Tekst D
Goethes buitenhuis
Enkele maanden na zijn aankomst in Weimar (7 november 1775) ontving Goethe op 21 April 1776 een te zijner tijd Inmufer buiten de stad gelegen buitenhuis en stuk grond als geschenk van Hertog Carl August, die hem daarmee tegelijkertijd de materiele vereiste voor het verkrijgen van de burgerrechten van Weimar inwilligde. Tuin en huis waren in een slechte staat. Onder Goethes bewind en na zijn plannen werd het gebouw weer in een bewoonbare toestand gebracht, de tuin toonbaar gemaakt. Op 18 mei sliep de dichter voor het eerst in zijn nieuwe woning. Het buitenhuis was, naast vele huurwoningen in de stad zes jaar lang Goethes woon en werkplaats. Het pittoreske Ilmlandschap kwam terug in tekeningen en gedichten zoals zeevaart, de visser, aan de maan, grenzen van mensheid, er ontstond paniek hier, net zoals delen van romans; Wilhelm Meisters dramatische uitzending, de Iphigenue, de Tasso. In de 1778 beginnende restauratie van de Weimarer Ilmparken in indirecte omgeving van het buitenhuis nam hij in het begin voornamelijk deel. In 1782 was Goethe vastberaden om naar een grotere woning te verhuizen. Maar het buitenhuis bleef tot in zijn laatste levensjaar (in februari 1832 kwam hij er voor het laatst) een toevluchtsoord, waar hij aan de werkelijkheid ongestoord kon terugtrekken. Goethes buitenhuis werd aan het eind van de 19e eeuw als gedenkplaats ingericht. Zijn kamer staat voor verregaand een voorstelling van de vroegere uitrusting, ook al is er maar een deel van Goethes inventaris voor handen. De plaats voor de toegangsdeur aan de tuinkant liet Goethe in 1830 mooie, statige mozaïekwerken met kleurige kiezelstenen leggen. Op de vloer van de begane grond zijn gipsafgietsels van antiek beeldhouwwerk geopend. Naast de voormalige eetkamer en de personeelskamer ligt de keuken in zijn functie en de openhaard en de oude gootsteen waarin enkele serviesstukken liggen. De grootste kamer op de begane grond, de ……. was de eetkamer. In de beide verzamelkasten bewaarde Goethe delen van zijn natuurwetenschappelijke verzameling. De … landelijke meubels bedacht hij gedurende een zwemtocht in een Boheems kuuroord. Tekeningen van Goethe met Italiaanse motieven evenals twee reclamefolders en een topografische landkaart van de stad Rome versieren de muren. Een smalle houten trap brengt ons naar boven, naar de bovenverdieping, van wier deze vloer ons hierna naar de balkonkamer brengt. De volgende van de aangrenzende vertrekken, het in 1795 verwijderde balkon benoemde de kamer en diende als woonkamer en salon. Op de schrijftafel ligt een gedicht van Goethe aan Charlotte von Stein, een vriendin en vertrouweling van het eerste decennium in Weimar, in het handschrift van de dichter. Een houtskooltekening van Goethe boven de schoorsteen stelt de zangeres en actrice Corona Schroter voor, die in wereldpremière van Iphigenie (prozastuk) op 6 april 1779 in Weimar de titelrol belichaamde, terwijl Goethe zelf in het orkest speelde. De aangrenzende werkkamer met lessenaar en krukje getuigd van de gewoonte van de huisbaas, zich in een privé-domein met eenvoudige, naar zijn gebruikswaarde uitgezochte meubelen te omgeven, om het geconcentreerde werk zonder te storen of af te leiden mogelijk te maken. Apparaten, tekeningen, tabellen en een minimalistische wijze op Goethes politieke arbeid en op zijn natuurwettenschappelijk onderzoek In volgende kamer bevond zich tot de verhuizing in juni 1782 de bibliotheek van de dichter. Tegenwoordig zijn aan de muren geselecteerde handtekeningen van Goethe uit de eerste tien Weimarer jaren te zien, overwegend afbeeldingen van Ilmparks te zien. Het opklapbare veldbed in de laatste kamer, de slaapkamer, nam de dichter op lange reizen mee. Een in 1789 in het buitenhuis gemaakte tekening schetst een beeld van de slapende Christiane Vulpius, Goethes levenspartner, die hij, net uit Italië teruggekeerd, in Juli 1788 in een naburig park leerde kennen. De bij het huis horende tuin is in zijn door Goethe zelf bepaalde oorspronkelijke staat terug gebracht. De tuin beeldhouwwerken horen gezamenlijk bij het complex: in 1777 werd de steen der geluk gevestigd, een uit de jaren 1782 stammende stenen plaat met verzen, die aan Goethes ontmoetingen met Charlotte von Stein herinneren. De gevlochten steen met het opschrift “Genio huius loci” (het genie van deze verblijfplaats) dat Martin Gottlieb Klauer in 1787 voor het Ilmpark gemaakt (hier staat tegenwoordig een replica), kwam in die de nieuwe tijd in de tuin bij het huis van de ster.
Reinier Schlichting