Biologie: transport

De bloedsomloop:
(kleine bloedsomloop) Rechterhart helft- longen - linkerhart helft
(grote bloedsomloop) linkerhart helft - hele lichaam - rechterhart helft
dubbele bloedsomloop = bloed gaat 2x door het hart per omloop.

Bloed:
Mens heeft ongeveer 5 a 6 liter bloed.
In bloed zit:
(45% vaste bestanddelen, bestanddelen ontstaan uit beenmerg stamcellen):
- rode bloedcellen -geen celkern, leven maar 4 maandjes
-hemoglobine zorgt voor de rode kleur en transport o2 en Co2 en bevat ijzeratomen.
-afbraak vind plaats in rode beenmerg, milt en lever. Dode rode bloedcellen worden galkleurstoffen. ijzer word opnieuw gebruikt door hemoglobine.
- witte bloed cellen -wel celkern, geen vaste vorm kunne makkelijk door de wand van haarvat heen.
-functie: doden van bacterien door ze in te sluiten (fagocytose). Als cellen hierdoor zelf doodgaan ontstaat etter of pus. De nog levende ruimen de resten op.
-lymfocyten is aparte soort witte bloed cellen. Deze maken antistoffen.
- Bloedplaatjes -zijn uiteengevallen cellen.
- functie bij bloedstolling
(55% bloedplasma, altijd 38C, PH van 7.4 en osmotische waarde 0.9%)
- water
- plasma eiwitten -fibrinogeen (stolling van bloed)
- getransporteerde stoffen -zuurstof
-voedingsstoffen (aminozuren, glucose, vettenzouten, vitamines)
-afvalstoffen (co2, melkzuur, ureum)
-regelende stoffen (enzymen, hormonen)
-beschermende stoffen (antistoffen, geneesmiddelen)

het hart:
Bloed uit lichaam komt hart binnen via de onderste en bovenste holle ader - rechterboezem - rechterkamer - pompt bloed in longslag ader - vertakking in beide longen - longaders vervoeren bloed terug naar hart - linkerboezem - linkerkamer - pompt bloed in aorta - slagaders van aftakkingen van aorta verspreide bloed naar de organen.

De bloedvaten:
-Slagader -in slagaders stroomt het bloed van het hart naar de organene toe, o2 rijk dus.
-door het pompen van de hart stroomt het bloed stootsgewijs, dus bevat dikke laag glad spierweefsel.
-slagaders liggen diep in het lichaam dus zijn niet makkelijk te beschadigen. Behalve pols en hals)
-bloeddruk is hoog.
-vertakken in haarvaten: want is 1cellaag dik. Door deze laag cel kunne stoffen er makkelijk uit. Stroomsnelheid is het laagst. De haarvaten herenigen zich tot aders.
-Ader -in aders stroomt bloed terug naar het hart. o2 arm dus.
-wanden zijn dun en minder elastisch.
-bloeddruk is laag
-veel bevatten kleppen (vooral in armen en benen) om bloed maar in 1 richting door te laten
-aders liggen minder diep in het lichaam.

De bloeddruk:
Linkerkamer pompt bloed het hardst en veroorzaakt zo de bloeddruk.
Tijdens het stromen van bloed door de slagaders via de haarvaten naar de aders neemt de bloeddruk af. In armen en benen is de bloeddruk in aders vaak te laag om terug te stromen. D.m.v. de naast liggende kloppende slagaderen de samentrekking van spieren komt het bloed toch terug bij het hart.
Hartritme word aangepast op bloedruk en gemeten door onder andere de halsslagader.

-Bij bloedverlies daalt de bloeddruk
-Vernauwing slagaders in grootgedeelte lichaam stijgt de bloeddruk
-versnelling hartritme stijgt de bloeddruk
-hoge osmotische waarde bloedplasma stijgt de bloeddruk.
-Plotseling opstaan daalt de bloeddruk in hoofd

hart- en vaatziekten:
Door afzetting van cholesterol en later ook kalk worden bloedvaten nauwer waardoor het hart harder moet pompen om het bloed door de vaten heen te lozen. Bloeddruk stijgt dus. Deze verkalkte bloedvaten kunnen ook makkelijker kapot gaan - inwendige bloeding (in hersenen is hersenbloeding).

Ook als de vaten niet kapot gaan is het gevaarlijk. De ruwe wand maakt de bloedplaatjes kapot waardoor bloedstolsels in de vaten vormen. Als zo’n bloedprop het bloedvat verstopt noem je dat trombose.
Gebeurt dit in de kransslagader, of een vertakking van deze, dan krijgt een deel van de hartspier geen zuurstof meer en sterft deze af. Oplossingen: dotteren, bypassoperatie, rust, gezonde voeding, geen stress, stoppen met roken enz.

Weefselvloeistof en lymfe:
Haarvat is heel dun. Aan het begin van haarvat word door de bloeddruk vocht(zuurstof, voedingsstoffen, hormonen, eiwitten, witte bloedcellen enz) naar buiten gedrukt - weefselvloeistof. Hierdoor ontstaat een stroom van haarvat naar het naastliggende weefsel. Weefselvloeistof bevind zich tussen de cellen van organen.
Door het verschil in de osmotische waarde tussen bloedplasma en weefselvloeistof kan het ook andersom gaan. Vanuit weefselvloeistof naar de haarvaten. Dit gebeurt aan het einde van de haarvaten. En dit vocht bevat co2 en andere avfalstoffen van de cellen. Als weefselvloeistof zich ophoopt in het weefsel ontstaat oedeem.

Niet al het vocht verlaat op deze manier de orgaanweefsel. Het kan ook via fijne lymfevaten. De vloeistof word dan lymfe genoemd. Kleppen in de lymfe vaten zorgen ervoor dat de lymfe maar 1 kant op stroomt. De lype vaten komen bijeen in 2 grote vaten: de rechter lymfestam en de borstbuis.
Op bepaalde plaatsen in je lichaam liggen lymfeknopen (in je hals, lies en oksel oa.)Op deze plekken worden de lymfe vrij gemaakt van ziektes. Het lymfestelsel zorgt voor het verwijderen van allerlei afvalstoffen uit het lichaam. Het bestaat uit lymfeklieren en lymfebanen. De klieren zijn een soort zuiveringsstations waar bacteriën, virussen en andere ziekteverwekkers onschadelijk worden gemaakt. Ook worden daar afvalstoffen uit de lymfe gefilterd.