Inleiding
Dit jaar moeten we een profielwerkstuk maken. Je mocht zelf kiezen voor welk vak je dat wilde doen. Ik heb voor het vak economie gekozen omdat ik daar ook al een praktische opdracht voor had gemaakt vorig jaar en dat was erg goed gegaan. Nou moest ik nog een onderwerp hebben en deelvragen maken. Ik ben op dit onderwerp gekomen doordat ik Oprah Winfrey had gekeken en ze hadden het hierover. Daarom is mijn onderwerp geworden: De aanslagen van 11 september en de gevolgen ervan op de beurs.
Mijn deelvragen zijn als volgt:
1. Hoe was de economie in Amerika voor 11 september?
2. Wat zijn de economische gevolgen voor Amerika?
3. Wat zijn de directe gevolgen van de aanslagen op de beurs?
4. Wat zijn de gevolgen voor andere landen?
5. Wat zijn de voorspellingen voor de toekomst?
6. Hoe wordt de Nederlandse economie meegesleept?

Mijn hoofdvraag is: Wat zijn de verschillen van economie van voor en na 11 september en hoe merkte Nederland ervan?
Voordat ik met de deelvragen begin te beantwoorden wijd ik eerst een bladzijde aan wat er precies is gebeurd op die datum.

Hypothese
Als eerste heb ik de deelvragen verzonnen aan de hand van informatie die ik kon vinden van het Internet en uit de mediatheek. Ik moest ook nog een hoofdvraag hebben. Ik heb het volgende: Wat zijn de verschillen van economie van voor en na 11 september en hoe merkte Nederland ervan?
Ik wil deze vragen maken met behulp van verschillende middelen zoals Internet, boeken en kranten.
Om terug te komen op me hoofdvraag denk ik dat het wel makkelijk is om het antwoord op de hoofdvraag te voorspellen. Ik denk namelijk dat de Amerikaanse economie al achter uit ging en dat door de aanslagen de klap alleen nog erger was voor de economie in Amerika. Ik denk dat de recessie ook al was geweest zonder de aanslagen. Natuurlijk is het door de aanslagen alleen nog erger geworden. In Nederland is het precies hetzelfde denk ik. De economie ging al wat slechter maar door de aanslagen is het nog erger geworden. Ook wij in Nederland hebben de aanslagen ervaren op onze economie. Ook denk ik dat het lang duurt voordat beide landen, Amerika en Nederland, lang nodig hebben om uit deze recessie te komen.

Wat is er precies gebeurd?
Op dinsdagochtend 11 september is Amerika getroffen door een serie terroristische aanslagen. De Twin Towers in Manhattan, New York zijn geraakt door 2 gekaapte passagiersvliegtuigen vol met passagiers.
Een Boeing 767 van American Airlines, opgestegen in Boston en op weg naar Los Angeles, met aan boord 84 passagiers en 11 bemanningsleden, boorde zich in de noordelijke toren, ongeveer 20 verdiepingen van de top.
Ongeveer een kwartier later botste een tweede verkeersvliegtuig, ook een Boeing 767 van American Airlines, op de andere toren. Het was opgestegen in Washington en was op weg naar Los Angeles. Dit toestel raakte de tweede toren vanuit het westen. In totaal waren er 61 mensen aan boord van het tweede vliegtuig.
De zuidelijke toren is rond 4 uur ’s middags onze tijd, ingestort na een heleboel explosies in het gebouw.
Ongeveer een half uur later zakte ook de noordelijke toren in elkaar. Allebei de torens hadden 110 verdiepingen en er werkten ongeveer 50000 mensen, waarvan meer dan 1/10e het niet overleefde.
Er zijn veel mensen uit de torens gesprongen uit pure angst, de brandweer had namelijk later een soort vangnet opgehangen waar de mensen in konden springen, maar toen hadden al veel mensen zich te pletter laten vallen. Ook was er een man die 87 verdiepingen naar beneden is gerend en uiteindelijk beneden stierf aan zuurstoftekort.
Ook zijn er veel reddingswerkers overleden in de brokstukken.
Ook het Pentagon is getroffen door een vliegtuig, ook een Boeing 767 van American Airlines. Dit vliegtuig was opgestegen in Dulles en ging naar Los Angeles. Er zaten 58 passagiers en 6 bemanningsleden in het vliegtuig. Voordat een groot stuk van het Pentagon instortte, waren alle mensen al geëvacueerd. Op een normale dag werken er in het Pentagon ongeveer 24000 mensen.
Ten oosten van Pittsburgh in de staat Pennsylvania is er ook een passagiersvliegtuig neergestort. Het was een Boeing 757 van United Airlines. Het toestel was van Newark op weg naar San Fransisco. De bestemming van de kapers was een elektriciteitscentrale, maar het vliegtuig stortte neer voordat het daar aankwam.
Hoe was de economie in Amerika voor 11 september?
De aanslagen op het World Trade Center en het Pentagon hebben de economie geen goed gedaan. Luchtvaartmaatschappijen en vliegtuigfabrikanten, bijvoorbeeld, ontslaan massaal personeel. Toch had de economie van de Verenigde Staten al voor de aanslagen problemen.
De economie in Amerika voor 11 september was dus ook al niet zo goed. De beurzen gingen al naar beneden.
De Dow- Jones daalde vanaf mei, die toen rond de 10800 punten stond, onder de 10000 punten in september. Deze daling heeft veel te maken met de stijgende inflatie. Alles werd duurder en de inflatie is zeer veel omhoog gegaan.
De conjunctuurbeweging, voor de aanslagen op 11 september, ging naar beneden. Dit kwam ook door het steeds duurder worden van de producten. De economie was al voor 11 september in een laagconjunctuur.
Een overzicht van de ontwikkelingen in de internationale economie, voor en na de aanslagen.

Na de aanslagen:
• Economische groei daalt na aanslagen
• Onzekerheid op de beurs
• Bush steunt luchtvaart met 5 miljard dollar
• Vliegmaatschappijen VS naar de afgrond
• Spanning bij heropening Wall Street
• Aandelenbeurzen zijn de weg kwijt
Voor de aanslagen:
• Japanse arbeidsmarkt is zo soepel als beton
• Dell gaat flink in banen schrappen
• Chemiegigant Dow schrapt 4500 banen
• Japanse minister sluit recessie niet uit
• EU voorziet geen forse daling groei
• DaimlerChrysler schrapt zeker 25.000 banen
De trend in de luchtvaartsector liep tot 11 september in de pas met die van de nationale economische ontwikkeling. De Amerikaanse economie vertoonde vóór 11 september alle verschijnselen die hoorden bij een recessie. Het consumentenvertrouwen was al over het hoogtepunt heen. En vanaf half mei 2001 gingen de beurskoersen al omlaag. Daarbij: met zes, zeven maanden van economische krimp in het begin van 2001 leek de hoogconjuctuur uit het laatste decennium van de vorige eeuw voorbij. De luchtvaartsector dook dieper in de problemen. De economische schade die Osama bin Laden en zijn Al Kaida op 11 september 2001 aanrichtte, is kijkend naar de trends niet meer dan een stevige prik in een toch al open wond.

Wat zijn de economische gevolgen voor Amerika?
Bijna alles ging achteruit, de beurzen, de valuta’s, de prijzen en de werkgelegenheid.De beurzen zakten onmiddellijk fors in na de aanslagen. Vooral vliegmaatschappijen en aan het toerisme verwante bedrijven leden enorme verliezen. Economisch herstel na de reeds ingezette recessie werd door dit alles bemoeilijkt.
Een voorbeeld voor de economische gevolgen is de werkloosheid. In september
daalde het aantal banen in de Verenigde Staten met 199000. Dit is het dubbele waar analisten op gerekend hadden. Het werkloosheidspercentage bleef staan op 4.9 procent. In deze cijfers zijn de effecten van de aanslagen op 11 september niet eens verwerkt. De uitkomsten van de werkloosheid met de aanslagen erbij gerekend zijn dus nog veel slechter. De financiële prioriteiten van de Amerikaanse regering werden verschoven. Een maand na de aanslag hadden 200.000 Amerikanen hun baan verloren, waarvan 100.000 in de vliegtuigindustrie. De Amerikaanse overheid presenteerde een stimuleringsprogramma. De Beurs van New York werd heropend op 17 september 2001. Aanvankelijk was het zwaar weer voor beleggers, maar enkele maanden later hadden de beurzen zich in het algemeen redelijk van de klap hersteld.
Ook de detailhandel in de Verenigde Staten is in september met 2,4 procent
afgenomen vergeleken augustus. In augustus was er nog een stijging van 0,4 procent. De daling in september is de sterkste daling sinds de regering in februari 1992 begon met de publicatie van maandcijfers. De analisten hadden gerekend op een daling van 0,8 procent.
Nu komen de dalingen sterk tot uiting omdat de aanslagen maar in 1 maand waren, meestal komen er dalingen voor die verspreid zijn over een aantal maanden. Deze dalingen worden dan bijvoorbeeld veroorzaakt door orkanen die er meestal rond september en oktober zijn. Doordat deze er in meerdere maanden zijn valt dat dus niet zo erg op als de daling in september.
Er waren ook sterke verkoopsdalingen bij bijvoorbeeld auto’s, bouwmaterialen,
kleding en elektronica. De analisten hadden verwacht dat er een daling zou zijn van ongeveer 0,6 procent, maar exclusief de auto’s was er al een daling van 1,6 procent. De producentenprijzen in de Verenigde Staten schoot in september omhoog met 0,4 procent Zonder de sterk schommelende prijzen van de levensmiddelen en de energie was de stijging 0,3 procent. Analisten hadden slechts een stijging van 0,1 procent verwacht.
De economie ging ook achteruit doordat er geen vertrouwen meer was, want als door zo’n aanslag al zoveel verwoest kan worden en de regeringen kunnen er niets tegen doen, beginnen mensen door te krijgen, hoe zwak alles is opgebouwd. Dat was ook de bedoeling van Bin Laden: chaos veroorzaken.
Om vertrouwen in de economie terug te krijgen, moet de overheid veel
doen. Door bijvoorbeeld renteverlagingen probeerden ze de prijzen van de producten te verlagen. Zo wordt namelijk de inflatie lager en gaan de prijzen dus ook omlaag. Zo gaat dat nu nog steeds een beetje, want de economie is nog steeds niet voor 100% hersteld.
De luchtvaartmaatschappijen moesten en moeten nu nog steeds het vertrouwen van de mensen terug winnen, want mensen zijn nu bang geworden om te vliegen, Daardoor gaat het steeds slechter met de luchtvaartmaatschappijen. Om de omzet van de luchtvaartmaatschappijen weer omhoog te krijgen, gingen de prijzen van de vliegreizen een stuk omlaag, dit is ook erg gevaarlijk, omdat de concurrentie moordend is. Maar vrijwel elke luchtvaartmaatschappij laat de prijzen dalen, omdat er bijna niemand meer met het vliegtuig reist.
De Amerikaans regering had 15 miljard dollar steun gegeven, te verdelen tussen de Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen. Dit geld gaven ze omdat er anders zeker luchtvaartmaatschappijen failliet zouden gaan en de regering heeft veel aandelen in de luchtvaart. Nu zijn er alsnog een aantal kleinere bedrijfjes als gevolg van de aanslagen failliet gegaan.
KLM was ook een grote verliezer. De vliegtuigmaatschappij zakte met 22,48 procent op de beurs naar beneden. Ook alle andere vliegtuigmaatschappijen daalden, maar KLM was daarvan de grootste verliezer. Hier meer over in de volgende deelvraag.
Ook de olieprijzen zijn omhoog gegaan door de terroristische aanslagen. Hierover vertel ik ook meer in me volgende deelvraag.
Dus niet voor iedereen waren de aanslagen nadelig, want sommige bedrijven boekten erdoor winst.
Eigenlijk zijn de dalingen niet zo heel sterk, het lijkt alleen zo, doordat alles in 1 maand gebeurde. Bijvoorbeeld bij orkanen, rond september, oktober en november, is het verspreidt tussen 3 maanden en lijkt het dus een stuk minder erg.
Door de aanslagen is de conjunctuurbeweging alleen maar versterkt. Voor de aanslagen ging het ook al niet zo goed met de economie maar na de aanslagen is de golfbeweging van de conjunctuur alleen maar sterker naar beneden gegaan.

Wat zijn de directe gevolgen van de aanslagen op de beurs?
De woensdag na de ramp in Amerika stortte de beurs helemaal in.
De effectenbeurs daalde gigantische veel. De Japanse beurs, de eerste die opende na de aanslagen, zakte tot onder de 10000 punten. Sinds 1984 stond die index niet meer zo laag.
De Nikkei sloot op 9773,71 punten. Dat is 519 punten lager dan de beginstand.
De Amerikaanse beurzen bleven de dag na de aanslagen dicht omdat op dat moment niemand meer aan geld dacht maar aan de slachtoffers.
In Frankrijk sloot de DAX -index aan het einde van de middag op een verlies van 10%
De CAC- index in Parijs sloot 7,4% lager. In Londen daalde de indexen iets langzamer maar eindigde toch in het verlies. (5,7%) De FTSE –index eindigde 5,7% in de min.
Amsterdam verloor 7%, Zürich 7,1% en Milaan 7,4%
Vele mensen zijn bang dat deze aanslagen voor recessie op de beurs gaat zorgen.
De AEX bijvoorbeeld heeft door deze aanslagen de slechtste week gehad sinds 1995. In 5 dagen is de AEX- index met 12,3% gedaald.
Na een week sloot de AEX op 7,3% verlies. De AEX- index had de eerste dag na de ramp in Amerika al 7% verlies.
Veel grote bedrijven zoals Cantor Fitzgerald (investeringen), The NishiNippon (bank), Ambassade van Thailand, ABN-Amro inc. en Bank of America (financiën) waren gevestigd in het World Trade Center.
Vele beleggers zijn bang geworden om te beleggen en daardoor gaan de beurzen naar beneden. (snowball- effect) Want als er beleggers niet meer beleggen gaat de beurs naar beneden. Daardoor gaan andere beleggers ook niet beleggen en zakt de beurs nog meer naar beneden.
De beurs na langere tijd:
De economie kan in recessie belanden omdat de kosten van de aanslagen enorm zijn. Vele financiële instellingen lijden dus erg veel schade. Het vertrouwen van de consument en van de producent in de economie is ook beschadigd.
De beurzen zijn alweer wat omhoog gekomen maar het is nog lang niet volledig hersteld.
Topman Jaap van Duijn heeft het over een “emotie” die de paniek veroorzaakte op de beursvloeren. Ook zegt hij: “Maar vroeg of laat komen de koopjesjagers weer binnen en zal er een einde komen aan de daling.”
De beleggers krijgen nu weer een beetje vertrouwen in de economie. Daardoor zijn de koersen ook iets gestegen en gaat het weer iets beter met de economie. Maar waarschijnlijk duurt het nog lang voordat de beursen volledig hersteld zijn.

Wat zijn de gevolgen voor andere landen?
Er zijn vele gevolgen voor Amerika zoals het dodenaantal, de kosten voor het opruimen van het puin en het opnieuw opbouwen van de gebouwen, maar ook voor andere landen zijn er vele gevolgen.
Vele beleggers in Europa waren erg bezorgd want daar ging de beurs natuurlijk ook naar beneden.
Ook de luchtvaartmaatschappijen raakt in de min. Dit komt vooral omdat mensen bang zijn geworden om te vliegen en stappen dus niet in een vliegtuig. Ze zijn bang dat ook hun vliegtuig gekaapt zal worden en dat ze dan ook zullen omkomen.
Boeing- topman Condit heeft gezegd dat de crisis die in de luchtvaartmaatschappijen heerst, 5 tot 10 maal groter is dan tijdens de Golfoorlog. Hij is ook bang dat over de hele wereld luchtvaartmaatschappijen failliet zullen gaan. Tot nu toe is Sabena (in België) failliet gegaan en hebben vele andere kleinere luchtvaartmaatschappijen problemen.
Bij vliegtuigbouwer Boeing zullen ook 30000 mensen worden ontslagen. Dit hebben ze kort na de aanslagen op New York en Washington bekend gemaakt.
Ook de olieprijzen zijn omhoog gegaan door de aanslagen in de Verenigde Staten. Gelijk dezelfde dag nog steeg de notering van Brent -olie van 27,45 dollar per vat (159 liter) naar 31,05 dollar. Dit is een stijging van 13 procent vergeleken het slot op maandag. Later zakte het wat terug naar 30,35 dollar maar dit is nog altijd 10 procent hoger dan de vorige dag.
Doordat deze prijs steeg kwam de koers van Koninklijke Olie op de beurs in Amsterdam 3 procent hoger terwijl andere in de min stonden.
De beurskoersen van andere oliemaatschappijen gingen ook flink naar boven. Het Britse BP haalde 7 procent winst en het Franse TotalFinaElf haalde 4 procent winst.
Dus niet voor iedereen kwamen de aanslagen nadelig maar sommige bedrijven boekte erdoor winst.
KLM was ook een grote verliezer. De vliegtuigmaatschappij zakte met 22,48 procent naar beneden. Ook alle andere vliegtuigmaatschappijen daalden maar KLM was daarvan de grootste verliezer.
Aan de andere kant profiteren de grote vliegtuigmaatschappijen zoals Transavia en KLM wel van de aanslagen op Amerika. Transavia en KLM hebben ingrijpende maatregelen voor het personeel aangekondigd, zoals werktijdverkorting en een loonoffer, om de crisis na de aanslagen in de Verenigde Staten te overleven.
Ook is er veel concurrentie in de luchtvaart en zo hebben de grotere vliegtuigmaatschappijen (dus Transavia en KLM) na de aanslagen minder concurrentie omdat vele zwakkere bedrijven niet meer kunnen concurreren met de grotere maatschappijen. Dit is dus ook in Transavia’s en KLM’s voordeel.

Wat zijn de voorspellingen voor de toekomst?
Het zal nog heel lang duren voordat de economie weer hetzelfde zal zijn als voor de aanslagen op 11 september 2001.
Minister Jorritsma van Economische Zaken verwacht dat de Amerikaanse en de Nederlandse economie door de aanslagen in New York en Washington pas in de loop van 2003 zal herstellen.. Doordat de Amerikaanse bevolking voorzichtiger zijn geworden na de aanslagen zal het herstel van de economie ook wat langzamer gaan dan werd gedacht. Ook in Nederland zal het daardoor wat langer gaan duren voordat de groei van de economie weer toeneemt.
Als de groei van de economie in Amerika langzaam gaat zal dat ook te merken zijn in Nederland omdat Nederland de derde investeerder van Amerika is en omdat 5 procent van onze export naar Amerika gaat. Als de bevolking van Amerika dus geen vertrouwen meer heeft in de economie, zal de import van Amerika kleiner worden omdat de bevolking dan ook minder koopt. Daardoor daalt onze export en gaat de groei van de economie in Nederland ook niet snel.
Ook zijn meer dan 2000 van de 7000 buitenlandse bedrijven in Nederland Amerikaans.
Topbelegger Van Duijn denkt dat er uiteindelijk een einde komt aan de daling op de beurs en dat de economie zich weer zal herstellen. Hij weet alleen niet wanneer dit is.
Er wordt verwacht dat de economie nog wel zal groeien maar niet zo veel. Verwacht wordt dat de economie nog zal groeien met ongeveer 1,5 procent. Later zal de groei van de economie wel groter worden maar dat kan nog lang duren.

Hoe wordt de Nederlandse economie meegesleept?
De Nederlandse economie heeft natuurlijk ook veel last van de aanslagen op 11 september 2001 op New York en Washington.
Ten eerste gaan de beurzen naar beneden. Deze zijn nu alweer aardig hersteld. Ten tweede is de groei van de economie in Nederland ook minder geworden. Nederland is de derde investeerder van Amerika en daardoor heeft de Nederlandse economie veel last van de aanslagen op 11 september.
5 procent van onze export gaat naar Amerika toe. Door de aanslagen hebben de mensen in Amerika geen vertrouwen meer in de economie. De prijs van zowat bijna alles duurder, bijvoorbeeld de prijs van levensmiddelen. Daardoor gaan de mensen minder kopen en gaan meer sparen. Als de mensen dus minder spullen gaan kopen heeft Amerika dus ook minder import nodig, waardoor onze export ook minder wordt. Zo gaat de economie in Nederland dus achteruit.
Alle mensen zijn bang geworden voor vliegtuigkapingen, dus ook de Nederlanders. Daardoor stappen minder mensen in een vliegtuig en gaan eerder met de trein of boot. Zo hebben dus ook de luchtvaartmaatschappijen last van de aanslagen op Amerika.
De Nederlandse luchtvaartmaatschappijen zoals Martin-Air, KLM en Transavia hebben er dus ook last van. Zo gaan het aantal vluchten van deze luchtvaartmaatschappijen naar beneden en hebben ze dus een kleinere omzet.
Ook de prijzen in Nederland zijn omhoog gegaan, vooral van de brandstofprijzen. Doordat de koersen van de brandstofprijzen omhoog zijn gegaan gingen de prijzen van bijvoorbeeld benzine omhoog. Dit is nu alweer aardig terug gedrongen en zelfs al helemaal herstelt.
De terroristische aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten hebben wereldwijd grote indruk gemaakt. Wat zijn nu de aanwijsbare gevolgen geweest voor de Nederlandse economie in 2001?Door een onmiddellijke schrikreactie zijn de aandelenkoersen en het consumentenvertrouwen scherp gedaald. Deze indicatoren herstelden echter kort nadien naar de niveaus van vóór 11 september. Een negatief effect op de kwartaalcijfers van de bestedingen van consumenten is niet aan te wijzen. 11 september was voor de bovengenoemde indicatoren een forse tijdelijke dip bij een al eerder ingezette dalende ontwikkeling. De luchtvaart en de horeca ondervonden duidelijk negatieve effecten. Na 11 september werd minder vaak en minder ver gevlogen, zowel zakelijk als privé. Het aantal overnachtingen van niet-Europeanen in de grote Nederlandse hotels nam sterk af. In de Verenigde Staten zijn er extra uitgaven voor verzekeraars. Bovendien geeft de overheid meer geld uit aan veiligheid. In Nederland is dit in 2001 niet terug te vinden.
Het herstel van de economie zet in een bescheiden tempo door. De economische groei in het derde kwartaal van dit jaar bedroeg 1,4 procent. Dat is slechts een fractie hoger dan de groei in de eerste helft van dit jaar, maar wel de hoogste groei in 3 jaar. De export bleef de drijvende kracht achter het economisch herstel in ons land. De consumptie van huishoudens en de consumptie van de overheid lieten in het derde kwartaal een lichte groei zien in vergelijking met een jaar eerder. De groei werd vooral in het begin van het kwartaal gerealiseerd. De investeringen waren iets lager. In het derde kwartaal profiteerden vooral handel en transport van het op gang gekomen herstel. De industriële productie nam in het derde kwartaal in vergelijking met een jaar eerder niet noemenswaard toe.
Zowel het producentenvertrouwen als het consumentenvertrouwen zijn in november vrijwel niet veranderd ten opzichte van de laatste maanden.
De industriële afzet- en verbruiksprijzen kenden in september de hoogste procentuele toename in 2004 in vergelijking met een jaar eerder. De inflatie is in oktober met 0,4 procentpunt gestegen. De stijging volgt op een lange periode van dalende inflatie. De rente is in oktober met 0,2 procentpunt gedaald naar gemiddeld 3,4 procent. Hiermee is de rente weer terug op het laagste punt van dit jaar.
De ontwikkelingen op de arbeidsmarkt wijzen nog niet op een duidelijke verbetering. De voor seizoeninvloeden gecorrigeerde werkloosheid is voor het eerst in vier maanden weer gestegen. De werkgelegenheid is in het derde kwartaal gekrompen, maar de daling is iets minder dan in de beide voorafgaande kwartalen. Positief is dat de arbeidsproductiviteit in het derde kwartaal is gestegen. Deze stijging is veel groter dan in de drie voorgaande jaren.
Het volume van het bruto binnenlandse product (BBP) was in het derde kwartaal van 2004 ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder 1,4 procent hoger. Dit percentage is iets hoger dan in het eerste kwartaal (1,2 procent ) en in het tweede kwartaal (1,3 procent). Zowel de uitvoer als de invoer trokken fors aan. De uitvoergroei in het derde kwartaal van 8,3 procent was de hoogste sinds eind 2000. Er was in het derde kwartaal een bescheiden groei van de consumptie door huishoudens. Aan diensten en voedingsmiddelen werd in het derde kwartaal van 2004 meer uitgegeven dan in het derde kwartaal van 2003. De uitgaven aan duurzame consumptiegoederen zijn lager. Lagere investeringen in woningen, infrastructuur en vooral in kantoren en bedrijfsgebouwen zijn verantwoordelijk voor een lichte afname van de investeringen in het derde kwartaal ten opzichte van een jaar eerder.
Het volume van het BBP was in het derde kwartaal van 2004, na correctie voor werkdag- en andere seizoeneffecten, 0,2 procent hoger dan in het tweede kwartaal van 2004. Deze licht positieve groei volgt op de geringe krimp in het tweede kwartaal. Daaraan voorafgaand was de kwartaal-op-kwartaalgroei drie kwartalen op rij positief.Het volume van de gemiddelde dagproductie in de industrie lag in september dit jaar 0,6 procent lager dan in september 2003. Na correctie voor seizoeninvloeden is de productie in de periode augustus-september 2004 met 0,5 procent afgenomen ten opzichte van de periode juni-juli 2004. Hiermee daalde de industriële productie opnieuw na de opleving begin dit jaar. De Nederlandse industrie heeft in september 9 procent meer omgezet dan in september 2003. Dat kwam vooral door hogere afzetprijzen.Het vertrouwen van de ondernemers in de industrie is in november uitgekomen op 0,4. Dit is iets lager dan het cijfer van oktober. In vergelijking met oktober zijn de ondernemers in november vooral minder optimistisch geworden over de verwachte productie. Ook zijn zij iets minder positief gestemd over de voorraden eindproduct en de orderpositie. Het consumentenvertrouwen was in november 2004, na correctie voor seizoeninvloeden, vrijwel gelijk aan dat in oktober. Het oordeel over het economisch klimaat was iets negatiever, maar de koopbereidheid bleef nagenoeg onveranderd.
Het driemaandsgemiddelde van het aantal faillissementen van bedrijven en instellingen (exclusief eenmanszaken) kwam in september uit op 430. Al ruim anderhalf jaar schommelt dit gemiddelde aantal rond de 450 per maand.
De inflatie is in oktober met 0,4 procentpunt gestegen naar 1,4 procent. Dit kwam vooral door de ontwikkeling van de prijzen van autobrandstoffen, verse groenten en fruit, kleding en schoeisel, en bloemen en planten. De afzetprijzen van Nederlandse industriële producten lagen in september van dit jaar 7,0 procent hoger dan een jaar eerder. Dat is het hoogste stijgingspercentage dit jaar. Ook de prijsstijging van de verbruikte grondstoffen en halffabrikaten loopt op. In september lagen de verbruiksprijzen in de industrie 12,3 procent boven het niveau van september vorig jaar. Voor de derde maand op rij ligt dit percentage boven de 10.
De werkgelegenheid van werknemers, gemeten in arbeidsjaren, was in het derde kwartaal 1,7 procent lager dan in het derde kwartaal van 2003. Deze daling is iets minder dan in de beide voorgaande kwartalen. De arbeidsproductiviteit in het derde kwartaal was ongeveer 3 procent hoger dan een jaar eerder. Deze stijging is veel groter dan in de drie voorafgaande jaren. De voor seizoen gecorrigeerde werkloosheid is in de periode augustus - oktober 2004 gestegen met 16 duizend ten opzichte van de periode juli – september. Dit is voor het eerst sinds vier maanden dat de seizoengecorrigeerde werkloosheid weer is gestegen. Gemiddeld werden er 476 duizend werklozen geteld. Dat is ongeveer het niveau van een half jaar geleden. Na correctie voor seizoeninvloeden stonden er aan het eind van het tweede kwartaal 8 duizend vacatures meer open dan een kwartaal eerder.
Wat zijn de verschillen van economie van voor en na 11 september en hoe merkte Nederland ervan?
De economie in Amerika voor 11 september was ook al niet zo goed. De beurzen gingen al naar beneden.
De Dow- Jones daalde vanaf mei, die toen rond de 10800 punten stond, onder de 10000 punten in september. Deze daling heeft veel te maken met de stijgende inflatie. Alles werd duurder en de inflatie is zeer veel omhoog gegaan.
De conjunctuurbeweging, voor de aanslagen op 11 september, ging naar beneden. Dit kwam ook door het steeds duurder worden van de producten. De economie was al voor 11 september in een laagconjunctuur.
De economische schade die Osama bin Laden en zijn Al Kaida op 11 september 2001 aanrichtte, is kijkend naar de trends niet meer dan een stevige prik in een toch al open wond.
Na de aanslagen ging bijna alles achteruit, de beurzen, de valuta’s, de prijzen en de werkgelegenheid.De beurzen zakten onmiddellijk fors in na de aanslagen. Vooral vliegmaatschappijen en aan het toerisme verwante bedrijven leden enorme verliezen. Economisch herstel na de reeds ingezette recessie werd door dit alles bemoeilijkt.
Een voorbeeld voor de economische gevolgen is de werkloosheid. In september daalde het aantal banen in de Verenigde Staten met 199000. Dit is het dubbele waar analisten op gerekend hadden. Het werkloosheidspercentage bleef staan op 4.9 procent. In deze cijfers zijn de effecten van de aanslagen op 11 september niet eens verwerkt. De uitkomsten van de werkloosheid met de aanslagen erbij gerekend zijn dus nog veel slechter. De financiële prioriteiten van de Amerikaanse regering werden verschoven. Een maand na de aanslag hadden 200.000 Amerikanen hun baan verloren, waarvan 100.000 in de vliegtuigindustrie. De Amerikaanse overheid presenteerde een stimuleringsprogramma. De Beurs van New York werd heropend op 17 september 2001. Aanvankelijk was het zwaar weer voor beleggers, maar enkele maanden later hadden de beurzen zich in het algemeen redelijk van de klap hersteld.
De Nederlandse economie heeft natuurlijk ook veel last van de aanslagen op 11 september 2001 op New York en Washington.
Ten eerste gaan de beurzen naar beneden. Deze zijn nu alweer aardig hersteld. Ten tweede is de groei van de economie in Nederland ook minder geworden. Nederland is de derde investeerder van Amerika en daardoor heeft de Nederlandse economie veel last van de aanslagen op 11 september.
5 procent van onze export gaat naar Amerika toe. Door de aanslagen hebben de mensen in Amerika geen vertrouwen meer in de economie. De prijs van zowat bijna alles duurder, bijvoorbeeld de prijs van levensmiddelen. Daardoor gaan de mensen minder kopen en gaan meer sparen. Als de mensen dus minder spullen gaan kopen heeft Amerika dus ook minder import nodig, waardoor onze export ook minder wordt. Zo gaat de economie in Nederland dus achteruit.
Mijn conclusie is dus dat de aanslagen op de VS een grote ramp was voor de economie. De beurzen daalden gelijk en kwamen maar langzaam weer omhoog. De mensen hadden geen vertrouwen meer in de economie omdat ze bang zijn dat zoiets als op 11 september is gebeurd zo weer kan gebeuren. Mensen stappen ook niet meer zo snel in een vliegtuig, ook omdat ze bang zijn dat het vliegtuig gekaapt kan zijn. Zelfs na het vliegtuigongeluk op 12 november gingen de beurzen naar beneden, dit is dus een goed voorbeeld dat de mensen geen vertrouwen meer hebben in de economie.

Was de aanslag op Amerika een gigantische ramp voor de economie? Ja, want over de hele wereld was er paniek in en buiten de beurs. De economie heeft veel te verduren gehad en volgens mijn kan het nog heel lang duren voordat de mensen weer het volste vertrouwen hebben in de economie. Maar ik denk wel dat de economie zich volledig zal herstellen alleen de vraag is wanneer.