De tachtigjarige oorlog

Hoofdstuk 1

Het begin van de 80-jarige oorlog

Het rijk van Karel de V (1500-1558) bestond uit Spanje, Duitsland en de Nederlanden.
Het besturen van zo’n wereldrijk was niet gemakkelijk.
Hij voerde oorlogen tegen Frankrijk, de Turken en het opkomende protestantisme.
Karel de V had het zwaar en het was dan ook niet zo verrassend dat hij vrijwillig afstand deed om zijn laatste jaren te slijten in een klooster.
Zijn broer Ferdinand volgde hem op als keizer van Duitsland en alle andere gebieden kwamen aan zijn zoon Philips de II toe.
Om zijn zoon Philips enige moeilijkheden te besparen riep hij een apart samenwerkingsverband met de Nederlanden in het leven. Met Duitsland en Frankrijk maakte hij de banden wat losser.
Deze poging om het makkelijker voor zijn zoon te maken legde juist de basis voor de problemen.
De Staten-Generaal bekeek deze actie van Karel de V met argwaan.
Philips de II werd aangezien als een tiran die geen begrip toonde voor zijn onderdanen.
Omdat hij altijd in zijn paleis in Madrid verbleef.
Terwijl hij juist de verantwoordelijkheid voor zijn rijk erg hoog opnam, daarnaast was hij van mening dat het Katholieke geloof de enige ware geloofsleer verkondigde en iedereen die niet Katholiek was vormde een bedreiging voor de eenheid van zijn rijk.
De communicatie in zijn rijk verliep traag door de grote afstanden in zijn rijk. Het was dus moeilijk voor Philips de II om een goed inzicht te krijgen van de ontwikkelingen in de streken honderden kilometers ver weg.
Er wees weinig op dat de Nederlanden in opstand zouden komen.
Philips de II trok zijn Spaanse soldaten terug uit de Nederlanden en stelden Edellieden aan om deel te nemen aan het bestuur in Nederland, Philips de II stelde hiervoor de Nederlandse edellieden aan zoals:
Willem van Oranje, Egmont, Lailaing, Berlaymont, Glajon, en Bergen naast rechtsgeleerden als Viglius en Tisnack in de raad van Staten.
Dit was het politieke adviescollege onder leiding van Margaretha van Parma de Halfzuster van Philips de II.
De rest van Nederland hadden totaal geen macht meer met de deze groep aangestelde edellieden door Philips de II.
Zo liepen de eerste jaren onder het bewind van Philips de II erg rustig.
Acties van de Adel
De hoge adel had veel macht in de Nederlanden en wilde meer invloed in de Nederlanden.
De calvinisten wilde vrijheid van godsdienst vrijheid.
Maar de Katholieke kerk had de meeste macht in de Nederlanden en dat werd alleen nog maar
meer toen in 1559 een nieuwe kerkelijke indeling werd afgekondigd.
Er werden drie aartsbisdommen en vijftien bisdommen ingesteld, zodat ze nog beter tegen de hervorminggezinde konden optreden.
Een van de Aartsbisschoppen Granvelle werd later ook nog kardinaal en probeerde dat te gaan gebruiken om een overheersende positie in de staten van Brabant te gaan innemen.
De Adel vond dit niet zo leuk want zij probeerde via dezelfde manier meer macht te halen.
Oranje en Egmond schreven dan ook een verzoek om Granvelle terug te trekken.
Zij hadden weinig succes. Maar hun kansen keerden toen Margarheta van Parma de kardinaal wegstuurde. Niet omdat ze het eens was met Willem van Oranje en Egmond maar omdat zij vermoede dat hij haar tegenwerkte in een familie aangelegenheid.
Het wegvallen van Granvelle deed zich spoedig voelen de calvinisten grepen hun kans. Filips de II moest nu snelle beslissingen nemen waar hij eigenlijk niet zo van hield en goed in was.
Zijn twee schokkende instructies aan de landvoogdes waren: maatregelen tegen de ketterij en hervorming van de regeringsdaden, de inquisiteurs of ketterrechters zouden daadwerkelijk moeten gaan optreden en de plakkaten tegen ketterij moesten streng worden toegepast.
De reactie op deze maatregelen was dat de edelen met name de lage edelen een verbond sloten waarin overeenkwam dat ze in dienst van de koning, samen te werken tot de heil van het land en de inquisitie en de plakkaten.
Een gevolg was dat 200 edelen een smeekschrift aanboden om de plakkaten en de inquisitie te verzachten.
De dag daarop antwoordde Margarehta van Parma dat ze dat de koning zou voorstellen.
De calvinisten vatte dit op als een overwinning en traden steeds krachtiger naar voren.

De godsdienst
Johannes Calvijn verspreide het calvinisme over Europa nadat hij in 1517 zijn 95 stellingen had verspreidt in 1523 begonnen de eerste verbrandingen van de ketters, twee jaar later gingen ze ook in het noorden van Europa over tot het verbranden van ketters.
De calvinisten hadden het in die tijd ook weer wat mee want Granvelle vertrok uit de Nederlanden.
En op 10 Augustus 1566 begon de beeldenstorm.
Daarom besloot Filips de II om Alva naar de Nederlanden te sturen om met harde hand
De orde te herstellen.

Hoofdstuk 2

Alva in de Nederlanden

Alva werd naar de Nederlanden gestuurd met het doel de orde te herstellen met de harde hand.
Volgens Alva moest de ketterij met wortel en tak worden uitgeroeid en het gezag van wettige overheid krachtdadig herstelt worden.
Alva kreeg daarbij de nodige hulp hij kreeg het militaire opperbevel en mocht de rebellen straffen, daarbij gesteund door het nieuwe gerechtshof de raad van beroerten.
Later door het volk genoemd de bloedraad.
Het heet de bloedraad omdat zoveel mensen die daar veroordeeld werden tot de dood werden veroordeeld er vluchtte daarom ook veel mensen voor de bloed raad ook Willem van Oranje vluchtte voor Alva.
Er werd een plan ontworpen om de Nederlanden binnen te vallen in het voorjaar van 1568 op verschillende plaatsen met huurlegers.
Verschillende edelen boekte succes Willem van Oranje veroverde roermond onder andere
Maar wegens geld gebrek moest iedereen zich langzamerhand terugtrekken.
De inname van Den Briel 1572
Op 1 April 1572 verschenen een 20 a 30 geuzenschepen met 300-400 man onder leiding van de Luikse edelman Willem van Lumey en Blois van Treslong voor de rede van Den Briel.
Ze name Den Briel in en plunderde de stad en vermoorde 13 rooms-katholieke geestelijke
Ze bezette deze stad in naam van Willem van Oranje.
Er ging als het ware een golf van moed door het land en vele steden kozen nu de kant van Willem van Oranje.
Alva’s zoon Don Frederik moordde op 2 December Mechelen uit om zo de rebellie in holland en Zeeeland te voorkomen. En Vrij snel waren Holland en Zeeland weer in Spaanse handen.
Tegen alle verwachtingen in wist Haarlem het beleg vast te houden en verliet Alva op 18 december 1537 de Nederlanden
De opvolger van Alva Don Luisde requesens maakte geen succesvolle start zijn vloot werd al gelijk verslagen door de Geuzen.
Lodewijk en Hendrik van Nassau de broers van Willem van Oranje werden verpletterd op de Mokerhei.
De positie van Reqeunses leek nu vrij sterk en beloofde afschaffing van de Bloedraad.
Maar het waren de Spanjaarden nog steeds niet gelukt om Leiden te ontzetten.
De Spaanse troepen trokken weg bij leiden maar kwamen later terug, Leiden was daar niet op voorbereid en waren ongerust over de zieke Willem van Oranje.
De geuzen kwamen te hulp en staken de lekdijk door zodat ze naar Leiden konden varen.

Hoofdstuk 3

Don Juan op volger van Requesens en Noord en Zuid verder uiteen.

Op 4 maart 1576 stierf Requesens de situatie in de Nederlanden was erg chaotisch
Er trokken soldaten plunderend door het land de raad van state werd gedwongen de Staten-Generaal bijeen te roepen. Don Juan de half broer van Filips de II volgde Requesens op maar daarvoor moest hij wel een Eeuwig Edict met de Staten-Generaal
Sluiten daar stond in:
1. een nieuwe landvoogd zal de pacificatie moeten erkennen, de vreemde troepen uit het land zenden en in overleg met de statenmoeten regeren.
2. Een vrij bijeengekomen Staten-Generaal zal over de Godsdienst bepalen.
3. Buiten Holland en Zeeland mag niets tegen het katholicisme ondernomen worden
4. De bestaande plakkaten tegen de ketters worden geschorst.
5. De prins van Oranje wordt erkend als stadhouder van holland en Zeeland
Ze leken gewonnen te hebben totdat de hertog van Parma zoon van Margarehta
Don Juan te hulp kwam.
En de staatse troepen liepen een geduchte nederlaag op.
Toen Don Juan overleed op 31 Januari.
Werd de Hertog van Parma als opvolger aangesteld en bleek tegen de moeilijkheden beter opgewassen te zijn.
Hij opende meteen een diplomatieke en militaire offensief om de macht van de Spaanse koning te herstellen.
Met zijn soldaten joeg hij de staatse troepen op tot onder Antwerpen om zich daarna naar Maastricht te begeven.
Hij richtte zijn diplomatieke offensief op de Waalse gewesten waar de hoge katholieke edelen veel macht hadden.
Het Noorden was meer calvinistisch protestants en het Zuiden bezet door de Spanjaarden meer Katholiek. Zo liepen de noordelijke gewesten en de zuidelijke gewesten verder uiteen.

Hoofdstuk 4

Op weg naar zelfstandigheid

10 Juli 1584 werd Willem van Oranje vermoord door Balthazar Gerards. Prins Maurits was zijn opvolger.
De engelse sloten zich aan bij het Noorden bij de Calvinisten de engelse kregen oorlog met Spanje.
Spanje stuurde een vloot naar het Engelse Leicester maar werd al verslagen door de engelse vloot voor ze het door hadden.
De zoon van Willem van Oranje de jeugdige prins Maurits boekte zijn eerste militaire overwinning op 21 Februari 1590 door Breda te veroveren.
De volgende jaren zouden een reeks militaire successen volgen voor prins Maurits.
Tegen het eind van de eeuw was het gebied van de republiek der zeven verenigde Provinciën aanzienlijk vergroot en goed beschermt.
1592 was Parma gestorven. Door de voortdurende oorlog met Frankrijk hadden ze niet echt de kans meer om der oorlog met het noorden van de Nederlanden te onderhouden
in 1596 was het zover het Noorden werd een zelfstandige staat.
Na de dood van koningin Elizabeth sloten Engeland, frankrijk en Spanje vrede.
Vanwege alle verschillende stromingen en het touwtrekken tussen die landen was echte vrede niet mogelijk maar wel een bestand in.
Op 9 april 1609 werd het 12 jarig bestand een feit.
Het leger van de republiek.
Dankzij de inspanningen van prins Maurits en zijn neef de Friese stadhouder en hun militaire deskundige en adviseurs ontstaat er een hechte militaire organisatie ontstond die al gauw dankzij hen een geducht leger werd.

Hoofdstuk 5

Het einde van de tachtigjarige oorlog.

De laatste fase van de oorlog 1621-1648
Na het 12 jarig bestand wild prins Maurits weer oorlog voeren er werden aanslagen op hem gepleegd hij had niet alle acties meer in de hand en in 1625 overleed hij.
Hij werd opgevolgd door prins Hendrik (de broer van Prins Maurits) dat was een van de beste legeraanvoerders. Een maand later viel Breda, daar kon Frederik Hendrik niet zo veel aan doen.
Maar de Republiek hoefde niet meer bezorgd te zijn de strijd werd steeds verder van huis gevoerd, in Brabant in Limburg, en in Vlaanderen.
Een groot offensief in 1632 leek een laatste kans om Noord en Zuid te verenigen
Ze stelden voor om gebruik te maken van de legers van de Republiek samen met de fransen de Nederlanden te veroveren maar dat liep uit op een mislukkeling.
Het zal dus waarschijnlijk nooit meer goed komen tussen noord en zuid.
In de laatste jaren van de oorlog werden alleen nog maar de steden Breda, Sasvan Gent en Hulst veroverd. Dit is dan ook niet zo gek als je je bedenkt dat hij al wat ouder werd.

Het militaire gevaar was definitief geweken en economisch gezien was de vereniging met de zuidelijke gewesten ook niet zo’n prettig vooruit zicht want die waren niet zo rijk.

De vrede van Munster 1648.
Niet alleen in de republiek werd oorlog gevoerd. Ook in het Duitse rijk was er een oorlog aan de gang die de bekent staat als de 30 jarige oorlog.
In 1643 kwamen Duitsland, Zweden, Frankrijk en Spanje bijeen voor vredesonderhandelingen.
De Nederlanden deden in 1646 pas mee met de onderhandelingen omdat het lang duurde voordat alle gewesten toegestemd hadden.
1648 15 Mei werd de vrede eindelijk werkelijkheid.
De Nederlanden mochten alle veroverde gebieden houden.