H1

Filosofie:

Antropologie
Sociale filosofie
Epistemologie
Metafysica
Godsdienstfilosofie
Politieke filosofie

Verschillende benaderingen filosofie;
-op grond van principe (altijd eigen keus?)
-op grond van criterium (geluk; handeling goed?)
-aspect van menselijk handelen (volgen van gevoel of verstand?)
-aspect van moraal (doen wat het beste is of wat je het belangrijkst vindt?)

Levenspraxis: er horen regels bij

H2

Norm = gedragsregel afgeleid uit waarden
Waarde = wat je belangrijk vindt

Nadelen normen en waarden:
-normen (vooral beroeps) zijn zaken die buiten jezelf staan
-normen geven minimum aan; vraag blijft: wat moet ik wel doen?
-waarden zijn subjectief; geven geen concreet gedrag aan

Deugd = verinnerlijkte norm
= geconcretiseerde waarde

Pluralisme = verschillende levensopvattingen binnen levenspraxis
* Is levensopvatting een kwestie van kiezen?
Deugdethiek: ‘nee’; je zit altijd vast in een bepaalde context (praxis)

Aristoteles:
- Alles in de natuur heeft een doel (doelgericht)
- Doel van de mens ligt al in de natuur van de mens

Verschil met onze cultuur:
- (Aristoteles): Doel van het leven ligt vast (objectief) en is dus niet wat jij als doel beschouwd (subjectief)

Wat is de aard van de mens volgens Aristoteles?
- Dier met verstand (gevoelens, verlangens, angst etc.)

Doel:
-Zo goed mogelijk je verlangens en gevoelens ontplooien met behulp van je verstand.

Goed = gulden middenweg
Bij een optimale verwezenlijking van de praxis horen andere mensen wezenlijk bij:
-optimaal leven betekent optimaal met anderen omgaan.
-om gelukkig te zijn moet je omgeving ook gelukkig zijn.
-voorbeeldig persoon die je inspireert tot een deugdzaam leven (jij kopieert dit) komt uit je gemeenschap.

Defenitie van vriendschap volgens Aristoteles:
-welgezindheid (elkaar het beste gunnen)
-wederkerig (het moet van twee kanten komen)
-van elkaar weten dat je elkaar een vriend noemt

Soorten vriendschap: (motieven)
-prettig/aangenaam
-nuttig voor elkaar
-morele kwaliteit

Mens is dier met verstand;
Plato: Goede leven is: verstand is de baas, begeerte uitschakelen
(middenweg) Aristoteles: Goede leven is: zowel verstand als dierlijke kant betrokken in het
optimale leven

Nietzsche: Verstandig leven is slechts één van de vele mogelijkheden om te leven. Beperk je
niet tot die ene.

Augustinus (christendom)
-verstand
-gevoel/begeerte
-wil

Ben je zelf de baas over wat je wilt?
Ben je bij machte het goede te willen?

Slechte wil
Of God helpt je hierbij
Goede wil

Thomas van Aquino
- mensen willen van nature het goede

Overgang: gerichtheid op het goede voor jezelf en voor een ander (m.b.v. wetten/autoriteit)
Overgang: gerichtheid op mensen / God (m.b.v. God)

Matigheid:
-Schaamte (bang om moreel het verkeerde te doen)
-Eervolheid (trots zijn als je het goede doet)
-Onthouding (je niet mateloos laten gaan; maat houden; juiste midden zoeken)

Descartes
Vrijheid vs. Determinisme
Vrijheid: ergens heer en meester over zijn

Passies t.o.v. Wil
-Geen volledige - Wel volledige
zelfcontrole zelfcontrole

Deugdzaam leven:
-vastbesloten om alleen na te streven (te willen) wat echt nastrevenswaardig is en in je eigen macht ligt.

Kant
Neiging = Onvrij Redelijkheid = Vrij
-gevoelens -gewoontes Categorisch imperatief =
Handel zoals je
zou willen dat iedereen dat doet

Determinisme Vrijheid
-neiging -redelijkheid volgen
-lichaam (categorisch imperatief)
-gevoel -geweten volgen
= causaliteit = onvrij

3 bezwaren van Kant tegen de deugdethiek:
Kant: “Of je nou gelukkig wil worden of niet, je moet je altijd aan bepaalde regels houden (morele regels)”
Aristoteles: “Iedereen wil gelukkig worden, iedereen is doelgericht”
Kant: “Maar een deugd wordt niet altijd beloond, sterker nog, ondeugd word vaak wel beloond (bijvoorbeeld: drugshandel levert veel geld op)”
Aristoteles: “Gelukkig zijn is een geslaagd leven leiden; als je ondeugd hebt gedaan, heb je geen gelukkig leven gehad”

Kant: “In wat voor situatie dan ook, je moet altijd je geweten volgen”
Aristoteles: “Je omgeving is essentieel; je moet een deugdzaam iemand volgen zodat je zelf ook een deugdzaam iemand wordt (wat deugdzaam is is cultuur bepaald)”

Aristoteles: “Je verlangens moet je zo goed mogelijk vormgeven met behulp van ratio”
Kant: “Aan je emotionele kant kun je zelf weinig willen want het is allemaal causaal”
Aristoteles: “Dan nog moet je zo optimaal mogelijk leven”

Aristoteles vs Kant
Aristoteles: - Ontwikkelen van juiste houding
Kant: - Je geweten bepaald of een houding juist is
Aristoteles: - Je moet jezelf vormgeven
Kant: - Causaliteit

Milieu:
Waarom is het moreel om milieuvriendelijk te handelen?

Foute antwoorden:
- Omdat de natuur iets is wat waarde op zichzelf heeft (intrinsiek)
- Soort utilistisch antwoord: het is nuttig om milieuvriendelijk te handelen voor toekomstige generaties

Verplichting tegenover de natuur wekt bij mensen geen morele motivatie op

Deugdethiek:
- Milieuproblemen plaatsen in context van de vraag: wat is een geslaagd leven?
- morele motivatie zit in jezelf

Deugdmatigheid:
- optimum vinden in je streven naar genot
- tussen twee extremen: mateloos streven naar genot / helemaal geen genot

Tolerantie
In Nederland: Zolang je geen last hebt van de ander
Geen echte interesse

Deugdtolerantie:
- hoe ga je om met iemand die anders denkt dan jezelf?

Tussen twee extremen:
- Gevoel van superioriteit: wij staan open voor andere culturen; daarin hebben we een betere houding dan andere culturen (huichelarij)
- Het maakt niet uit hoe je denkt; toevallig waar je geboren bent; onverschilligheid; gelooft nergens meer in (relativisme)

Gulden middenweg:
- Dragen van verscheidenheid
- interesse in ander standpunt zonder je eigen overtuiging te verliezen\
- dragen van een mogelijke twijfel aan je eigen standpunt

Vergeving
Theogale deugd (volgens van Tongeren): Vergeving moet je gegund worden

Berouw is niet mogelijk zonder vergeving
Vergeving is niet mogelijk zonder dat berouw is getoond
Etc.