Fossiele brandstoffen zijn stoffen, zoals aardgas, steenkool en aardolie die heel lang in de aarde hebben gezeten. Als je die verbrandt komen er broeikasgassen vrij.

Het broeikaseffect op aarde is belangrijk: zonder het broeikaseffect zou de aarde veel te koud zijn om op te leven. Maar het broeikaseffect wordt alsmaar sterker. En dat is een probleem.
Oplossingen?
Veranderingen in het klimaat kunnen over de hele wereld grote problemen opleveren voor mens, dier en plant. Klimaatverandering is dus een groot probleem maar er zijn acties mogelijk om de veranderingen tegen te gaan. De overheid kan maatregelen treffen. Consumenten kunnen compenseren voor de uitstoot van CO2 die ze veroorzaken, door bomen te laten planten. Dat heet klimaatcompenstatie.

Net zo als het weer kan ook het klimaat veranderen. De aarde bestaat al zo'n vijf miljard jaar, en al die tijd veranderde het klimaat voortdurend. Soms werd het warmer, waardoor het ijs op de polen en in de bergen smolt. Daardoor kwam er veel meer water in de oceanen; veel land kwam onder water te staan. En soms was het veel kouder, zodat grote delen land met ijs bedekt raakten.

Dat lijkt heel erg, maar het klimaat veranderde meestal zo langzaam, dat je daar in een mensenleven niets van merkte. Het duurde duizenden jaren.

Kleine gebeurtenissen kunnen soms grote gevolgen hebben. Denk maar even aan het poetsen van je tanden. Doe je dat één dag niet, dan zal er niets gebeuren. Maar doe je dat een maand lang niet, dan kun je gaatjes krijgen. Die gaan nooit meer weg. Voor het klimaat geldt hetzelfde. Als de temperatuur een paar dagen boven normaal stijgt, is er niets aan de hand. Maar als de temperatuur voor langere tijd hoger wordt, ontstaan er problemen.
Het broeikaseffect
Stel je nu de aarde voor, met om de aarde een dikke laag lucht. Die heet de dampkring. De dampkring bevat de lucht die wij ademen. Hij ligt als een deken om de aarde heen. Daarbuiten is het heelal, met de maan, de zon en de sterren. Het is daar heel erg koud.

Lucht in de dampkring is trouwens niet zomaar lucht, maar bestaat uit veel verschillende soorten gassen. Zuurstof bijvoorbeeld. Dat hebben wij nodig om te leven. En koolzuur, dat ademen wij uit. Planten gebruiken koolzuur juist om te groeien. En zo bestaan nog meer gassen.
Zo werkt broeikasgas
Sommige gassen werken net zoals het glas van een broeikas: ze laten zonlicht en warmte door naar de aarde, en houden de warmte binnen. Daarom heten ze broeikasgassen. De zonnewarmte kan hierdoor maar gedeeltelijk terug naar het heelal. Net zo als het glas van een broeikas, houden de broeikasgassen onze wereld warm genoeg om er te leven. Dit noemen we het broeikaseffect. Het belangrijkste broeikasgas heet kooldioxide (of koolstofdioxide, dat is hetzelfde). Als afkorting heet het CO2.

Het broeikaseffect is belangrijk: zonder het broeikaseffect zou de aarde veel te koud zijn om op te leven. Maar: het broeikaseffect wordt alsmaar sterker. En dat is een probleem.
Het versterkte broeikaseffect
Als het broeikaseffect sterker wordt dan normaal, kan de aarde warmer worden dan we gewend zijn. De afgelopen honderd jaar is het klimaat op aarde 0,6 graad Celsius warmer geworden. Dat lijkt weinig maar zelfs een kleine stijging van de gemiddelde temperatuur wereldwijd, kan problemen opleveren voor mensen, dieren en planten.

Het water in de zeeën zal bijvoorbeeld stijgen. Daardoor komt land onder water te staan. In sommige gebieden kan het weer zo heet en zo droog worden, dat er geen voedsel meer groeit en geen drinkwater meer is.

Onderzoekers denken dat de gemiddelde temperatuur op aarde nog eens zal stijgen in de komende honderd jaar. Ze weten niet precies hoeveel, maar ze denken tussen 1,4 en 5,8 graden Celsius.

Onderzoekers denken ook dat het versterkte broeikaseffect komt door het gebruik van fossiele brandstoffen. De laatste 100 jaar gebruiken we veel meer brandstoffen dan daarvoor. Dat komt omdat we nu apparaten, machines en vervoermiddelen gebruiken, en die lopen op olie, kolen of gas. Een van de bewijzen die wetenschappers geven, is dat de vier warmste jaren sinds 1860 (en waarschijnlijk de warmste in duizend jaar) allemaal na 1990 lagen.
Oorzaken
Het lijkt moeilijk te geloven, dat mensen het klimaat kunnen veranderen, maar door het gebruik van fossiele brandstoffen zijn de concentraties CO2 in de atmosfeer sinds de industriële revolutie, 200 jaar geleden, met 30 procenttoegenomen.

Het broeikaseffect wordt ook versterkt doordat mensen veel bomen kappen waardoor de bossen verdwijnen. Bomen gebruiken tijdens hun groei CO2. Dit komt weer in de lucht bij de kap.
Gevolgen
Men denkt dat de komende honderd jaar de gemiddelde temperatuur op aarde zal stijgen met 1,4 tot 5,8 graden Celsius.

Als het klimaat verandert, kan dat voor de mensen grote gevolgen hebben. Stukken land kunnen onder water komen te staan, en de gewassen die we eten zullen op andere plekken moeten groeien.

Het is wel belangrijk om te onthouden dat de deskundigen niet zeker weten wat de gevolgen zullen zijn. Sommige gevolgen kunnen ook goed zijn. In koude streken kan het weer prettiger zijn en kunnen er meer groenten en fruit gekweekt worden. Klein nadeeltje voor ons is dat er minder Elfstedentochten gereden kunnen worden.

Maar er zullen ook een aantal grote, vervelende gevolgen zijn: zoals overstromingen en grote droogte. Met name de arme landen komen hierdoor in de problemen. Zij hebben geen geld om hoge dijken te bouwen, of om water aan te voeren van elders.
Gezondheid
Een klimaatverandering kan van invloed zijn op de gezondheid van de mensen. Op plaatsen waar het nu al heet is, kan het dan zo heet worden dat mensen er ziek van worden. En ziekten zoals malaria kunnen dan ook voorkomen in gebieden waar dat nu niet het geval is.
Het stijgen van het zeewater
Het zeewater is gestegen. Dat is te merken omdat bij vloed het water wat verder het strand op komt dan vroeger. Over de hele wereld genomen is de zee 10 tot 20 centimeter gestegen.

Wetenschappers denken dat dat deels komt door het smelten van gletsjers en poolijs. Gletsjers zijn grote platen ijs op het land. In de Alpen is duidelijk te zien dat de gletsjers smelten. Het smeltwater gaat via rivieren naar zee. Het zeewaterpeil stijgt waarschijnlijk ook omdat het water door de temperatuurstijging warmer wordt. Water zet een beetje uit als het warmer wordt en neemt dan meer plaats in. De oceanen worden dus groter.

De komende eeuw zou het zeewater wel tot 90 centimeter kunnen stijgen. Hierdoor kan zout zeewater op plekken komen waar het schade aan planten en dieren kan veroorzaken. Het hoge water kan stukken van de kust afslaan, waardoor de kust kwetsbaarder wordt voor overstromingen. Het gaat vele miljoenen euro's kosten om de kusten met bijvoorbeeld dijken te versterken. Het binnendringen van zout water kan ook problemen geven voor het drinkwater in kustgebieden.

Tips:
Ook wij kunnen zorgen dat er minder broeikasgassen in de atmosfeer komen. Veel van die gassen komen in de lucht door dingen die we dagelijks doen. En door daar eens over na te denken kunnen we energie besparen. Hier vind je een aantal tips:
• Doe het licht uit als er niemand in de kamer is.
• Laat geen deuren en ramen open staan als de verwarming brandt.
• Zet apparaten zoals een computer of een tv uit als je ze niet gebruikt.
• Doe de deur van de koelkast niet langer open dan nodig is.
• Zet geen warme dingen in de koelkast.
• Sta niet eindeloos onder de douche, en wees ook zuinig met warm water uit de kraan.

De aarde wordt verwarmd door de zon. Een gedeelte van de zonnestraling wordt door de atmosfeer terug de ruimte in gekaatst, een ander deel wordt omgezet in warmte op aarde. Ook deze warmte verdwijnt gedeeltelijk de ruimte in. Natuurlijke broeikasgassen, zoals waterdamp en CO2, zorgen ervoor dat de warmte die de aarde uitstraalt gedeeltelijk wordt teruggekaatst; deze gassen leggen een warme deken om de aarde. Dit noemt men het broeikaseffect.

Zonder het natuurlijke broeikaseffect zou de gemiddelde temperatuur op aarde op jaarbasis -18 graden Celsius bedragen, in plaats van de huidige +15 graden. Maar omdat de mens grote hoeveelheden broeikasgassen in de dampkring brengt, wordt het broeikaseffect behoorlijk versterkt.

Dit versterkte broeikaseffect kan een wereldwijde klimaatverandering tot gevolg hebben. De Verenigde Naties verwachten dat klimaatverandering gedurende de 21ste eeuw zou kunnen zorgen voor grote overstromingen, extreme weersomstandigheden, droogte en ongeschiktheid van de landbouwgrond
Het broeikaseffect is het globale effect dat ontstaat ten gevolge van de aanwezigheid van broeikasgassen in de atmosfeer. Deze gassen zorgen ervoor dat de temperatuur van het aardoppervlak hoger ligt dan op grond van de combinatie van warmte-instraling van de zon en de interne aardwarmte verwacht kan worden. Zonder het broeikaseffect (en dus alleen verwarming van het aardoppervlak door zonlicht en aardwarmte) zou de temperatuur op Aarde volgens bepaalde theoretische modellen gemiddeld -18°C zijn, thans is zij 15°C. Het effect is genoemd naar de broeikas waar een glazen of plastic overkapping de uitstraling van warmte tegenhoudt en zo de temperatuur in de broeikas laat oplopen.

Ontdekking van het broeikaseffect
Het broeikaseffect is in de loop van de 19e eeuw ontdekt door de gecombineerde observaties van drie wetenschappers. In 1827 kwam de Fransman Joseph Fourier met het idee dat de temperatuur alleen verklaard kon worden door onzichtbare warmtestraling. De Engelsman John Tyndall maakte in 1861 resultaten bekend van laboratoriummetingen, waaruit bleek dat waterdamp en gassen als kooldioxide warmtestraling opnamen. Hij dacht dat variaties in die gassen klimaatveranderingen konden verklaren.
Het broeikaseffect op andere planeten
Een planeet die een sterk broeikaseffect heeft, is de planeet Venus. Omdat Venus dichter bij de zon staat dan de aarde, valt op basis van een verhoogde warmte-instraling een hogere oppervlaktetemperatuur dan op Aarde te verwachten. Het verschil is echter veel groter dan op basis van het verschil in afstand verwacht mag worden, en de oppervlaktetemperatuur van Venus (480°C) is hoger dan die van Mercurius, hoewel Mercurius veel dichter bij de zon staat.
De reden is dat Venus een zeer dichte atmosfeer heeft, die voor het grootste deel uit het broeikasgas CO2 bestaat. Het broeikaseffect is op Venus dan ook zeer sterk. Mercurius daarentegen heeft vrijwel geen atmosfeer, en derhalve ook geen broeikaseffect. De hoeveelheid instraling is op de door de zon beschenen kant weliswaar erg hoog, maar de uitstraling is ook erg hoog. Hierdoor zijn de verschillen tussen dag- en nachttemperatuur zeer groot (in de orde van +250 en -250 graden Celsius).