De euro.

Sinds de invoering van de euro horen we vanuit elke hoek van de maatschappij dat het leven duurder is geworden. Alle prijzen zijn gestegen en de inflatie is niet meer te stoppen, allemaal door de komst van de euro. Of toch niet? Zijn er andere factoren die ook een rol spelen? Of roepen we maar wat, en klopt er helemaal niks van? En hoe zit het met de dollar? Is die nou zo goedkoop of zijn wij zo duur?

De invoering van de euro als betaalmiddel heeft tot veel vragen en speculaties geleid over het gevolg ervan voor de inflatie. Zo bedroeg in 2000 de inflatie nog 2,6%, en in 2001 zelfs 4,5%. Geen wonder dat de mensen ineens het leven zo duur vonden, maar is dit wel allemaal toe te schrijven aan de invoering van de euro?

Daar valt nog het één en ander over te zeggen. De inflatie van 2001 is voor meer dan de helft aan te schrijven aan de BTW-verhoging in januari, de prijsstijgingen van gas en elektriciteit, de ontwikkeling van de prijs van autobrandstoffen, huurstijgingen, slechte oogsten, problemen op de vleesmarkt, consumptie in het buitenland en het effect van de afschaffing van de omroepbijdrage.
Daarnaast zijn er meer algemene oorzaken voor de inflatie. Het gaat daarbij om de stijging van de loonkosten, de hogere huren van winkelpanden, doorberekening van gestegen energiekosten, maar ook een eventuele doorberekening van kosten van de invoering van de euro. Deze oorzaken verklaren de overige 2,1 procentpunt van de inflatie in 2001. In 1999 en 2000 was dit nog 1,1 procentpunt. Dit deel van de inflatie, waarvoor met de beschikbare cijfers geen precieze toerekening valt te maken, is dus in 2001 met 1,0 procentpunt toegenomen ten opzichte van 1999 en 2000.

Als we over langere tijd kijken zien we zelfs dat na de invoering van de euro de inflatie juist alleen maar is gedaald. “De inflatie is historisch laag” meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek donderdag (11-01-2007). Vorig jaar (2006) was het 1,1 procent. In 2005 viel de inflatie ook al mee: 1,7 procent. En dat terwijl Nederlanders vijf jaar na de invoering van de euro nog beweren dat de euro alles zoveel duurder maakt.

En dan is er natuurlijk nog de vraag, kan de overheid ook iets doen tegen de inflatie? Nou, een ingreep die direct merkbaar is, is er niet. Wat de overheid wel kan doen is meer werk uitbesteden. Zo krijgen meer mensen een inkomen, gaat de werkloosheid omlaag, gaan de bestedingen omhoog. Omdat simpelweg de afzet zal toenemen kunnen de producenten de vaste kosten verspreiden over meerdere producten en zullen de kosten dalen, waardoor het product goedkoper op de markt kan komen. Alleen is dit wel erg theoretisch, en hoeft dit in praktijk niet altijd zo te gaan.

Buiten de overheid is er nog een instantie die iets kan doen tegen de inflatie. De Europees Centrale Bank, kortweg de ECB. Deze is te beschouwen als de oude Nederlandse Bank. De ECB heeft namelijk één belangrijk middel tot haar beschikking, de rente. Door met de rente te “spelen” kan de ECB invloed uitoefenen op o.a. de inflatie.

Hoe gaat dat nou in zijn werking? Wanneer de Europees Centrale Bank (ECB) de rente verhoogd wordt het interessanter om te sparen, je ontvangen immers meer rente over je (spaar)geld, en minder interessant om te lenen, je moet immers meer geld terug betalen over het geleende bedrag. Kortom, mensen gaan minder uitgeven. Omdat de bestedingen naar beneden gaan, daalt de consumptie (vraag). Wat natuurlijk negatief is voor de producten. Deze zullen de prijzen naar beneden doen om het product toch aantrekkelijk te maken voor de consument. De inflatie daalt dus.
Omgekeerd wanneer de ECB de rente verlaagd wordt het minder interessant om te sparen en interessanter om te lenen. Je ontvang immers minder rente over je (spaar)geld en je hoeft minder rente over het geleende bedrag te gaan betalen. De bestedingen zullen toenemen. De consumptie (vraag) zal stijgen en de producten kunnen hogere prijsen voor hun producten vragen. Hierdoor stijgt de inflatie.

Natuurlijk is dit allemaal theoretisch, en is dit geen zekerheid voor de werkelijkheid, maar het is een optie. Als de ECB de inflatie wil drukken moet het dus de rente verhogen. Alleen moet hier goed over na gedacht worden. Want de euro geldt niet alleen voor Nederland, maar voor heel Europa. Wanneer de ECB alleen in het belang van Nederland de rente zou verlagen, terwijl in Italië men al jaren kampt met deflatie kan dit grote gevolgen hebben. In Italië zullen de prijzen nog verder zakken, producenten zien zich gedwongen personeel te ontslaan om de kosten te drukken. Zo zal Nederland worden geholpen door een verlaging van de rente, maar kan een ander land er dus grote nadelige gevolgen door krijgen.

Dat Nederlanders toch stug blijven volhouden dat met de euro alles twee keer zo duur is geworden, heeft verschillende verklaringen. Veel dingen werden goedkoper, terwijl bijvoorbeeld de horeca de prijzen sterk opschroefde en kleding veel duurder werd, ook heeft niemand heeft zich er aan geërgerd dat computers zoveel goedkoper zijn geworden. De meeste mensen merken het daardoor niet, omdat computers niet dagelijkse worden geconsumeerd, maar kleding, gas, elektriciteit etc. wel.

Maar de euro is natuurlijk veel breder dan alleen de inflatie. Zo heeft de invoering van de euro in 2000 vele voordelen opgeleverd. Men loopt geen zo valutarisico meer, landen binnen Europa hebben geen handelsbelemmeringen meer en met de komst van de gemeenschappelijke munt is er nu ook sprake van een gemeenschappelijke economische politiek. Maar is dat alles het wel waard geweest?

Toen in 2000 de euro is ingevoerd is de koers vastgesteld op 2,20371 gulden. De euro is dus beduidend meer waard dan dat de gulden was. Op dit moment is de euro ten opzichte van de dollar 1.4668 waard, in 2000 was dit nog ongeveer 1,23. De waarde van de euro ten opzichte van de dollar is dus behoorlijk gestegen sinds de invoering, of is de dollar juist gedaald? Dit laatste is voornamelijk het geval. Doordat de VS veel meer consumeert dan produceert moet dit tekort wat hierdoor ontstaat worden aangevuld met buitenlandse valuta. De vraag van de VS naar die buitenlandse valuta zorgt dus voor een enorm aanbod, zelfs overschot, van dollars op de valutamarkt. Hierdoor wordt de dollarkoers ontzettend naar beneden getrokken, en is de euro ten opzichte van de dollar dus ontzettend hoog.

“Alle grondstoffen die Europese bedrijven met dollars inkopen worden goedkoper. Nederlandse producten worden goedkoper en de inflatie blijft aanvaardbaar voor de ECB. Dus een hoge eurokoers drukt de inflatie. Dat komt bij een herstel van de economie weer goed uit, de Europese rente hoeft dan minder snel verhoogd te worden.”

Als het slecht gaat met de economie kan een hoge eurokoers dus uitkomst bieden, wij zijn duur en kunnen dus grondstoffen laag inkopen. Hierdoor blijven de producten goedkoop en stijgt de inflatie niet of nauwelijks, wat natuurlijk erg mooi is. Ook indirect is het gunstig voor de consument, door de hoge export prijzen worden we gedwongen de arbeidsproductiviteit en de kwaliteit te verbeteren, zodat we meer produceren tegenover dezelfde vaste kosten, en door de hoge kwaliteit de producten toch aantrekkelijk te maken voor het buitenland. Daarbij komt dat de producten die wij in ons eigen land niet kunnen produceren, vanwege bijvoorbeeld klimaat omstandigheden, wij goedkoop kunnen importeren vanuit andere landen.

De hoge koers kan overigens ook nadelen hebben. Zoals al eerder gezegd, wij zijn erg duur in vergelijking met het buitenland, hierdoor exporteren wij veel minder omdat wij simpelweg niet aantrekkelijk zijn voor het buitenland. Aan de andere kant, een paar van onze belangrijkste handelspartners komen uit de “eurozône”, daar geldt dezelfde waarde voor de euro dus zijn we even duur dan hun. Maar voor de handelspartners buiten de “eurozône”, is dit wel degelijk een groot nadeel.

De vraag of de overheid wat aan de hoge koers kan doen, nee, deze staat in praktijk machteloos. De enige instantie die er wel iets aan kan doen is de al eerder genoemde Europees Centrale Bank (ECB).
“Bij een interventie gaat de ECB al dan niet samen met het stelsel van Amerikaanse Centrale Banken dollars inkopen. Daardoor wordt het aanbod minder, stijgt de koers van de dollar en daalt die van de euro. Als laatste is een renteverlaging door de ECB veruit het simpelst.”

Wanneer de vraag naar dollars stijgt, en het aanbod gering is, ontstaat er een tekort aan dollars. Omdat de vraag hoog is en het aanbod klein stijgt de waarde van munt. Omdat de ECB dollars vraagt, en daarvoor dus euro’s aanbied zal het aanbod van euro’s toenemen terwijl de vraag niet of nauwelijks stijgt, er ontstaat een overschot en daardoor daalt de waarde van de euro.

Nog een manier is dat de ECB de rente aanpast. Mag de ECB dit zomaar doen? Nee.“De doelstelling van de ECB is prijsstabiliteit in de eurolanden. Dus slechts als de prijzen in de EU overmatig dalen of stijgen, mag de rente aangepast worden. Bij een hoge euro kan een renteverlaging uitkomst bieden. De euro wordt dan minder aantrekkelijk en de koers zal hoogstwaarschijnlijk zakken.”

Hoe gaat dat in zijn werking? Als de Europees Centrale Bank (ECB) de rente verlaagt wordt het minder interessant om te beleggen en te investeren in eurolanden, je krijgt immers een laag rendement terug. De vraag naar euro’s zal dalen, terwijl het aanbod gelijk blijft, de waarde van de euro daalt dus. Maar zoals al eerder is gezegd, mag de ECB dit niet zomaar doen.

Of de dollar ooit nog uit zichzelf zal dalen? Dat is moeilijk te zeggen. In principe zijn er twee scenario's mogelijk. Het tekort zal zo groot worden dat buitenlandse beleggers het vertrouwen niet meer hebben en zich zullen terugtrekken uit de VS, dat een nog verdere daling van de dollar als gevolg zal hebben. Of, het vertrouwen in de Amerikaanse economie zal wél komen en kan de dollar ondersteunen, met een stijging van de dollar als gevolg.

Al met al denk ik dat we met de invoering van de euro een goede zet hebben gedaan. Dankzij de onderlinge “oorlogen” tussen de supermarkten zijn de dagelijkse kosten naar beneden gegaan en gezien de inflatie van de afgelopen jaren gaat het zo slecht nog niet. Op internationaal vlak is het jammer dat de dollar eigenlijk te laag staat dan dat goed voor ons is, maar aan de andere kant zijn er nog genoeg andere eurolanden waar we naar kunnen exporteren dus ook dat valt te overzien. Ik ben het er, zeker naar het schrijven van dit betoog, overtuigt van dat de euro nog niet zo slecht is, nu al die andere Nederlanders nog.

Bronnen

1 www.cbs.nl “Heeft de euro in 2001 invloed op de inflatie?”
2 www.geld.plein.nl “Inflatie historisch laag: niks dure euro”
3 Boek: Overheidsfinanciën: L. Koopmans
4 www.geld.plein.nl “Inflatie historisch laag: niks dure euro”
5 www.zibb.nl “13 vragen over de hoge euro”
6 www.zibb.nl “13 vragen over de hoge euro”
7 www.zibb.nl “13 vragen over de hoge euro”
8 www.zibb.nl “13 vragen over de hoge euro”