Aeneas

Wie is Aeneas?

Aeneas was geen gewone Trojaan. Verschillende van zijn voorouders waren verwant met Olympische goden. Zo was de stamvader van de Trojanen bijvoorbeeld – Dardanus – een zoon van Jupiter, de oppergod. Aeneas bloedeigen moeder was zelfs de godin van de liefde Aphrodite.

Hieronder staat de stamboom van de Trojanen en meerbepaald de voorouders van Aeneas:

In de Aeneis komt Aeneas over als de perfecte man, althans voor de natie. Hij is plichtsbewust dapper en vroom.
Plichtsbewust want hij verliest nooit zijn opdracht uit het oog.
Dapper is Aeneas voor Vergilius zeker, voorbeelden zijn er zat… Aeneas durft heet aan de angstaanjagende Onderwereld te betreden, hij gaat het gevecht aan met de Grieken als Troje al half verloren is,…
Vroom… Aeneas nam bij zijn vlucht uit Troje het palladium mee(de beschermgoden van Troje),hoewel hij zijn handen al vol heeft aan zijn vader en zijn zoon; hij volgde zonder morren de bevelen van de goden op,…
op,...

Rond Aeneas' als historisch figuur zijn er we wat opmerkingen te maken. Aeneas was voor Vergilius de geknipte persoon om propaganda te maken voor Augustus. Je kan zelfs stellen dat Aeneas de verpersoonlijking is van Augustus. Als je weet dat Augustus en Vergilius er een goede vriendschappelijke band op na hielden, begrijp je al snel dat Vergilius geen kwaad woord zal weten over de keizer.
Bovendien diende Aeneas om de Romeinen te moraliseren ("kijk maar eens naar Aeneas, zo moet je leven"). De 3 deugden plichtsbewustheid, dapperheid en vroomheid waren in Vergilius' tijd immers de 3 vereisten om als een goed burger door het leven te gaan. Een voorbeeldpersonage als Aeneas mag gewoonweg geen fouten maken.
Dat Vergilius het karakter en de daden van Aeneas wijzigde, blijkt uit verschillende teksten die dateren van voor de Aeneïs. Daarin was ook
sprake van Aeneas,
maar hij was verre van zo benijdenswaardig als bij Vergilius. In de ene versie was hij een overloper, in de andere een lafaard, ... Een heel ander beeld dan dat wat Vergilius ons geeft.

Dat Aeneas plichtsgetrouw is en alles doet wat de goden held een aantal keer in een minder goed daglicht gesteld. Het duidelijkst is dit te zien bij Aeneas' band met vrouwen. Drie vrouwen heeft Aeneas gehad, twee hebben hem niet overleefd.
Zijn eerste vrouw Creusa raakte Aeneas "kwijt" toen hij Troje ontvluchtte. Hij had Creusa opgedragen op een veilige afstand te volgen bij het verlaten van de stad, maar eenmaal buiten de stadsmuren was er van Creusa geen teken van leven meer te zien. Aeneas ging nog wel zoeken in de stad, maar tevergeefs: op een bepaald moment verscheen de schim van Creusa voor hem, Grieken hadden haar gedood.
De tweede vrouw van Aeneas' leven heette Dido. Met haar hield Aeneas er een dubieuze relatie op na. Hoewel Aeneas wist dat zijn einddoel in Italië lag, koos hij ervoor om bij Dido te blijven in Carthago (Noord-Afrika)... totdat de goden hem op zijn plicht wezen. Gehoorzaam als hij was, liet hij de hopeloze Dido alleen achter. Uit pure wanhoop (of razernij?) pleegde Dido daarna zelfmoord. De derde vrouw kreeg hij als welkoms geschenk bij zijn aankomst in Italië. Lavinia heette zijn nieuwe gemalin. Blijkbaar vond Aeneas het niet erg dat de vader van Lavinia, koning van Latium, zijn dochter al beloofd had aan Turnus(een stamleider uit Italië)meer nog, hij had er zelfs een oorlogvoor over... Na Turnus te hebben doorboord zijn Aeneas en Lavinia Turnus wel gelukkig getrouwd.

De mythe:

Het houten paard werd binnengebracht, Troje kon sinds tien jaar eindelijk weer op beide oren slapen, en toen sloegen de Grieken toe. Iedereen kent de moordaardige afloop van de Trojaanse oorlog wel. Alleen, sommige Trojanen wisten tijdig een veilig onderkomen te vinden buiten de stad. Onder hen ook Aeneas, een hoogaangeschreven burger onder koning Priamus beleid.

Aanvankelijk was Aeneas niet van plan zijn geboortestad te verlaten. De held was behoorlijk invloedrijk en kon op de steun van verschillende Grieken rekenen. Volgens Vergillius trok Aeneas met een klein groepje de brandende stad in, om in een laatste poging nog wat Grieken om het leven te brengen. Hoewel ze soms volledig omsingeld waren en continu onder vuur lagen bereikten Aeneas en zijn troepen heelhuids de burcht van Priamus. Daar verscheen Venus (Aeneas goddelijke moeder), die haar zoon aanmaande de stad zo vlug mogelijk te verlaten met zijn gezin. Meer nog, Venus gaf haar zoon nog een grotere opdracht: hij was door de goden verkozen om in Italië een stad te stichtten die aan de oorsprong van een nieuw wereldrijk zou liggen (Rome).

Met zijn vader op zijn rug en zijn zoon Julus aan de hand liet hij de stad achter zich. Zijn vouw Creusa volde hem op een zekere afstand, om minder snel opgemerkt te worden door de Griekse invallers. Toen Aeneas veilig buiten de stadsmuren stond ontdekte hij dat zijn vrouw nergens te bespeuren viel. Overmoedig trok hij opnieuw de stad in waar hij de schim van zijn vrouw ontmoette en smeekte om te vluchten. Totaal ontredderd en niet wetend wat hem te wachten zou staan, leidde Aeneas een groep vluchtelingen het Ida-gebergte in. Aeneas vertelde zijn lotgenoten de opdracht die de goden hem gegeven hadden. Nadat de Grieken het verwoestte Troje verlaten hadden begon Aeneas een vloot te bouwen.

Op de kaart hieronder kan je de reisroute van Aeneas zien. De afgelegde weg is aan geduid in het blauw.


Toen de zomer aanbrak zeilden ze naar de oevers van Thracië
(West-Turkije). Bekoord door het adembenemende landschap besloot Aeneas daar de stad te stichtten. Toen hij rietstengels begon te hakken om een altaar te bouwen kwam er geen sap maar bloed uit de stengles. Polydorus (een zoon van de Trojaanse koning Priamos), was immers op deze plaats vermoord door een plaatselijke koning. De speren waarmee de jongen vermoord werd veranderden in wortels en groeiden in de bebloede grond. Het bloed werd gezien als teken van de goden dat ze deze plek moesten verlaten. Daarop trok de groep naar Delos waar Aeneas te rade ging bij een ziener. Die zij dat ze verder moesten gaan naar Kreta. Daar gaf de ziener Epirus hen het advies naar Italië te trekken. Vervolgens kwamen ze aan op Sicilië waar Anchenis (Aeneas vader) overleed. Aeneas en zijn mannen verzorgden een eredienst en na een korte pauze staken ze weer van wal. Wanneer Juno (Hera)Aeneas rond Sicilië zag varen vroeg ze in een ultieme poging aan de god Aeolus om de vervloekte Trojaan tegen te houden. Aeolus was toen de god van de zeestromen, Juno had een deal: Aeolus zou Aeneas vloot tot zinken brengen in ruil voor de mooiste nimf op de aarde. Natuurlijk ging Aeolus hiermee akkoord. De scheepslui hadden niet veel hoop meer op een goede afloop toen Neptunus (de zeegod) merkte dat er iemand zijn rijk der zeeën aan het ophitsen was. Woest stelde hij meteen orde op zaken en zette Aeolus op zijn plaats. Zo kon Aeneas met de overgebleven schepen kon verder trekken.

De storm had de zeven resterende schepen wel uit koers gebracht. Ze landen allemaal aan langs de kusten van Noord-Afrika, in de nabijheid van de nieuwe stad Carthago. Aeneas moeder ging smeken bij Jupiter (haar vader) en vroeg waarom hij het toeliet dat Juno de Trojanen kwelde nadat hij tocht de toestemming gegeven had aan hen om naar Latium te gaan. Jupiter bezweek onder de jammerklachten van zijn dochter en stuurde Mercurius (de boodschapper van de goden) naar de aarde om ervoor te zorgen dat de Carthagers de Trojanen gastvrij ontvingen. Venus begeleide haar zoon in de vorm van een wolk. Daar aangekomen ontmoette Aeneas koningen Dido. Aanvankelijk woonde zij in Tyrus een stad in Fenicië. Ze was er gehuwd met Syschaeus. Haar man werd echter vermoord door zijn broer Pygamalion. Daarop vluchtte Dido weg uit Tyrus en stichtte ze in Noord-Afrika de stad Carthago.

Dido was bereid Aeneas en zijn metgezellen te steunen. Ze nodigde hen zelfs uit op haar paleis. Maar Venus was er niet gerust in. Carthago was immers de stad van Juno en die zou wellicht proberen om de Trojanen alsnog te verhinderen verder ter trekken. Daarom bedacht Venus een list: haar zoontje Cupido moest de plaats van Ascanius (Aeneas’ zoontje) innemen. Zo kon hij in de buurt komen van Dido en met zijn liefdespijlen moest hij haar dan verliefd doen worden op Aeneas. Haar geliefde zou Dido immers nooit kwaad willen doen…

Zo geschiedde het en een mooie liefdesrelatie leek te groeien tussen Aeneas en Dido. Aeneas scheen zelfs zij goddelijke taak te vergeten… tot Mercurius hem aanmaande dringend naar Italië door te reizen . Aeneas stond voor een hartverscheurende keuze: kiezen voor Dido en liefde, of voor de toekomst van zijn zoon Italië en de wil der goden. Hij koos voor het laatste… De volgende ochtend al maakte hij zich klaar om te vertrekken. Dido echter had gemerkt dat Aeneas er onopgemerkt van door wilde gaan. Er volgde een hevig ruzie tussen de twee geliefden, waarbij de ergste verwensingen niet voldoende bleken. Het zat Dido vooral dwars dat haar kersverse man wou vertrekken zonder haar ook maar iets te zeggen.

Toch zette Aeneas zij wil door. Na de vervloeking van Aeneas en zijn nageslacht door Dido, vertrokken de Trojanen. Dido, die allen achterbleef in haar stad, pleegde uiteindelijk zelfmoord.

Opnieuw ging Aeneas naar Sicilië, waar hij deze keer spelen ter nagedachtenis van zijn overleden vader. Enkele vrouwen die zich wilden vestigen op het eiland, trachten de vloot in brand te steken, maar deze vorm van opstand werd gauw de kop ingedrukt. De volgende halte was Cumae. Daar woonde een Sibylle, die de toegang tot de Onderwereld wist zijn. Aeneas vroeg haar naar de toekomst van zijn volk en of hij zijn vaders kon bezoeken in de Tartarus. Anchises was immers in een visioen aan Aeneas verschenen en hij had zijn zoon bij hem geroepen. Samen met de Sibylle trok Aeneas daarop het land der doden binnen. Hij ontmoette er inderdaad zijn vader, die hem nogmaals op zijn plichten wees. Bovendien zag Aeneas er de grote figuren uit de latere Romeinse geschiedenis. Op aanraden van zijn vader zette Aeneas de laatste etappe van zijn tocht in: de Trojanen voeren van Cumae naar de monding van de Tiber, in Latium. Ze werden ontvangen door de koning Latinus en de koningin Amata. Blijkbaat viel Aeneas bij het koningspaar goed in de smaak want Aeneas kreeg de toestemming er zich te vestigen en meer nog, Latinus schonk Aeneas zijn dochter Lavinia. Er was allen een klein probleempje: Lavinia was al aan Turnus, de leider van de stam der Rutuliërs belooft. Turnus was razend toen hij het nieuws ontving. Zijn razernij werd nog versterkt door het toedoen van Juno. Uiteindelijk ontstond er zelfs een veldslag tussen enkele plaatselijke stammen en de Trojanen, gesteund door de Etrusken. Aeneas werd ook bijgestaan door Pallas, een uitgeweken Griek, en zijn gezanten (symbolische verzoening tussen Grieken en Trojanen). Nadat Turnus Pallas gedood had daagde hij Aeneas Turnus uit tot een tweestrijd: degene die won, had meteen de oorlog gewonnen. Het werd een afmattende strijd, maar Aeneas zou Aeneas niet zijn mocht hij niet winnen. Na urenlang vechten was het pleit beslecht: Aeneas doorboorde Turnus met een speer en won zo de oorlog. Samen met Lavinia stichtte daarna nog Lavinium, een stad in Latium. Aeneas’ zoon Julus/Ascanius stichtte vervolgens Alba Longa, de stad waar het verhaal van Rhea Silvia Numitor en Romulus en Remus begint.