De Bijlmermeer,
luxe woonwijk voor gemiddelde gezinnen, of meer een achterstandsbuurt?

De bouwIn de jaren ‘60 zijn de bouwplannen gemaakt voor de wijk de Bijlmer in Amsterdam. De Bijlmer zou een moderne wijk worden: flatgebouwen, middenin uitgestrekte parken. De ruimtelijke opzet van de Bijlmermeer is vooral een wens van stedenbouwers en politici. Aan de (toekomstige) bewoners werd niets gevraagd.In 1968 wordt de eerste woning opgeleverd. Burgemeester Van Hall opent het ‘modernste, spraakmakendste en prettigste woonoord dat men zich kan denken’. In hoog tempo verrijst de ene na de andere hoogbouwflat, de meeste in het bekende honingraatmodel met tien verdiepingen. Als in 1975 de laatste flat wordt opgeleverd, telt de wijk 31 flatgebouwen met 13.000 woningen. Voor die tijd, en ook nu nog, grote woningen met ruime bergingen, centrale verwarming, handige vuilstortkokers en luxe sanitair en bij de flats parkeergarages. De woningen zijn aan de dure kant, want er zijn volgens de toenmalige wethouder van volkshuisvesting genoeg goedkope huurwoningen in Amsterdam. De Bijlmer is bedoeld voor gezinnen met kinderen en een midden-inkomen. De Bijlmermeer, met al zijn groenvoorzieningen en zogenaamde luxe blijkt later een flater.De problemenAl spoedig na de oplevering wordt de Bijlmer overspoeld door vele met elkaar samenhangende problemen. § Ten eerste is er een woningmarktprobleem. In groeikernen als Hoorn, Purmerend en Almere worden eengezinswoningen met tuin gebouwd, en die blijken voor de beoogde gezinnen veel aantrekkelijker. Bovendien verhuizen veel nieuwe inwoners van de Bijlmer al weer snel omdat hun verwachtingen niet uitkomen. Al in 1974 verhuist op jaarbasis al 30%. Als in 1975 Suriname onafhankelijk wordt, levert dit een grote stroom migranten op van wie er velen in de leegstaande woningen in de Bijlmer terechtkomen. § Het tweede probleem is dat de Bijlmer niet áf is. Veel geplande voorzieningen, zoals winkels en ruimten voor sport en recreatie, zijn bij de bouw wegbezuinigd of worden veel te laat gerealiseerd (openbaar vervoer). Hierdoor is er behalve wonen weinig te doen. § De derde categorie problemen heeft direct met (on)leefbaarheid te maken. In de Bijlmer is er vervuiling, vandalisme en veiligheid.

De Bijlmermeer werd afgezet tegen de slechte 19de eeuwse wijken, ‘gebouwd zonder visie’, met weinig ruimte en voortdurende woningnood, waardoor mensen ‘in de verdrukking’ komen. In de Bijlmer is die ruimte er wel: ‘goed wonen door meer ruimte’ volgens de makers van het masterplan. De wijk werd geïnspireerd door de ideeën van de Zwitserse architect Le Corbusier, die een scheiding voorstond tussen functies als wonen, werken en recreëren, de zogenaamde functionele stad. De Bijlmermeer was mede gebouwd als alternatief voor de bewoners van de verkrotte vooroorlogse wijken. Als die verhuisden kon daar de stadsvernieuwing weer beginnen.

Achteraf gezien stond de Bijlmermeer in 1974 op een keerpunt. De laagbouw van na dat jaar is een succes gebleken, de hoogbouwflats niet. Amsterdammers uit de oude wijken kozen liever voor Purmerend of later Almere. De hoogbouw bleef over voor de kanslozen op de woningmarkt. Criminaliteit vierde er hoogtij. In 2003 is al een aantal flats gesloopt. De toekomst van 1974 is alweer verleden geworden.

Waarom het project uiteindelijk niet geslaagd is….
De huurprijzen waren in de beginjaren hoog, vooral als gevolg van het doorberekenen van de kosten van de infrastructuur aan de bewoners. Tijdens de bouw werd bezuinigd op liften, binnenstraten, collectieve ruimten en parkeergarages.

Al snel na de oplevering wordt de Bijlmer overspoeld door vele met elkaar samenhangende problemen.
§ Ten eerste is er een woningmarktprobleem. In groeikernen als Hoorn, Purmerend en Almere worden eengezinswoningen met tuin gebouwd, en die blijken voor de beoogde gezinnen veel aantrekkelijker. Bovendien verhuizen veel nieuwe inwoners van de Bijlmer al weer snel omdat hun verwachtingen niet uitkomen. Al in 1974 verhuist op jaarbasis al 30%. Als in 1975 Suriname onafhankelijk wordt, levert dit een grote stroom migranten op van wie er velen in de leegstaande woningen in de Bijlmer terechtkomen.
§ Het tweede probleem is dat de Bijlmer niet áf is. Veel geplande voorzieningen, zoals winkels en ruimten voor sport en recreatie, zijn bij de bouw wegbezuinigd of worden veel te laat gerealiseerd (openbaar vervoer). Hierdoor is er behalve wonen weinig te doen.
§ De derde categorie problemen heeft direct met (on)leefbaarheid te maken. In de Bijlmer is er vervuiling, vandalisme en veiligheid.

Op zich is er niets mis met het plan van de Bijlmermeer, het had kunnen werken als het wat gezelliger en iets meer op privacy was ingericht. De laatste jaren zijn er ook volop ontwikkelingen van het gebied en wilt de gemeente Amsterdam er weer een goede verzorgde wijk van maken.