Hoofdstuk 1 Rechtsstaat en democratie

Nederland =
1) een gedecentraliseerde eenheidsstaat
2) een constitutionele monarchie
3) een parlementaire democratie

1. Een gedecentraliseerde eenheidsstaat
3 staatsvormen:
- eenheidsstaat (Nederland)
- bondsstaat = federatie (VS en Duitsland)
- statenbond = confederatie (voormalige SU - GOS en de republiek)

Eenheidsstaat = begrensd gebied met dezelfde regels
Bondsstaat = staat waarbij de delen beperkte macht hebben, die niet in strijd is met de landelijke regels.
Statenbond = zelfstandige delen die op één gebied samenwerken

Gedecentraliseerd = bevoegdheden/taken vanuit één punt (Den Haag) uitdelen (aan de provincie/gemeente).

2. Een constitutionele monarchie
Monarchie = koninkrijk
Constitutie = grondwet
In de grondwet staat o.a. dat wij een koning hebben, diverse vrijheden (zijn klassieke grondrechten).
De rechten zijn ontstaan in situaties van strijd:
1. Politieke rechten = klassieke/vrijheidsrechten
2. Sociale rechten = moderne rechten
3. Collectieve rechten = na 1945 eisen kolonies zelfbestuur en recht op eigen bodemschatten

In 1789 - Franse Revolutie
Rijke burgers ß- K.A.K.
Wens = meer inspraak zoals vrijheid van meningsuiting enz. In de 19e eeuw is dit opgenomen in een grondwet.
In de 19e eeuw
Arbeiders ß- Rijke burgers
Wens = eerlijk loon, recht op werk + huisvesting. Een aantal van deze wensen is na WO II in wetten opgenomen

Politieke rechten hebben we nodig voor een (democratische) overheid.
Sociale rechten worden door de overheid gecontroleerd.

3. Regering en parlement (parlementaire democratie)
Montesquieu stelde de vraag :
Waarom heeft de koning zoveel macht ?
: Omdat hij diverse functies tegelijk bekleedt.

Trias Politica
Functies van de koning

Wetgevende macht Uitvoerende macht Rechtsprekende macht

Volgens Montesquieu is het beter als iedere functie door één groep mensen wordt vervuld: machtspreiding om machtsmisbruik te voorkomen! De machten controleren elkaar.

Wetgevende macht Uitvoerende macht Rechtsprekende macht
Ideaal: in de VS Congres(HvA & Senaat) President Hooggerechtshof
Gem. Gemeenteraad College van B&W
Prov. Provinciale Staten Gedeputeerde Staten
Rijk Tweede Kamer Regering
Europa Europees Parlement Europese Commissie
Gekozen Benoemd

Volksvertegenwoordiging : Dagelijks Bestuur:
Eerste en Tweede Kamer Regering
Staten Generaal Kabinet
Parlement Ministers (bewindslieden)
Ministerraad

Hoe werken Tweede Kamer en regering samen?
1. Regering bedenkt wetsvoorstellen
2. Tweede Kamer bespreekt wetvoorstellen en keurt ze goed /wijzigt ze (taak 1)
3. Regering voert wetten uit
4. Tweede Kamer controleert Regering (taak 2)

Welk gereedschap heeft de Tweede Kamer voor haar taken?

Taak 1: wetgevend Taak 2: controle op de uitvoering
1. Recht van initiatief = indienen van wetsvoorstellen 1. Recht van interpellatie
2. Recht van amendement = aanbrengen van wijzigingen in wetsvoorstellen 2. Vragenrecht = vragen stellen maar geen toestemming van Tweede Kamer, geen debat, geen moties
NB: De Eerste Kamer heeft deze rechten niet! 3. Recht van motie = een verzoek van de Tweede Kamer aan de minister om iets te doen of laten
4. Recht van enquête = onder ede iedereen verhoren
5. Recht van budget = begroting/miljoenennota goed- of afkeuren
T.T.V. de algemene beschouwing

Tweede Kamer Regering
wordt gekozen wordt geformeerd
· kiesrecht (actief/passief) - kabinetsformatie
· kiessstelsel - regeerakkoord
· zetelverdeling
- Ho. 1 - Ho. 2