AYA SOPHIA

Ik heb gekozen voor een heel erg mooi gebouw. Een echt goede reden heb ik er eigenlijk niet voor. De Aya Sophia is een kerk uit Turkije en ik heb de Aya Sophia afgelopen zomer nog gezien. De Aya Sophia of Hagia Sophia betekent: heilige wijsheid. De Aya Sophia is een kerkgebouw in Istanbul, In de Byzantijnse tijd was de Aya Sophia de belangrijkste kerk van de stad. De eerste kerk werd in 360 gewijd, in 404 door brand verwoest en in 416 herbouwd. Na vernieling in 532 vond de bouw van de tegenwoordige kerk plaats in opdracht van keizer Justinianus door Anthemius van Tralles en Isidorus van Milete. Zij werd ingewijd in 537. Nadat de koepel in 558 was ingestort, kwam het herstel van de kerk gereed in 562. In de jaren 1839 tot 1848 werd de Aya Sophia geheel gerestaureerd.

De Aya Sophia toont een unieke combinatie van een centraalbouw met een longitudinale (rechthoekige) aanleg. Een centraalbouw is in de architectuur gebruikelijke term voor een gebouw dat om een middelpunt (cirkel, regelmatige veelhoek, vierkant, gelijkarmig kruis e.d.) is opgetrokken en waarvan de lengteas (vrijwel) gelijk is aan de breedte as. De centraalbouw is vermoedelijk uit het Oosten (Syrië, Armenië) afkomstig en wordt daar en in de Slavische landen nog algemeen toegepast. In de vroegchristelijke bouwkunst kwam de centraalbouw veel voor, evenals in de Byzantijnse (o.a. in baptisteria, memoria, martyria). Tijdens de middeleeuwen werd de centraalbouw vooral toegepast bij grafkapellen en in tempelierkerken en kapittelzalen. In de renaissance gold de centraalbouw, gebaseerd op de cirkel, als ideale vorm, m.n. voor kerken, aangezien de cirkel centraal stond in een nieuwe opvatting over schoonheid (= harmonie) en tevens aanleiding was tot speculaties omtrent een godsbegrip. Voorbeelden zijn de Pazzikapel in Florence van Alberti, S. Consolazione in Todi naar voorbeeld van Bramante en het ontwerp voor de St.-Pieter in Rome van Bramante. Ook in de profane bouwkunst (bibliotheken, markthallen, paleizen) werd de centraalbouw gebruikt.

Om terug te komen bij de Aya Sophia; de koepel is 55, 60 m hoog en heeft een spanwijdte van 33 m. Bij de restauratie werden de uit de 9de tot 12de eeuw daterende mozaïeken ontdekt die door de Turken van een pleisterlaag waren voorzien; sedert 1932 (toen de kerk museum werd) zijn ze daarvan ontdaan. De bronzen deuren komen uit de 8ste eeuw. De decoratie uit de Byzantijnse tijd is bewaard gebleven. De vier minaretten zijn na de val van Constantinopel (1453) door de Turken, die de kerk in een moskee veranderden, toegevoegd. Ook inwendig brachten de Turken veranderingen aan. Zo bouwden zij de gebedsdienst (mihrab) en de sultansloge. De Aya Sophia geldt als het hoogtepunt van de Byzantijnse bouwkunst.

Er zijn ook heel veel verschillende materialen gebruikt om zoiets voor elkaar te krijgen. Eigenlijk te veel om op te noemen, maar ik kan wel iets over de belangrijkste materiele melden. Ten eerste is er veel glas gebruikt, maar tegelijkertijd ook veel steen. Er is ook veel gebruik gemaakt van schilderkunst en ook kostbare materialen zoals goud.

Toentertijd hebben de mensen geen rekening gehouden met de omgeving. Het is eigenlijk midden in de stad, maar het is zo groot. Er is wel een hele grote tuin om de Aya Sophia heen gebouwd. Toch vond ik het persoonlijk een gesloten gebouw. De meningen verschillen hier wel eens over.

Zoals ik in het verhaal hierboven al heb uitgelegd, is de Aya Sophia gebouwd in de Byzantijnse Rijk. Daarom is het ook gebouwd met de ideeën van die tijd. De vorm en de functie van het gebouw passen wel bij elkaar.

Ik vond architectuur eerst helemaal niet interessant, maar nu interesseert het me toch wel. Het is boeiend om te kijken wat voor functie een gebouw heeft en heeft de vorm dan een passende vorm bij een bepaalde functie van een gebouw. Je gaat gewoon “dieper” in een bepaald gebouw in. Je gaat op aspecten letten waar je normaal gesproken niet op let.

Aya Sofia, Istanbul
De Aya Sofia (Heilige Wijsheid) is gebouwd in Constantinopel (thans Istanbul) tussen 532 en 537, in opdracht van keizer Justinianus I. Door de innovatieve Byzantijnse technologie konden de architecten Anthemius van Tralles en Isidorus van Miletus een kerk bouwen met een immense koepel boven een open vierkante ruimte, hier afgebeeld. De oorspronkelijke koepel stortte in na een aardbeving en werd vervangen in 563. De kerk werd verbouwd tot moskee na de Osmaanse verovering van 1453 en is thans een museum.