Arbeid - omvorming van de natuur tot goederen die de mens kan gebruiken
Interactie- wisselwerking tussen mensen onderling
Theorie - Iets dat puur gevormd is door de ratio/leer van de grondregels en beginselen van een wetenschap
Praktijk - Iets dat gevormd is dmv empirische waarnemingen/toepassing van de theorie
Paradox - Ogenschijnlijke tegenstrijdigheid
Macht – vermogen dat meestal verbonden staat met bepaalde overtuiging/ideologie
Seksualiteit - De man of vrouw zijn + het geslachtsleven en de verschijningsvormen hiervan
Verstand - Bepaald door de Ratio (bewust gecreëerd)/verstandelijk vermogen, het denken
Gevoel - Niet bepaald door de Ratio (onbewust gecreëerd)/intuïtief weten
Vrijheid – we kunnen zelf bepalen wat voor soort leven we leiden, we zijn vrij
Determinatie – de mens wordt volledig bepaald door structuren (=omstandigheden) om hem heen
Gezag - Iemand heeft gezag als zijn macht aanvaard wordt
Disciplinering - zich onderwerpen aan de normen en regels van een bepaald machtssysteem
Normalisering – als je mensen onderwerpt aan regels, gaan ze na afloop van tijd deze regels als hun regels opvatten
Communitarisme - Niet het individu, maar van de gemeenschap staat centraal
Individu - De mens (lichaam en geest)

1.5
Volgens Aristoteles wordt mens gekenmerkt door 3 eigenschappen/vermogens:
- vegetatieve vermogen: vermogen te leven
- sensitieve vermogen: vermogen om te voelen
- rationele vermogen: vermogen tot (na)denken

Doel van mens: verkrijgen van kennis

Een object streeft ernaar kwalitatief ‘meer’ te worden, hij gaat de vorm aannemen en de bereiking van uiteindelijke vorm is een proces van zelfverwerking: doeloorzaak

entelecheia: voltooid zijn
eudaimonie: mens ervaart zijn gelukzaligheid in het zijn van een redelijk wezen

3
Filosofen: meer en meer geïnteresseerd in mogelijkheden om bestaande maatschappelijke orde te veranderen

3.1
d.m.v. arbeid produceert de mens goederen die hij noodzakelijke/wenselijk acht voor zijn levensonderhoud

het arbeidsproces beïnvloedt het denken van de mens en daarmee zijn (zelf)bewustzijn

arbeid: - vorm van zelfverwerkelijking
- verbindingsschakel tussen mens en natuur

in marxisme werkt arbeider voor iemand anders, namelijk eigenaar van productie

meerwaarde: verschil tussen loon van arbeider en opbrengst voor fabrikant
vervreemding van mens van arbeid leidt er uiteindelijk toe dat mensen van elkaar vervreemden: de ene mens komt als een vreemde tegenover de ander te staan

communicatieve handelen maakt plaats voor strategisch handelen

gericht op tot stand brengen gericht op manipulatie (=bewerking) van ander van contact met ander voor eigen doeleinden

3.2
Kritische Theorie traditionele wetenschap

In traditionele wetenschap neemt men vaak pragmatisch standpunt: ‘waar is, wat werkt’: verklarende kracht bezit en correcte voorspellingen doen

De aanhangers van Kritische Theorie komen tot de slotsom dat neutraal wetenschappelijk onderzoek niet mogelijk is

3.4
door ons denken is er een groei van kennis ontstaan

als de kennis steeds meer toeneemt, is uiteindelijk geen domheid en onwetendheid zijn: ontstaan ‘verlichte’ mensheid

sinds Verlichting (stroming in 18e eeuw) is mens een rationeel/redelijk wezen
periode van Verlichting: ‘The age of reason’: het tijdperk van de rede

men moet gewoon doelmatig handelen en de economie moet gewoon groeien

met name kunstenaars wijzen de eenzijdige nadruk op het verstand af en streven naar een brede, alomvattende visie (=kijk) op de werkelijkheid. Zo ontstaat aandacht voor gevoel

3.5
Jean-Jacques Rousseau: volgens hem dient natuur als voorbeeld voor de mens

In de tijd van de Verlichting stonden natuur en cultuur tegenover elkaar. De romantici brengen lang niet zo’n scherpe grens aan tussen natuur en cultuur.

Kunst: uiting van cultuur, toont ware aard van natuur

Natuurverschijnselen worden op 1 lijn gesteld met kunstwerken. Zo breng de kunstenaar de mens als natuurwezen en als cultuurwezen bij elkaar

4
begrijping van verschillende mensbeelden: moet van perspectief kunnen wisselen

4.1
mens is zich bewust van zorg, angst, verveling en zinloosheid van zijn bestaan roept vertwijfeling en vervreemding op

door te bestaan vult ieder mens zijn essentie (=doel) op een bepaald wijze in

extentialisme benadrukt dat mens vrij zin, ze kunnen het soort leven dat ze leiden zelf bepalen. Deze vrijheid kan de mens niet ontlopen: hij is ertoe gedoemd

vrijheid geeft ook verantwoordelijkheid, de keuzes die we maken zij altijd onze keuzes, de mens kan niet langer zijn verantwoordelijkheid ontlopen door zich te verontschuldigen

vrijheid: opdracht om iets van je leven te maken

volgens Jean Paul Sartre heeft de mens geen aangeboren natuur of karakter: hij is dat wat hij van zichzelf maakt

de verleiding om vrijheid op te geven, is groot

4.3
bij structuralisme is geen sprake van vrijheid maar van determinatie (= de mens wordt volledig bepaald door de omstandigheden om hem heen)

onze persoonlijkheid wordt bepaald oor de taal waar we van jongs af aan in opgroeien

Volgens het structuralisme zijn mensen onderdeel van een systeem en functioneren zij in dat systeem door zich de normen (=regels) die daarbij horen, eigen te maken

‘macht’ is belangrijk in het structuralisme

onpersoonlijke macht: macht die mensen vrijwillig aan hun onderwerping laat meewerken

disciplinering leidt tot normalisering: als je mensen onderwerpt aan regels, zijn ze na verloop van tijd deze regels als hun regels gaan opvatten

4.4
Volgens Michel Foucault is in machtssituaties als gevangenissen en psychiatrische inrichtingen een anonieme macht werkzaam. Mach onttrekt zich daarmee aan een morele beoordeling.

We moeten gedetineerden en gehandicapten beschouwen als ‘humanisering’: een (willekeurige) afwisseling van het ene machtssysteem door het andere

Waarheid: bepaalde machtssystemen zijn onrechtvaardig en maken bevrijding noodzakelijk

Volgens Foucault bestaat deze ‘waarheid’ niet en onttrekt macht zich daarmee aan een morele beoordeling.

4.5
gedrag van dieren: opgewekt en gestuurd door prikkels van buitenaf

stimulus (prikkel) en respons (reactie): als gedragsonderzoeker een stimulus combineert met een beloning, vertoont het dier na enige tijd een vaste respons

gedragsonderzoekers overtuigt dat mensen ook zo kunnen worden afgericht
behaviorisme: mens bestuurd door waarneembaar gedrag

4.6
F. Skinner was ervan overtuigd dat je mensen evenals dieren d.m.v. straf en beloning veel kon leren maar dan wel met toediening van juiste prikkels samen met juiste beloning en straf

4.7 en 4.8
- mens is vrij + autonoom
- aandacht voor eigen identiteit (buitenkant)

- houdt weinig rekening met anderen

- zin van leven is te ontdekken via je omgeving
- alleen o.b.v. waarden die jij aanreikt kun je bepalen wat voor jou persoonlijk waardevol is. (o.a. gezegd door Charles Taylor)

4.9
- altruistisch gedrag: bepaald vorm van sociaal gedrag, die geen voordeel oplevert
- dieren redden hun geven zodat die kunne voortleven in de toekomst (ook bij bijen)
- gedrag komt voor uit de overlevingsdrang van onze geven

4.10
E.O. Wilson bood een nieuwe kijk op het gedrag van de mens

aantekeningen

Filosofie: wijsbegeerte

Wijsgerige antropologie: nadenken over de mens

Wat is het verschil tussen mens en dier
De mens is……..uniek
De mens heeft……… rechten (+plichten)
gevoelens (emoties)
mening
taal (symbolisch)

Wat is een geest?

Plato (427-347 v. Christus)
- de allegorie (mythe) van de grot
- de ideeenleer

vrijheid (determinatie)
(alles is keizen) (alles is bepaald)

stromingen in de filosofie (antropologie)

1. Marxisme (Karl Marx)
De mens is een arbeidend wezen
2. Romantiek (Jean Jacques Rousseau)
De mens moet terug naar de natuur
3. Existentialisme (Jean Paul Sartre)
De mens is vrij en daarom zelf verantwoordelijk
4. Structuralisme (Michel Foucault)
De mens wordt bepaald door de omgeving
5. Behaviorisme (Skinner)
De mens wordt bestuurd op basis van menselijk gedrag
6. Communitarisme (Charles Taylor)
De mens wordt bepaald door de gemeenschap
7. Sociobiologie (E.O. Wilson)
De mens wordt bepaald door zijn genen

1. Marxisme: Karl Marx
gelijkheid kritiek op het kapitalisme
bezittende klasse
conflict: klassenstrijd revolutie
afschaffen van privé-eigendommen
afschaffen van klassen
afschaffen van arbeidsverdeling
socialistische heilstaat communisme
bezitloze klasse

2. Romantiek: Jean Jacques Rousseau
Antropologie: De mens is van nature goed
De mens moet terug naar de natuur en vertrouwen op het gevoel/passie

Cultuur regels
Wetenschappelijk wereldbeeld
- objectief (los van de mens)
- kleuren in de mens
- verstand (ratio)
- techniek
- cultuur

Romantisch wereldbeeld
- subjectief (mens zelf)
- kleuren in de natuur
- gevoel (emotie)
- poëtisch (=dichterlijk)
- terug naar de natuur

3. Existentialisme: Jean Paul Sartre
vrijheid én verantwoordelijkheid

4. Structuralisme
Hoe vrij zijn mensen eigenlijk?
Experiment van Millgram
Foucault menselijk gedrag (is niet vrij) wordt bepaald door macht + gezag

Taal

5. Behaviorisme
Hoe leren mensen?

Hoe gedragen mensen zich?
Leergedrag: conditioneren

stimulus + respons: herhalen totdat het een gewoonte wordt

Charles Taylor: het communitarisme lid van de gemeenschap
- kritiek op het individualisme egocentrisme
- de gemeenschap vormt het individu
- authenticiteit wordt bepaald in de groep

± 1600 Renaissance (1900)
premodern modern poetmoderne tijd

vrijheid extentialisme

determinatie structuralisme
behaviorisme
communitarisme
sociobiologie