De Engelsman James Watt (1736-1819) wordt gezien als de uitvinder van de stoommachine. Op basis van de ideeën van voorgangers ontwikkelde Watt de eerste beheersbare stoommachine, waarbij hij de stoomdruk omzette in kracht,
die door de mens kon worden gebruikt voor de aandrijving van machines.

De stoommachine

Hiervoor ontwikkelde hij een methode om, met gebruikmaking van stoom, wielen in beweging te zetten. Samen met de fabrikant Matthew Boulton richtte James Watt in 1775 een fabriek op voor de productie van stoommachines. In de jaren die volgden verbeterde hij steeds de werking van de stoommachine.

In de jaren 1782-1784 maakte hij een dubbelwerkende machine, waarbij de stoomdruk afwisselend aan één van de beide zijden van de ketel werd afgevoerd. Watt drukte het vermogen van zijn machines uit in paardenkracht; deze term werd tot circa 1980 gebruikt en vervangen door kilowatt (kW).

De machines van de firma Boulton werden vanaf 1787 gebruikt in de textielindustrie en legden hiermee de kiem voor de industriële revolutie. Later werden ook andere toepassingen voor de stoommachine bedacht, zoals voor het vervoer van mensen en vracht: de trein.

De mens was niet langer afhankelijk meer van hand-, paarden- en windkracht, waardoor onze moderne samenleving kon ontstaan. Om deze grote uitvinder te eren werd later de eenheid van elektriciteit (Watt) naar hem vernoemd, maar stroom heeft Watt zelf nooit gekend. Stoom zou tot het einde van de negentiende eeuw de belangrijkste bron voor aandrijving blijven.

In 1800 ging Watt met pensioen. Vanaf die tijd leefde hij in Heathfield Hall vlakbij Birmingham. Hier overleed hij op 83-jarige leeftijd.
Vanuit het wetenschappelijk oogpunt was zijn werk niet goed te begrijpen, maar een latere onderzoeken door mensen als Carnot en Clapeyron van zijn triomf legde de grondslag voor de thermodynamica.
Later werd de eenheid van vermogen in het SI systeem naar hem genoemd: 1 Watt= 1 Joule/seconde.