met nek/kop Schud De giraf schudt met zijn nek of kop
In binnenverblijf kijken Stil2 De giraf kijkt over de deur in het binnenverblijf
Trekt sprintje (galop) Galop De giraf rent een stukje in galop


Protocolleren - Ethogramonderzoek

Giraf 1 - Patricia

Minuut Seconden
10 20 30 40 50 60
0 Loop, her Loop, her Loop, lik Lik, neus Loop, her Loop, stil
1 Lik Lik Lik Lik Lik Lik
2 Lik Loop, her Loop, her Ijs, loop Loop, her Loop, her
3 Her, loop Ijs, her Ijs, her Stil2 Stil2 Stil2
4 Loop, her Loop, her Ijs, her Ijs, her Stil2 Loop, her
5 Loop, her Ijs, her Stil2 Stil2 Loop, her Loop, her
6 Ijs, her Stil2, snuf Loop, her Ijs, her Snuf, ijs Ijs, her
7 Ijs, her Ijs, her Ijs, her Stil2, ijs Ijs, her Ijs, ond
8 Lik, ijs Ijs, her Ijs, her Ijs, her Ijs, her Lik, ijs
9 Ijs, her Ijs, her Ijs, her Stil2 Ijs, her Ijs, snuf


Giraf 2 - Josike

Minuut Seconden
10 20 30 40 50 60
0 Her Her Her Her Her Stil, her
1 Her Neus Her Her Stil, her Her
2 Loop, her Loop, eet Eet Eet Eet, her Eet, her
3 Eet Stil Her, eet Loop, her Stil Loop, her
4 Loop Stil Loop Loop, her Her, lik Her
5 Loop, stil Stil, her Stil, her Her Neus, stil Her, stil
6 Loop, her Loop Eet Eet, her Eet Stil
7 Her Her Her, stil Stil, her Eet, her Stil
8 Her Her, blaas Stil, blaas Blaas Eet Stil
9 Stil, blaas Eet Stil Loop Loop Stil


Giraf 3 - Sero

Minuut Seconden
10 20 30 40 50 60
0 Loop Loop, ond Loop Loop Ond, neus Schud, neus
1 Snuf, lik Snuf, loop Lik, stil Galop, stil Loop, stil Ond
2 Lik, snuf Stil, ond Ond Stil Stil Snuf, stil
3 Stil Lik Schud Ond, stil Stil, lik Loop
4 Snuf Loop Ond, stil Stil Stil Stil
5 Stil Stil Stil Stil, schud Stil Stil
6 Stil, neus Stil Krab, snuf Snuf Snuf, stil Stil
7 Stil Stil Stil Stil Stil Stil
8 Stil Krab, snuf Lik, schud Neus, snuf Lik Lik
9 Stil, neus Neus, stil Stil Stil Stil Stil


Uitslag Ethogramonderzoek
Zoals de frequentietabel laat zien was Patricia het langste bezig met het herkauwen van voedsel. Ook heeft ze lang staan ijsberen. Dit heeft ze tegelijkertijd gedaan. Patricia was constant bezig met herkauwen van voedsel, ook tijdens andere activiteiten. Patricia liep heen en weer van vak A naar vak C waar ze in het binnenverblijf keek en weer terugliep naar vak A. Ook was ze veel bezig met het likken aan hekwerk en aan de muur.
Josike was ook het meeste bezig met herkauwen van voedsel. Ook stond ze vaak stil en aandachtig om haar heen te kijken. Ze heeft ook een tijdje staan eten. Ook heeft ze door het verblijf heen gelopen, maar niet geijsbeerd. Met het likken aan hekwerk was ze maar zo’n 10 seconden bezig. Relatief weinig op de 10 minuten.
Sero vertoonde veel verschillende soorten activiteit, maar was het langst bezig met stilstaan en om zich heen kijken, wat ook al te zien was in de verblijfsgrafiek. Ze snuffelde veel aan andere giraffen, of werd besnuffeld. Ze likte aan hekwerk, likte aan haar neus, schudde met haar nek, krabde aan haar vacht en maakte een klein galopje.


Discussie
Het gedrag van Patricia lijkt op stereotiep gedrag, wat giraffen uitvoeren als ze niet gelukkig zijn. IJsberen is wat dieren doen als ze zich vervelen. Evenals het likken aan hekwerk. Het kan ook zijn dat er zout of iets interessants op het hek zat, of op de muur, waardoor ze een lange tijd aan het likken was. Om dit uit te kunnen sluiten zou het gedragsonderzoek maanden moeten duren. Helaas was dit onderzoek eveneens één keer 10 minuten. Toch lijkt het er op dat Patricia niet gelukkig is.
Josike was veel aan het herkauwen. Logisch, want giraffen zijn grazers en herkauwers, dus dit doen ze het meest van de dag. Ze liep heen en weer tussen de vakken, van het eten naar de groep en andersom. Ze was niet aan het ijsberen, dus geen tekenen van ongelukkigheid. Ook Josike heeft aan hekwerk gelikt, maar dit was zo kort dat het beschouwd kan worden als zout aan de muur, en geen stereotiep gedrag.
Sero vertoonde veel verschillende soorten activiteit. Waarschijnlijk omdat ze jong is en nog heel nieuwsgierig. Ze was ook de enige giraf die een galopje maakte. Wat duidt op speelsheid. Ze snuffelde veel met andere giraffen, dit is hoe ze contact maken en de ander onderzoeken. Een jonge giraf krijgt veel aandacht van de groep en is veel bezig met contact leggen en speels zijn. Sero heeft helemaal niet staan herkauwen of eten. Dit is logisch, want ze is pas een maand oud. Ze drinkt alleen moedermelk en af en toe knabbelt ze eens aan tak. Het lijkt erop alsof ze gezond gedrag vertoond voor een jonge giraf.

De resultaten zijn niet optimaal. Voor een goede indruk moet je maanden observeren. De observatie die gebruikt is was één keer 10 minuten per giraf. Hier zit natuurlijk een grote onnauwkeurigheid. Alle factoren kunnen hier meespelen. Bijvoorbeeld dat ze net eten hebben gehad, dat ze net buiten stonden, andere weersomstandigheden. De uitslag is dus niet nauwkeurig, maar geeft wel een beeld van de activiteit van de giraf.


Conclusie

Zijn de giraffen gelukkig in de dierentuin?

Patricia
Ik denk dat Patricia niet altijd gelukkig is in de dierentuin. Het ethogramonderzoek wees uit dat ze veel bezig was met het likken aan hekwerk en met ijsberen. Dit zijn twee verschillende typen van stereotiep gedrag, wat er op wijst dat de giraf niet gelukkig is in de dierentuin.
Met het verblijfsonderzoek stond ze wel rustig te eten en was ze niet aan het ijsberen. Ook stond ze een lange tijd gewoon bij haar groepsgenoten. Kortom, ik denk dat Patricia zich gewoon af en toe verveelt en dat ze daarom niet altijd gelukkig is.


Josike
Ik denk dat Josike vrij gelukkig is in de dierentuin. Beide onderzoeken wijzen uit dat ze geen tekenen van ongelukkigheid vertoont. Josike heeft staan eten en staan herkauwen. Ook stond ze een lange tijd stil om aandachtig haar omgeving op te nemen en stond ze een tijd bij haar groepsgenoten. Dit is gewoon natuurlijk gedrag. Kortom, ik denk dat Josike vrij gelukkig is.


Sero
Ik denk dat Sero gelukkig is in de dierentuin. Beide onderzoeken wijzen uit dat ze geen tekenen van ongelukkigheid vertoont. Sero was juist heel actief bij het ethogramonderzoek. Ze is natuurlijk een jonge giraf, die zijn altijd wat speelser en ontdekkender. Dat bleek ook uit de activiteit. Een galopje maken, veel snuffelen en heen en weer lopen. Kortom, ik denk dat Sero gelukkig is.


Bronnenlijst
Stichting ‘De Harpij’ (2002) Harpij verrijkingsboek, Amsterdam, Stichting ‘De Harpij’

Ronald M. Nowak en John L. Paradiso (1983) Walker’s Mammals of the World (Volume II) – Baltimore, The Johns Hopkins University Press (blz: 1086 t/m 1089)

Grzimek (1969) Het leven der dieren (deel XIII Zoogdieren 4), Utrecht / Antwerpen (blz: 283 t/m 293)

Drs. Tine Griede (1992) Gedragsonderzoek in de dierentuin, Amsterdam, Stichting NOD

http://www.nature-wildlife.com/girtxt.htm
Website van Nature Wildlife – Info gedrag giraf en foto’s

http://www.artis.nl/paginas/s/voortgezet_onderwijs/educatieve_dienst/_lg_inleid.html - Website van Artis – Hulp bij protocolleren en uitwerken.

http://www.digischool.nl/bioplek/techniekkaartenbovenbouw/techniek141ethogram.html - website Digischool - Hulp bij protocolleren en uitwerken