Samenvatting
Hoofdstuk 3 Dieren en Planten

3.1 Waarom kauwt een koe lang en een hond kort?
Koeien en andere planteneters kauwen lang om de taaie celwanden van planten kapot te maken.
Honden en andere vleeseters kauwen kort omdat dierlijk voedsel geen celwanden heeft.
- Planteneters hebben plooikiezen met harde richels op het kauwvlak.
- Vleeseters hebben grote scherpe hoektanden en knipkiezen.
- Alleseters hebben snijtanden en knobbelkiezen.

Bron 2, 3, 4 en 5.

Begrippen Planteneters, vleeseters, alleseters, plooikiezen, knipkiezen, snijtanden, knobbelkiezen

3.1 Waarom heeft een koe een dikkere buik dan een hond?
Een koe heeft een dikkere buik, omdat planteneters een lang verteringsstelsel hebben. Dat is nodig omdat de vertering van plantaardig voedsel lang duurt.

Bron 3 en 4.

3.1 Hoe eten planten?
Planten eten zo: met de wortels nemen ze water en mineralen op.
Met de bladeren halen ze koolstofdioxide uit de lucht. Planten maken met die stoffen glucose en andere voedingsstoffen.

Bron 6.

Begrippen water, mineralen, koolstofdioxide, glucose

3.2 Hoe ademen insecten?
Insecten ademen door hun achterlijf langer en korter te maken. Zo pompen ze lucht met zuurstof door hun tracheeën. Aan de zijkant van het achterlijf zitten kleine gaatjes: stigmata. Door al die gaatjes komt lucht met zuurstof in de tracheeën.

Bron 9.

Begrippen tracheeën, stigma (meervoud: stigmata)

3.2 Hoe halen vissen zuurstof binnen?
Vissen halen met hun kieuwen zuurstof uit het water. Water stroomt langs de kieuwplaatjes.
Zuurstof gaat uit het water naar de bloedvaatjes in de kieuwplaatjes.
Elke kieuw bestaat uit een kieuwboog met daaraan kieuwplaatjes.

Bron 10 en 11.

Begrippen kieuwen, kieuwplaatjes

Verdieping
3.2 Hoe komen planten aan zuurstof?
Planten maken zelf zuurstof bij de fotosynthese.
Een klein deel van de zuurstof gebruiken ze voor de verbranding. De rest is afval. Dat gaat door de huidmondjes naar buiten.

Bron 12 en 13.

Begrippen verbranding, fotosynthese

3.3 Hoe vervoeren insecten zuurstof en voedingsstoffen?
Bij insecten gaat zuurstof door tracheeën naar de cellen. Voedingsstoffen worden in het bloed vervoerd. Een insect heeft een open bloedsomloop.

Bron 15 en 16.

Begrippen open bloedsomloop

3.3 Hoe krijgen vissen de stoffen bij al hun cellen?
Bij vissen worden zuurstof en voedingsstoffen in het bloed naar alle cellen vervoerd. Een vis heeft een gesloten bloedsomloop: het bloed stroomt allen in bloedvaten.
De bloedsomloop van de vis is enkelvoudig:

Bron 17.

Begrippen gesloten bloedsomloop, enkelvoudige bloedsomloop

3.3 Hoe vervoeren planten voedingsstoffen?
Een plant vervoert voedingsstoffen door vaten. De vaten liggen in groepjes bij elkaar: de vaatbundels. Water en mineralen gaan vanuit de wortels door de vaatbundels omhoog naar de bladeren en bloemen.
Vanuit de bladeren gaan glucose en andere voedingsstoffen door andere vaatbundels naar de andere delen van de plant.

Bron 18.

Begrippen vaatbundels

3.4 Hoe zijn dieren beschermd tegen kou?
Dieren zijn beschermd tegen koud door veranderingen van hun gedrag:
- dikkere vacht
- dikker verenkleed
- dikkere vetlaag
- opzetten van vacht of verenkleed
Ze kunnen ook hun gedrag aanpassen door in winterslaap of in winterrust te gaan.

Bron 20 en 21.

Begrippen isoleren, winterslaap, winterrust

3.4 Hoe zijn dieren beschermd tegen hitte?
Dieren zijn beschermd tegen hitte door
Veranderingen van hun lichaam:
- dunnere vacht
- dunner verenkleed
Sommige dieren maken zelf een luchtstroom om warmte vanuit het bloed af te geven. Een olifant bijvoorbeeld doet dat met zijn grote oren.
Ook kunnen dieren contact maken met een koud oppervlak om warmte af te staan.
Dieren passen soms hun gedrag aan door te hijgen, minder actief te zijn of afkoelingsplekken te zoeken. Ook kunnen dieren soms 's nachts gaan leven.

Begrippen luchtstroom, contact (met) koud oppervlak

3.4 Hoe voorkomen planten dat ze te veel water verliezen bij hitte?
Planten voorkomen dat ze te veel water verliezen bij hitten door:
- een vetlaagje
- kleine blaadjes
- geen blaadjes
- haren
- uitsteeksels

Bron 24.