Nisus en Euryalus

De twee vrienden
Nisus was wachter van de poort, snelste met wapens, kleinzoon van Hyrtacus, snel met de lans en lichte pijlen die door de jageres Ida meegestuurd was met zijn kameraad Aneas: en in de buurt de kameraad Euryalus, geen andere was mooier dan Aneas of deed wapens van Troje aan, een jongen waarvan je op zijn ongeschoren gelaat de eerste baardharen kon merken.
Hun liefde was 1 en tegelijkertijd stormden ze in de oorlog; ook toen hielden ze gemeenschappelijk de wacht bij de poort.
Nisus zei: «Voegen de goden dit verlangen toe aan de geest, Euryalus, of wordt een wreed verlangen bij elk tot een god? Reeds lang spoort mijn geest mij aan een gevecht te doen of iets anders groot aan te vallen, door rust is mijn geest niet tevreden en kalm.
Jij ziet dat de Rutuliërs vertrouwen in de zaak hebben; zeldzame lichten schitteren, zij liggen vrij neer door wijn te slapen; op de plaatsen ver in’t rond was het stil. Bemerk {=luister} verder waarover ik twijfel en welke gedachten er nu in mijn geest opkomen: Allen, volkeren en vaders, vragen met aandrang om Aneas te laten komen en mannen te sturen, die zekerheid terugbrengen. Als zij mij beloven dat wat ik voor jou verlang (want de eer van het feit{=glorie} is genoeg voor mij)dan lijk ik een weg te kunnen vinden onder de heuvel naar de muzen en malten van Pallanteum{=naar de stad pallanteum}»

Hun plan in de krijgsraad
Euryalus stond versteld getroffen door de eer en de grote liefde ; tegelijkertijd sprak hij zijn vurige vriend toe met deze woorden ; «dus mijn vriend voegde het hoogste nieuws toe, Nisus, vlucht je? Zal ik je alleen in zo’n groot gevaar zenden?
Zo heeft mijn vader, Opheltes, die was gewend aan oorlog mij niet opgevoed nadat ik was opgehefd tussen de terreur van Argos en de Trojaanse werken; met jou werd zoiets niet gedaan nadat de hoogmoedige Aneas gevolgd werd door een extreem lot; Ik heb een hart dat levenslicht veracht en dat gelooft dat de eer die jij nastreeft goed gekocht kan worden met leven{de dood waard is}»
Nisus aan hem ; «Wat mij betreft vreesde ik zulke dingen {=lafheid} niet van jouw, en het is niet passend nu : de grote Jupiter of eender wie dit aanschouwt met onpartijdige ogen mag mij juichend terugbrengen naar jouw. Maar als die, dat zie je veel bij zo’n beslissend ogenblik, als een toeval of een god de zaak in het verderf stort, wil ik dat jij overblijft ; jouw leeftijd is het leven waard.
Moge er iemand zijn die mij, snel gegrepen door het gevecht of teruggekocht voor een prijs, toevertrouwd aan de aarde{=begraven}; als op een of andere manier het eenzame lot het me verbiedt, laat dan iemand offers voor mijn afwezigheid brengen en mijn graf versieren.
Opdat ik niet de oorzaak van zo’n grote pijn voor jouw moeder zou zijn , die jou volgt de enige van de vele moeders die dat dierf, en niet zorgt voor de hoge muren van Acestes.
Waarop die{=Euryalus}echter zei : «Jij voegt nutteloze oorzaken tevergeefs aaneen, en mijn gevoel gaat niet van plaats veranderen ; wij moeten ons haasten!»
Tegelijk maakte hij de wachtposten wakker ; die in hun plaats de poort om de beurt bewaakten; nadat de wachtpost verlaten was, hij {=Euryalus)gaat zelf voort met zijn kameraad Nisus en ze gaan op zoek naar de koning.{=zoon van Aneas}

Het voorstel aan de krijgsraad
De overige levende wezens op aarde lieten hun zorgen schieten en ontspanden hun harten vol van vergeten werk ; de eerste leiders van de Trojanen, gekozen uit jongemannen, hadden een bijeenkomst over de hoogste zaken van de koning,wat ze zouden doen en wie de boodschapper voor Aneas zou zijn.Zij stonden steunend op hun lange lanzen en schilden vasthoudend, in het midden van de vlakten en het kamp toen de vurige Nisus samen met Euryalus smeekten om onmiddellijk toegelaten te worden ; de grote zaak zal de prijs van het uitstel zijn{het ging om een belangrijke zaak die het oponthoud waard was}. Iulus nam de bezorgden als eerste aan en beval Nisus te spreken.
Toen sprak de kleinzoon van Hyrtacus zo {=Nisus}: « Luister o afstammeling van Aneas met rechtvaardige geest, bekijk wat wij gaan doen niet door onze leeftijd{beoordeel ons voorstel niet omwille van onze leeftijd}.
De Rutuliërs zijn stil geworden door slaap nadat ze waren losgemaakt door wijn ; we ontdekten zelf een plaats voor een hinderlaag, die gelegen is aan de 2sprong voor de poort, die dichtbij de zee is ; het vuur was onderbroken en de zwarte rook zichtte zich op tot aan de sterren; als jullie het toelaten dit lot te gebruiken, om Aeneas binnen de muren van Pallanton te zoeken, zullen jullie hem{=Aneas} weldra onderscheiden als wij teruggekeerd zullen zijn met de buit nadat wij een enorme oorlog hebben uitgevoerd,de weg zal ons niet bedriegen terwijl we hem begaan {we zullen de weg niet kwijtgeraken}; wij zagen het begin van de stad onder de donkere valleien al vaker tijdens voortdurende jacht {=tijdens het jagen} en we leerden de hele rivier kennen {=we kennen de hele stroom van de tiber} »

Euryalus’ reactie
Daarop zei Euryalus het volgende: « Geen enkele dag toont mij de verschillende dappere waagstukken aan ; alleen mag het gunstige lot niet zoveel in de tegenovergestelde richting vallen. Aan jou smeek ik boven alle geschenken één ding; Mijn moeder uit het oude geslacht van Priamus, de ongelukkige die niet werd vastgehouden door de Trojaanse aarde of muren van koning Acestae en met mij meeging.Ik verlaat haar,onwetend van wat gevaar is{de moeder=onwetend} ,zonder groet(de nacht en jouw rechterhand zijn getuigen)omdat ik de ouderlijke tranen niet kan verdragen.Ik vraag aan jou mijn arme moeder te troosten en bij te staan.
Laat toe dat mijn hoop jou maakt; {=sta mij toe op u te vertrouwen} : ik zal met meer durf mij in alle zaken wagen.

Iulus’antwoord
Nadat hun geest doorboord was, lieten de Trojanen hun tranen toe, de mooie Iulus het meeste van allen en het beeld van ouderlijke liefde ontroerde zijn geest. Toen sprak hij zo ; « Reken op alles waardig volgens jouw enorme plannen{=reken erop dat alles zal gebeuren zoals jij wilt} Want zij zal voor mij een moeder zijn en alleen de naam Creüsa zal ontbreken en niet een kleine dank wacht zulk een geboorte af {Ik zal mijn dankbaarheid tonen voor zo’n zoon} Door welke zaken dit feit wordt gevolgd, ik zweer bij dit hoofd, waarop mijn vader vroeger gewoon was te zweren ; Ik beloof je als je terugkomt en bij gunstige zaken dat je moeder en je nageslacht hetzelfde wacht.

En Euryalus
En niet minder zijn de moorden van Euryalus. Hij, ook aangestoken (door woede) raasde door het midden van veel volk zonder naam, en hij naderde de onwetende Fadus, Herbesus en Abarus en Rhoetus ; Rhoetus alles ziend, maar hij hield zich met grote angst achter een mengvat verscholen ; wanneer hij opstond krijgt hij het hele zwaard van nabij in de borst van de vijand en hij stierf.
Hij braakte zin purperen adem uit (=overgeefsel) en gaf stervend een mengeling van bloed en wijn over : hij {=Euryalus}ging hevig verder met overrompelingen.