Artikel 2
- Kenmerken van de nieuwe ontwikkelingen:
o De nieuwe apparaten zijn tot op zekere hoogte steeds beter.
o Hogere capaciteit.
o Niet steeds duurder en komen in het bezit van steeds meer mensen.
o Kleiner en gebruiksvriendelijker.
o Er zit steeds meer computer elektronica in.

- Ontwikkeling van de geneeskunde zijn nog wel het meest spectaculair.
o Mogelijkheden voor diagnose en behandeling die vroeger onmogelijk leken.
- Wetenschappelijk onderzoek wordt vooral verricht in laboratoria en universiteiten.
- Decennia: een periode van 10 (aaneengesloten) jaren.
- Vroeger:
o Fietstassen: canvas (vlas van hennep) of leer (dierenhuiden)

Artikel 4
- Waarom doet men aan wetenschap?
o Nieuwsgierig, eigenwijs, geldzucht, ambitie, arrogant, medelijden.

- Vroeger salicylzuur als pijnstiller. Gewonnen uit de bast van de wilg.
- Later acetylsalicylzuur = Aspirine (bestaat al 105 jaar)
- Science park: een aantal bedrijven waar de onderzoekers zelf financieel voordeel proberen te halen uit hun onderzoek.
- Salvarsan: bijnaam “606e stof” die hij testte
o Giftig genoeg om de ziekteverwekker te doden
o Niet zo giftig dat de patiënt er nog veel zieker van werd.
- Ammoniak: belangrijk voor de landbouw.

- Tegenwoordig wordt het besluit om een bepaald type onderzoek al dan niet te laten doorgaan vaak in de openbaarheid genomen.
o Vooral op het gebied van het medisch onderzoek
- Het geld voor het onderzoek komt immers vaak van de overheid.
- Haber: omstreden onderzoeker
o Naast zijn onderzoek aan bijv. ammoniaksynthese hield hij zich ook bezig met strijdgassen.
- Verloop ziekte syfilis:
o Ontstaan van zweren (enkele weken na de besmetting)
o Koorts (na enkele maanden)
o Roze plekjes op de handpalmen en voetzolen.
o Ontstekingen in allerlei organen (enkele jaren later)
- Samenstelling chilisalpeter: natriumnitraat
- Nitreerzuur: explosieven van maken.

Artikel 5
- Vlak na de Tweede Wereldoorlog zijn heel veel mensen, vooral mannen, gaan roken.
- In Nederland gaan per jaar ong. 23.000 mensen dood aan het roken.
o Kanker, longemfyseem of aan een hartkwaal.
- Convenant: een duidelijke afspraak tussen 2 of meer partijen.
- Polyvinylchloride (pvc) is niet verboden. Men heeft alleen aanvullende eisen gesteld aan de productieprocessen om de werknemers en het milieu beter te beschermen tegen het vinylchloride.

- Functie weekmakers in kunststoffen: het maakt kunststof soepeler.
- Vinylchloride: bestaat uit kleine moleculen die onder bepaalde om onder bepaalde omstandigheden aan elkaar kunnen worden gekoppeld tot enorm lange, draadvormige pvc-moleculen.
- Pvc van hoge kwaliteit wordt zonder bezwaren gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie en in medische toepassingen.
- Mac-waarde van vinylchloride: per één miljoen luchtmoleculen mogen er maximaal drie moleculen vinylchloride voorkomen.
- 3 ppm: 3 parts per million = 3 deeltjes per miljoen.
- Mac-waarde: in mg/m3

Artikel 6
- Kinderaspirine: bevat geen Aspirine ® meer, wel Paracetamol
o Paracetamol: 100 of 120 milligram per tablet. Voor volwassenen 500 milligram.
- De samenstelling van kinderaspirientjes is verandert, omdat de kans op een hartinfarct groot was.
o Nadelig voor hartpatiënten.
- Als je een paar keer de maximale dagdosering inneemt is paracetamol voor een mens een levensgevaarlijke gifstof.
- Waarom maken ze zoveel ‘antireclame’ in de bijsluiter?
o Wettelijke verplichtingen.
o De fabrikant dekt zich op deze manier in tegen mogelijke schadeclaims van ontevreden gebruikers die het geneesmiddel zeker niet hadden gebruikt als ze van tevoren op de hoogte waren geweest van een bepaald soort bijwerking.
- Twee organen van kinderen worden sterk beïnvloed door het gebruik van acetylsalicylzuur:
o Maag
o Hersenen

Artikel 8
- Vinylchloride kan kanker veroorzaken. (werd in 1973 ontdekt).
- Oorzaken voor het lange uitblijven van maatregelen tegen de blootstelling aan asbest:
o In Nederland is er niet één persoon of instantie bestaat die voor alles verantwoordelijk is. De mensen die bij de landelijke overheid werkten, verwachtten wellicht dat de werknemers of de vakbonden zo nodig voor zichzelf zouden opkomen door veiliger werkomstandigheden af te dwingen bij de werkgevers. Maar de vakbonden moesten in tijden van werkloosheid vaak kiezen tussen òf werkgelegenheid, òf de gezondheid van werknemers. Ze kozen dan niet altijd automatisch voor de gezondheid.
- Het blijkt uiteindelijk de zorg van iedere betrokkene te zijn om zichzelf goed op de hoogte te stellen van de nodige informatie, en daaruit zijn eigen conclusies te trekken.

- Het is moeilijker geworden om alle wetenschappelijke ontwikkelingen bij te houden.
- Om goed op de hoogte te houden:
o Is het van belang dat je goed de weg weet naar allerlei info.bronnen. Het is minstens zo belangrijk dat je leert om de informatie snel te schiften, zodat alleen datgene overblijft wat voor jou in jouw situatie belangrijk is.
- Zelf de ontwikkelingen in de gaten houden.
- De situatie kan in een jaar compleet veranderen.
- Men wilde jarenlang niet geloven dat asbest longkanker en andere ziekten veroorzaakt, omdat:
o Astbest zo gewoon was. Miljoenen mensen hadden voorwerpen van deze stof in en rond het huis gebruikt.

- Vragen positieve ontdekkingen in de toekomst:
o Verkleining van hartaanval bij gewoon theedrinken?
o Remt aspirine groei darmkanker?
o Vitaminen het dichtslippen van bloedvaten voorkomen?
- Aangebrand vlees van de barbecue: kankerverwekkende stoffen.
- Kippen en kippeneieren zijn erg vaak besmet met de salmonellabacterie.

Artikel 29
- Ecologisch evenwicht: de levende en niet-levende bestanddelen blijven min of meer gelijk in aantal en van gelijke soort.
- Planten, mensen en dieren vormen met de omgeving waarin zij leven samen een evenwicht. (dynamisch evenwicht.)
- Bodem:
o Zand, klei, water, lucht, plantaardig en dierlijk afvalmateriaal.
- als de mens de bodem uitput door steeds maar meer water uit de grond te pompen, raakt het evenwicht blijvend verstoord.

- Verschillende soorten grond:
o Veengrond -> organisch materiaal, plantenresten.
o Kleigrond
o Zandgrond
§ Klei en zand zijn verweringsproducten bergen en rotsen. -> verschil klei en zand: grootte van de korrels.
- De meeste bodems zijn mengsels van zand en klei.
- Grond kan humus bevatten. -> dat is een stof die door invloed van schimmels en bacteriën ontstaat uit planten- en dierenresten.
o Als je humus door klei mengt, wordt deze grond juist losser, waardoor het water kan worden afgevoerd en lucht kan binnenkomen
o De eigenschap om water vast te houden maakt klei geschikt als voedingsbodem voor landbouwgewassen, maar ook als boetseermateriaal voor porselein of voor beeldjes.
o Door de uit klei gevormde producten eerst te drogen en dan te bakken ontstaat een hard en vuurvast materiaal, dat geen water meer doorlaat.
- Eonen: miljarden jaren.
- Op honderd meter diepte voelt de aarde nog steeds koel aan, maar op een diepte van duizend meter is het al behoorlijk warm, en wordt het steeds warmer.
- Vulkaanuitbarsting: door de hoge temperatuur en druk
- De aardmantel loop van ong. 70 km tot een diepte van circa 2900km.
- Er zit waarschijnlijk diep in de aarde meer water dan in alle oceanen van de aardkorst bij elkaar.
- Met een waterpomp kun je ’s zomers ook milieuvriendelijk koelen. Airconditioners and waterpompen zijn warmtemachines.
- Dieper in de aarde is het warmer, het komt door het natuurlijke uiteenvallen van radioactieve stoffen in de aardkorst. Daarbij wordt warmte geproduceerd.
Gras Kleur Dikte (mm) Wat je eraan kunt zien
Laag 1 Donkerbruin 250 - laat wortels zien- overwegend organisch materiaal
Laag 2 Crème - laat zien dat ijzer is uitgespoeld
Laag 3 Geel - laat zien dat ijzer is ingespoeld
Steengruis Grijs 500 - erosie

Artikel 31
- Toekomstvisies:
o Didier de Choussy: op een gegeven moment heeft de aarde alle energiebronnen verbruikt. Alleen het vuur binnen in de aarde is nog over. Er wordt een stad gebouwd op 12 km diepte, voor 25000 mensen.
o Transhumanisten: de toekomst ziet er uiteindelijk hoopvol uit en in afwachting daarvan kan men zich alvast laten invriezen.
o Optimistische visie: wetenschap en techniek gaan zo snel vooruit; er wordt voor ieder probleem wel een oplossing gevonden.
o Pessimistische visie: de mens verandert de aarde wel héél erg snel, de laatste tijd. Fossiele materialen, die in 600000000 jaren gevormd zijn, verbruiken wij in duizend jaar.
- Mars: atmosfeer: voornamelijk CO2, heel ijle laag, koud, geen broeikaseffect.
- Venus: atmosfeer: voornamelijk CO2, heet, sterk broeikaseffect.
- Club van Rome, waarschuwing: de vervuiling neemt toe, grondstoffen uitgeput, aarde opgewarmd.
- Zuurstof: percentage op arde zou nooit veel groter kunnen zijn geweest dan 21 volume%.
o Als de zuurstofgehalte 22% zou zijn, dan is de kans op wereldomspannende bosbranden al twee keer zo groot als nu.
o Bij 25% zuurstof in de lucht zou de hele aarde platbranden.
- Lovelock zegt: het leven op aarde regelt zelf zijn eigen gunstige omgeving.
- De eerste levende organismen waren anaërobe organismen, dat wil zeggen dat zij zonder zuurstof leven; zij leefden door vergisting van organische stoffen.
- Daisyworld: de zwarte madeliefjes raken oververhit en sterven. De witte madeliefjes krijgen nu de overhand en zij reflecteren het zonlicht. Daardoor daalt de temperatuur.

Artikel 32
- waterkringloop:
o planten voeren water van de grond naar de atmosfeer.
o Mensen transpireren en laten het zweet verdampen. Zo voegen we waterdamp toe aan de atmosfeer. We plassen en laten het vocht via de riolering naar de zee stromen.
o Water: vast, vloeibaar, gasvormig
- Brahman: datgene waaruit alle wezens ontstaan, waardoor ze leven en waarheen ze weer terugkeren.
- De dood van een bepaald organisme is een belangrijk moment: voor andere organismen. Op dat moment namelijk komen de stoffen waaruit het organisme bestond, volledig vrij voor gebruik door de andere.
- CO2 gehalte wordt niet beïnvloed als: het elkaar in evenwicht houdt. Bij verbranding van een brandstof met plantaardige olie komt CO2 vrij. Maar tijdens het maken van olie heeft de plant een vergelijkbare hoeveelheid CO2 opgenomen (uit de lucht).
- Desintegratie: het uit elkaar vallen van een verband.
- Troposfeer: het onderste deel van de atmosfeer, tot 10 km hoog.
- Stabiel intern milieu: zorgvuldig constant gehouden omstandigheden in je lichaam.
- Fotosynthese: proces in de groene plant waarbij de energie van het zonlicht wordt gebruikt om glucose te maken uit H2O en CO2. Er ontstaat ook O2.

Stikstofkringloop Koolstofkringloop
- planten nemen met hun wortels stikstofverbindingen op uit het grondwater.- Mensen en dieren eten planten om aan eiwitten en andere voedingsstoffen te komen. - Wat ze te veel aan eiwitten binnen krijgen, wordt verbrand en afgebroken.- De afvalstoffen worden uitgeplast.- Ureum en ammoniak kunnen dienen als voedsel voor de planten - groene platen nemen CO2 uit de lucht op. Maken daar met behulp van water glucose van.- Er ontstaat ook zuurstof.- Wanneer een dier van een plant eet, krijgt hij onder andere zetmeel binnen. - Dit wordt verteerd tot glucose. - De cellen van het dier kunnen deze glucose verbranden, waarbij opnieuw water en CO2 ontstaan.

Artikel 34
- Wit licht is een mengsel van de kleuren van de regenboog. -> regenboog wordt ook veroorzaakt door de prismawerking van regendruppeltjes. Zonlicht kaatst tegen de druppeltjes terug en zo kan je het zien.
- Licht: een golfverschijning. Kan zich voortplanten in het vacuüm. Van infrarood licht ß-> tot aan ultraviolet licht.
- Andere soorten elektr.magnetische straling: röntgenstraling, gammastraling, radar, microwave, radiogolven.
- Geschiedenis loopt via:
o Maxwell: 1873 wetten voor het elektromagnetisme. Licht is ook een elektromagnetische golfverschijnsel.
o Fitzgerald: elektromagnetische golven kunnen opgewekt worden met een snel wisselende elektrische stroom.
o Hertz: Produceert met twee spoelen vonken waarbij elektromagnetische golven worden opgewekt. Hij bewijst Maxwells voorspelling.
o Popoff: ontwerpt een ontvanger waarmee hij verwijderde onweersbuien kan registreren.
o Marconi: zond het eerste radiosignaal over.
- Een trilling van 100 MHz: 100 miljoen trillingen per seconde.
- Om een grote hoeveelheid informatie over te zenden wordt de informatie toegevoegd aan een draaggolf.
- Ja kan informatie meegeven aan de draaggolf door de amplitude te variëren. -> amplitude-modulatie (AM) of frequentie-modulatie (FM)
- Metalen houden golven tegen.
- Stoorsignalen waren afkomstig van onweersbuien maar voor een deel ook uit de ruimte.
- Voor elektromagnetische straling met een golflengte, kleiner dan die van het licht staat vast dat deze schadelijk is.
- De energie van de straling neemt snel af met de afstand tot de radiobron. -> als de afstand 10x zo groot wordt, is de intensiteit honderd keer zo klein geworden.
- Wat kun je met je ogen zien, maar niet met radar? Alle zaken die kleiner zijn dan de golflengte van radarstralen.
- Voor zichtbaar licht en IR hebben wij een zintuig.
- Ozonlaag houdt IR tegen.
Artikel 35
- Ozon = O3 , lichtblauwe gas met een scherpe, knoflookachtige geur.
o Gevaarlijk: het reageert met allerlei stoffen.
o Zit in de stratosfeer. (2% ozon, verder stikstof, O2, argon, CO2,H2O)
o Beschermt ons tegen UV straling van de zon. Zonder ozon,geen leven.
- Warmtebeelden kunnen door bepaalde trucs met de computer worden omgezet in zichtbare beelden. De dikte van de ozonlaag kan door remote sensing worden gemeten door middel van GOME. (-> meet hoeveelheid ozon, maar ook zwaveldioxide, stikstofdioxide en aërosolen in de atmosfeer.)
- Boven Antarctica vond ieder jaar een enorme afbraak van de ozonlaag plaats, mede door het gebruik van spuitbusjes met cfk-gas en vulkaanuitbarstingen.
- Wat kun je krijgen van UV-straling? Schapen en ander vee huidkanker. De ogen van mensen en dieren worden aangetast. Op de huid ontwikkelen zihc melanomen. Immuunsysteem wordt aangetast.
- Melanoom: het is een nieuwe of groeiende moedervlek, met een onregelmatige omtrek of met verschillende kleuren bruin/zwart. Groter dan een erwt, ontstoken, rood randje, bloeden, of heeft een korstje. Gevoelig.

Atmosfeer van boven naar beneden Kenmerken
Exosfeer 900 kilometer hoogte. Hieruit ontsnappen steeds gassen de ruimte in.
Thermosfeer 80-450 kilometer boven de aarde. In deze laag kan de temperatuur oplopen tot 2000 ˚C. Beetje ozon, juist slecht, want daarin werkt het als broeikasgas.
Mesosfeer 50-80 km hoog. Onderin niet erg koud, bovenin wel.
Stratosfeer 20-50 km. Koude laag, onderin kouder dan bovenin. ‘Ozonlaag’ op 30 km hoogte. Op 20 -> 30 km hoogt parelmoerwolken. (zijn ontstaan doordat het daar boven Antarctica extreem koud is, -80 ˚C ,kleine ijsdeeltjes.)
Troposfeer Bij de evenaar tot 20 km hoogte, bij de polen tot 10km. Hierin speelt het weer zich af.
- Jim Lovelock: Engelse wetenschapper, uitvinder en schrijver, kreeg in 1990 de eerste Amsterdamse Milieuprijs van de Koninklijke Nederalndse Academie van Wetenschappen. -> hij ontwikkelide een apparaat waarmee bestrijdingsmiddelen in de atmosfeer konden worden gemeten.
- Paul Crutzen: Nederlander die bij het Max Planck Instituut in Mainz werkt, kreeg in 1995, samen met de Amerikanen Molina en Rowland, de Nobelprijs voor Chemie. -> belangrijk onderzoek van de atmosfeer, vooral over de afbraak van de ozonlaag.