ARBEIDSMARKT

Hoofdstuk 1 De arbeidsmarkt op

§1.1 Op zoek
Doorlezen

§1.2 Het aanbod van arbeid
Aanbod van arbeid = De Beroepsbevolking = werknemers + werklozen + zelfstandigen =
bestaat uit alle mensen tussen de 15 en 65 jaar die willen, kunnen en mogen werken.

Beroepsgeschikte bevolking = Potentiële beroepsbevolking = beroepsbevolking + niet-beroepsbevolking =
bestaat uit alle mensen tussen 15 - 65 jaar.

Niet- beroepsbevolking =
bestaat uit mensen tussen 15 – 65 jaar die en niet werken en niet op zoek zijn naar werk.

Deelnemingspercentage = Participatiegraad = beroepsbevolking x 100
beroepsgeschikte bevolking

Groei beroepsbevolking door:
Demografische groei; - meer mensen
- bevolkingssamenstelling
Maatschappelijke opvattingen; - grotere deelname vrouwen (jonge + herintreders)
Stand van de economie; - goede economie Aanzuigeffect =
de arbeidsmarkt trekt mensen die willen en kunnen werken
- slechte economie Ontmoedigingseffect =geen kansen, mensen bieden zich minder aan.
Wetgeving; - leerplichtwet
- pensioenleeftijd
Organisatie van het arbeidsproces; - betere kinderopvang
- mogelijkheden deeltijdwerk

§ 1.3 De vraag naar arbeid
door: - bedrijven + overheid = werkgevers
zelfstandigen
openstaande vacatures

De totale vraag naar arbeid bestaat uit: werknemers + zelfstandigen + openstaande vacatures.

En wordt beïnvloedt door: - groei van de economie
- technische ontwikkelingen
- hoogte loonkosten

§ 1.4 De Arbeidsmarkt
Concrete markt = een plek waar vragers en aanbieders van een bepaald product elkaar ontmoeten. Vb. supermarkt.

Abstracte markt = omvat het geheel van vraag en aanbod zonder dat er een plaats is waar vragers en aanbieders elkaar ook echt ontmoeten. Vb. de huizenmarkt.

Werkgelegenheid = alle werknemers + zelfstandigen

Arbeidsjaar = een volledige baan

Hoogte van het loon afhankelijk van vraag en aanbod:
vraag > aanbod → krappe arbeidsmarkt → loon stijgt
vraag < aanbod → ruime arbeidsmarkt → loon daalt

§ 1.5 De arbeidsmarkt in de praktijk
Kans op een baan afhankelijk van:
opleiding
vrouw / allochtoon zijn

Hoofdstuk 2 Loondienst of zelfstandig

§ 2.1 De ene baas is de andere niet
Ondernemingsvormen:
De Eenmanszaak
1 eigenaar
prive aansprakelijk voor eventuele schulden
voordelen: * eenvoudig zelf te beginnen
* zelf beslissingen nemen
* winst voor jezelf
- nadelen: * prive aansprakelijk
* voortbestaan kan in gevaar komen

VOF = Vennootschap onder firma
meerdere eigenaren
eigenaren hoofdelijk aansprakelijk met hun prive vermogen

BV = Besloten Vennootschap
NV = Naamloze Vennootschap
rechtspersoon = juridisch zelfstandig → bedrijf is aansprakelijk
aandeelhouders zijn de eigenaren

BV: - aandelen op naam en in handen van 1 of enkele groot
aandeelhouders
leiding = directeur
failliet → aandeelhouders zijn alleen het ingelegde geld kwijt

NV: - aandelen niet op naam, vrij verhandelbaar op de effectenbeurs
aandeelhouders = eigenaren
leiding = directie ( werknemers van de NV )
aandeelhouders worden vertegenwoordigt door Raad van Commissarissen → controleert Raad van bestuur ( = directie )

§ 2.2 De Arbeidsovereenkomst = een overeenkomst tussen een werkgever en een
werknemer.
Individuele → loon en arbeidstijd vastgelegd.

CAO = hierin staan de rechten en plichten van de werkgevers en werknemers zwart op wit. Zoals vakantie; pensioen; overuren; data loonsverhoging.
o meestal per bedrijfstak ( bijv. bouw )
o soms per bedrijf ( bijv. Philips )
CAO onderhandelingen:
vakbonden = werknemersbonden = vakverenigingen
werkgeversbonden of bedrijf zelf

Arbeidsvoorwaarden:
Primaire arbeidsvoorwaarden = loon; normale arbeidstijd
Secundaire arbeidsvoorwaarden = vakantieregeling; duur middagpauze;
reiskostenvergoeding; kinderopvang; scholing.

§ 2.3 Het centraal akkoord → najaarsoverleg
Rijksbegroting = overzicht van verwachte inkomsten en verwachte uitgeven van de overheid.

Miljoenennota = een soort samenvatting van de Rijksbegroting.

Vakcentrale’s voorbeelden: FNV; ABVA-KABO; CNV; MHP
Werkgeverscentrale’s voorbeelden: VNO-NCW; MKB

Vertegenwoordigers van de centrale’s overleggen samen in de Stichting van de Arbeid. ( werkgevers en werknemers = sociale partners ).
Als de vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers met elkaar praten in de Stichting van de Arbeid = centraal overleg.
over hoofdlijnen van de arbeidsvoorwaarden.

Deze worden vervolgens uitgewerkt bij de CAO-onderhandelingen.

Hoofdstuk 3 De strijd om de poen.

§ 3.1 Loon in de ogen van de werknemers
Inflatie = stijging van het algemeen prijspeil.

3 soorten loonstijgingen:
Prijscompensatie = een loonstijging die procentueel gelijk is aan de inflatie.
Initiële loonstijging = een loonstijging die voortvloeit uit een stijging van de
arbeidsproductiviteit. ( gemiddelde landelijke stijging van de
arbeidsproductiviteit )
Incidentele loonstijging = bijv. loonstijging door promotie / periodieke stijging,
niet voor iedereen gelijk.

1 + 2 = afgesproken in een CAO

Arbeidsproductiviteit = productie per werknemer per tijdseenheid

Stijging arbeidsproductiviteit:
Technische ontwikkeling ( mechanisering/automatisering )
Arbeidsverdeling / specialisatie
Scholing

§ 3.2 Loon in de ogen van de werkgevers
Voor bedrijven zijn lonen kosten.
Hoge lonen → lage winsten.

Totale Opbrengst = Omzet = de verkochte hoeveelheid x verkoopprijs

Kosten: loonkosten; rentekosten; huurkosten; afschrijvingskosten; machinekosten; transportkosten; kosten van grond –en hulpstoffen en energie.

Winst = Omzet – Kosten

Loonstijging > stijging arbeidsproductiviteit → stijging loonkosten per product

Gevolgen stijging loonkosten per product:
prijzen verhogen
of 2. winst laten dalen
of 3. productie verplaatsen naar lage lonenlanden
of 4. arbeidsbesparende machines inzetten

§ 3.3 Kosten of koopkracht?
Vakbonden strijden voor: 1. goed loon
2. voldoende werkgelegenheid

Loon twee kanten:
Kostenpost voor bedrijven
Hogere loonkosten → werkgelegenheid daalt door:
* arbeid vervangen door kapitaalgoederen
* verplaatsen productie buitenland
* hogere prijzen → verslechtering concurrentiepositie
* dalende winst

2. Bron van bestedingen
Hoger loon → koopkracht stijgt als lonen meer stijgen dan de prijzen.

§ 3.4 Loonstijging in de praktijk
loonstijging > prijsstijging + arbeidsproductiviteit → winst verhouding daalt
loon

arbeidsproductiviteitsstijging > loonstijging → loonkosten per product dalen
arbeidsproductiviteitsstijging < loonstijging → loonkosten per product stijgen

Hoofdstuk 4 Wie doet het werk?

§ 4.1 Werkgelegenheid in Nederland
4 sectoren: 1e + 2e + 3e + 4e

§ 4.2 Verschuiving in de werkgelegenheid
Productie = werkgelegenheid x arbeidsproductiviteit

Werkgelegenheid = productie : arbeidsproductiviteit

Arbeidsproductiviteit = productie : werkgelegenheid

§ 4.3 Mens of machine
Investeren = het kopen van kapitaalgoederen door bedrijven

Kapitaalintensief = meer kapitaal in verhouding tot arbeiders
Arbeidsintensief = meer arbeid in verhouding tot kapitaal

Diepte investering = een arbeidsvervangende investering → arbeidsproductiviteit stijgt

Breedte investering = het kopen van een kapitaalgoed van dezelfde kwaliteit →
arbeidsproductiviteit blijft gelijk
vervanging of uitbreiding

Schaalvoordelen → kosten per product dalen als de productieomvang stijgen.

§ 4.4 Hier of daar
hoge loonkosten: * werkgelegenheid daalt, mensen worden vervangen door machines
of
* productie verplaatst naar buitenland

vestigingen sluiten in Ndl. → openen in het buitenland, vaak door Multinationals.
bedrijf wordt weggeconcurreerd door bedrijven in lage lonenlanden.

Concurrentiepositie afhankelijk van:
 prijs
 kwaliteit
 infrastructuur

§ 4.5 Hoge lonen, meer bestedingen
Vragers naar goederen/diensten: - gezinnen
- andere bedrijven
- de overheid
- het buitenland

Hoofdstuk 5 Werkloosheid

§ 5.1 Werkloosheid in Nederland
kun je op verschillende manieren meten.

§ 5.2 Werkloosheid gemeten
Officiële werkloosheid: - mensen van 16 t/m 64 jaar
- niet of minder werken dan 12 uur per week
- werk zoeken voor tenminste 12 uur p/w
- ingeschreven bij het CWI
- binnen 2 weken aan de slag kunnen

Werkloze beroepsbevolking : - mensen van 15 t/m 64 jaar
- tenminste 12 uur p/w willen werken
- beschikbaar

Verborgen werkloosheid: - mensen die wel willen werken maar niet staan ingeschreven bij
het CWI.
- bij goede economie → verborgen werkloosheid neemt af →
aanzuigeffect.
- economische teruggang → verborgen werkloosheid neemt toe
→ ontmoedigingseffect.

Verborgen werkgelegenheid = werkgelegenheid niet in de officiële cijfers.
Vb. zwart werk; vrijwilligerswerk

§ 5.3 Oorzaken van werkloosheid
Frictiewerkloosheid
- de korte werkloosheid tussen twee banen in.
Seizoenwerkloosheid
Kwalitatieve Structuurwerkloosheid
vraag en aanbod sluiten niet op elkaar aan → er zijn zowel vacatures als werklozen
verschil in opleiding / capaciteit ( eigenschappen werknemer )
Kwantitatieve Structuurwerkloosheid
= te weinig kapitaalgoederen t.o.v. aangeboden arbeid door:
- diepte-investering
- reorganisaties
- verplaatsing productie naar lage lonenlanden
- minder winsten, potentiële starters beginnen niet
- product wordt niet meer verkocht
- productie te duur, verdwijnt

Conjunctuurwerkloosheid
= door te weinig bestedingen → mensen worden ontslagen
= economisch gezegd: wordt veroorzaakt doordat de effectieve vraag < de
productiecapaciteit.

Effectieve vraag = de totale vraag naar alle goederen en diensten die een land produceer bij elkaar opgeteld.

§ 5.4 Het bestrijden van werkloosheid
Werkloosheid: - gebrek aan inkomen
- geen sociale contacten

Maatregelen tegen conjunctuurwerkloosheid door de overheid:
overheid meer besteden
bijv. aanleg wegen / bouw scholen / hogere ambtenarensalarissen
verlagen van de belastingen of verstrekken van subsidies
bijv. investeringssubsidies aan bedrijven

Maatregelen tegen kwalitatieve structuurwerkloosheid:
= door de arbeidsmobiliteit te vergroten = als het aanbod van arbeid zich aanpast aan de
veranderingen in de vraag naar arbeid.
arbeidsmobiliteit tussen beroepen
- door omscholing
- baan op lager niveau accepteren
2. regionale arbeidsmobiliteit
- reiskosten –of verhuiskostenvergoeding
3. arbeidsmobiliteit tussen werken en niet werken
- meer niet werkenden stimuleren een baan te zoeken
bijv. goede kinderopvang

Maatregelen tegen kwantitatieve structuurwerkloosheid:
= door verlagen van de loonkosten nl.:
lagere prijzen → betere concurrentiepositie
winstgevendheid omhoog → uitbreiding mogelijk
minder aantrekkelijk mensen vervangen voor mensen
minder aantrekkelijk productie verplaatsen naar buitenland

Loonkosten beperken door:
- verlaging brutolonen + gelijktijdig belasting verlaging → netto blijft gelijk.
Andere manieren:
- het verschuiven van belasting op arbeid naar belasting op kapitaal
- innovatie bevorderen → verbeterde productieprocessen kunnen kosten laten dalen.
- ATV = arbeidstijdverkorting

WIG = Loonkosten – Nettoloon
Nettoloon = Brutoloon – belastingen en sociale premies
Loonkosten = Brutoloon + werkgeverslasten

Maatregelen tegen seizoenswerkloosheid: bijv. “De Kuip”, gebruiken voor zomerconcerten

Maatregelen tegen frictiewerkloosheid: beter arbeidsbemiddeling

§ 5.5 Deeltijd, ATV en Flexibilisering
Deeltijd = werkgelegenheid in arbeidsjaren verandert niet, maar wel de werkloosheid in
personen (daalt).

ATV = Arbeidstijdverkorting = als iedereen in een bedrijfstak/bedrijf minder gaat werken.
Vb. ATV dagen; rooster vrije dagen; studieverlof; verkorting werkweek
Afhankelijk van de herbezetting stijg de werkgelegenheid.

ATV bij gelijkblijvend loon → arbeidskosten per product stijgen

Bedrijfstijdverlenging voordeel → machines draaien langer → machinekosten per product dalen

Flexibilisering = aantal uren per week ligt niet vast
Vb. : * versoepelen ontslagrecht
* loslaten van vast werktijden/werkdagen
* oproepkrachten
Lagere arbeidskosten want:
* werknemers in vast dienst zijn duur:
vaak hoger loon
werknemers werven = duur
* aanpassen personeelsbestand aan de productieomvang gaat gemakkelijker

Soorten arbeidsovereenkomsten:
Arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd.
= vast dienstverband
Arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd
Bijv. 1 jaar
Uitzendkrachten

Uitzendbureau: - commercieel
- bemiddelt in tijdelijk werk
- uitzendbureau betaalt werknemer

CWI = Centra voor Werk en Inkomen: - niet commercieel nl. overheidsinstantie
- bemiddelt voor vast werk
- biedt opleiding of cursus mogelijkheden aan