Wij maken dit verslag over flipperkasten, onder meer omdat Marleen thuis ook een flipperkast (Royal Flush van Gottlieb, 1976) heeft en het ons een interessant onderwerp leek. Vooral in de oude flipperkasten zaten talloze relais en dus sluit dit onderwerp naadloos aan op hoofdstuk 6 uit het boek.

Al bij de oude Grieken werd een spel gespeeld dat op de huidige flipperkasten lijkt. Deze Grieken speelden het spel met gaten en stenen op een helling. De eerste “echte” flipperkasten ontstonden in de 19e eeuw. Deze waren schuinstaande biljarttafels en de bal werd met een keu omhooggeschoten. Er kwamen al snel ijzertjes op de tafel waar de bal doorheen rolde: vandaar de naam “Pinball” (pin is speld of spijker in het Engels).
Het verhaal gaat dat ene meneer Sloan een jongen in de kelder van zijn appartement een spel met spijkers en ballen zag spelen dat hij zelf had bedacht. Onmiddellijk besefte deze meneer Sloan de commerciële mogelijkheden van het spel. Het werkelijke verhaal is een stuk minder bijzonder. Meneer Sloan probeerde slechts een al bestaand spel opnieuw te introduceren. Hij wilde door middel van geld te vragen voor elk spel er winst uithalen. Maar de eerste flipperkast was geen succes door de hoge kosten voor elk spel: $100!
Toch waagde David Gottlieb zich in 1930 aan een nieuwe flipperkast, de “Baffle Ball”. Gottlieb had veel ervaring in het besturen van machines rond de Amerikaanse olievelden. De Baffle Ball werd een groot succes; er werden 50000 stuks verkocht, voor $17,50 per stuk.

> Één van de eerste flipperkasten, gebouwd vanaf 1870.

De Baffle Ball
Tot de jaren ’30 was er niet veel veranderd aan de flipperkasten, die toen trouwens nog niet eens flippers hadden. De spelers moesten zelf de punten bijhouden. De enige veranderingen waren de muntinworp, waardoor betaald moest worden voor elk spel, en het TILT mechanisme. Het TILT mechanisme zorgt ervoor dat de flipperkast op tilt slaat als er tegenaan wordt geduwd. Omdat men natuurlijk niet wil dat mensen er tegenaan duwen, wordt het TILT mechanisme ook nu nog in flipperkasten ingebouwd. Door middel van elektriciteit was het nu ook mogelijk om bijvoorbeeld lichtjes te laten knipperen als de machine op tilt sloeg.
Pas na de Tweede Wereldoorlog kwamen de flipperkasten naar Europa. Het spel kwam met de Amerikaanse bevrijdingstroepen mee.
In 1947 introduceerde Gottlieb de eerste machine met flippers, de “Humpty Dumpty”.

De Baffle Ball >

De Humpty Dumpty van Gottlieb, 1947
Vanaf toen begonnen de flipperkasten eruit te zien zoals wij ze nu kennen. De telling werd bijgehouden door roterende telwerken. Doordat de telwerken kleiner waren, konden nu ook machines voor twee of vier spelers worden gebouwd

Tot laat in de jaren ’70 werd de flipperkast nog bestuurd door duizenden relais, die zorgden voor flink wat geratel.

De kopkast van de Royal Flush van Gottlieb, 1796 >

< Relais in de Royal Flush

Door het indrukken van de knoppen aan de zijkant gingen de relais werken. Hoe dat gebeurt, wordt duidelijk op de volgende foto:

Als de knop wordt ingedrukt, maakt het ene ijzertje verbinding met de andere (bovenaan). Er ontstaat een gesloten stroomkring en de spoel (blauw, helemaal onderaan) wordt een magneet. Deze spoel staat weer in verbinding met de flippers en laat deze bewegen.

< De werking van een Flipperkast

De Spoel v
Eind jaren ’70 maakten de relais in flipperkasten plaats voor micro-processoren. Deze had-den een centraal com-puterbord dat via tran-sistoren en schakelingen alles regelden. In plaats van de roterende tel-werken zaten er nu elektronische tellers in de flipperkasten. Maar hoewel de flipperkasten mede hierdoor goedkoper werden, nam de belangstelling voor flipperkasten wereldwijd toch af.

Toch kende de flipper-industrie een opleving rond 1980, toen het multilevel speelveld werd geïntroduceerd.
De flipperkasten in de jaren ´90 hebben een zeer schuine stand en het speelveld ligt erg diep. Begin jaren ´90 was er een kleine opleving in de populariteit van de flipperkasten, maar in de 21e eeuw sluiten vele fabrieken. De flipperkasten zijn in de jaren ´90 erg technisch en het geluid is digitaal. De flipperkasten zijn vaak zelf in staat om eventuele storingen te omzeilen.
In 2000 wordt door de flipper-fabrikant Williams de nieuwste techniek op het gebied van flipperkasten gebruikt. Door een monitor worden digitale beelden geprogrammeerd en de besturing wordt geregeld door een simpele PC.

De Revenge from Mars van Williams
Maar ook Williams moet sluiten als gevolg van de teruglopende belangstelling en zo is er geen enkele fabriek meer op de wereld die flipperkasten produceert.
Toch begint Gary Stern in 2001 opnieuw, weliswaar op zeer kleine schaal, met het produceren van flipperkasten. Ondanks dit, is het duidelijk dat flipperkasten lang niet meer zo populair zijn als ze ooit wél zijn geweest.

< Multilevel speelveld: De Black Knight van Williams

Bronnen:
- Pinball Portfolio, Harry McKeown, 1976
- Internet