Marlene Dumas, Black Drawings

Marlene Dumas is op 3 Augustus 1953 geboren in Kuilsrivier te Zuid Afrika. Dumas is een tekenares, schilderes en ze maakt collages. Ze studeerde fine arts op de University van Cape Town in Zuid-Afrika en bleef dit later ook doen in Haarlem op de Ateliers. In 1979 volgt ze een cursus psychologie. Ze gebruikt portretten en figuratieve schilderijen om aan te tonen wat nu echt onder het onderwerp’s oppervlakte ligt. Ze gebruikt als onderwerpen vaak rauwe emoties, pijnlijke geschiedenis, seksuele spanningen en uitgeputte humor. Ze gebruikt vaak teksten in haar schilderijen en zet een statement neer. Ze komt op tegen het onrecht.
Dumas ontwikkelde een werkwijze die haar een maximum aan vrijheid liet. Ze bouwde haar beelden op uit fragmenten van bestaand beeldmateriaal en eigen tekeningen, bijeengehouden binnen een informeel systeem van uitgescheurde snippers papier, nietjes en persoonlijke notities. Ook toen in de jaren tachtig een grotere eenheid in haar werk kwam, bleef zij haar beelden van commentaar voorzien: titels en snel aangebrachte notities voegen een onvermoede betekenis toe of zetten de kijker op het verkeerde been. Ze ontnemen hem de illusie dat hij weet waar het over gaat. Snow White in the wrong story is bijvoorbeeld de titel van een schilderij uit 1988, waarin niet een passieve en onschuldige Sneeuwwitje optreedt, maar een naakte vrouw die zich bewust aan vreemde blikken blootstelt.
Het werk van Dumas gaat vaak over de spanning tussen kijken en bekeken worden – en in feite over het probleem van interpretatie. Ze werkt veelvuldig naar bestaande afbeeldingen, van pornoplaatjes en politiefoto’s tot kunstreproducties, die ze verzamelt in een persoonlijk beeldarchief. Het beeldmateriaal weerspiegelt de maatschappelijke codes die onze manier van kijken bepalen: codes die Dumas graag ondergraaft en waarvan ze de tegenstrijdigheden bloot wil leggen. Dit verklaart waarom zij zich niet kon vinden in het ideaal van het tot de essentie teruggebrachte kunstwerk: voor haar is er niet één essentie, niet één waarheid.

Enkele werken van haar zijn: Particularity of Nakedness (1.40´3.00 m, 1987; Eindhoven, Stedel. Van Abbemus).
Black Drawings (ink on paper and slate, 1991–2; Tilburg, De Pont Found. Contemp. A.)
Marlene Dumas, Black Drawings 1991-1992

Een van haar schilderijen, Black Drawings heb ik bezocht in de Pint te Tilburg. Het schilderij is echt levensgroot en maakt enorme indruk op je. Black Drawings is gebaseerd op foto’s van vrienden en van krantenknipsels. Vervolgens zijn ze geplaatst in een rooster zo groot dat het een gehele muur in beslag neemt. De vele gezichten vormen een eenheid, een grote menigte. Het is mooi dat je zowel de individuen ziet, maar tegelijkertijd het schilderij als geheel ziet door dezelfde kleurtonen. Er komen in feite maar 4 kleurtinten in voor: wit, bruin, zwart en grijs.
In de Black Drawings uit 1991-1992 zijn 111 tekeningen in een blok gegroepeerd tot één werk. Het zijn tekeningen in Oost-Indische inkt van gezichten van allerlei heel verschillende zwarte mensen: mannen en vrouwen, oud en jong, ieder met eigen individuele trekken en een eigen emotionele uitstraling. Voor elk van deze gezichten zal Dumas hebben geput uit haar archief van beelden en situaties. Als geheel is het werk echter ook een reactie op foto’s uit etnografische boeken, die niet de individuele mens, maar de ‘soort’ in beeld moesten brengen.
De Black Drawings zijn ongetwijfeld gevoed door Dumas’ jeugd in Zuid-Afrika en getuigen van weerzin en verzet tegen het eenvormige clichébeeld van ‘de zwarte’. Het stuk leisteen dat linksonder in het werk is aangebracht, zou voor dit clichébeeld kunnen staan: een ding dat alleen maar zwart is, zonder enige individuele trekken. Een opvallend element is ook de tekening rechtsboven, mogelijk een zelfportret van de kunstenaar. Afgebeeld is een jong en zo te zien blank meisje, met het haar in gladde staartjes gebonden. Ze houdt de hand als in een gebaar van afweer of schaamte voor het gezicht. Dumas heeft niet de illusie dat je met kunst misstanden kunt oplossen, maar het is typerend voor haar dat ze haar stem laat horen. Aan de orde stellen wat niet klopt en uitvinden waarom het niet klopt, dat is Dumas’ intentie.
Ik vind dat er erg veel woede spreekt van het schilderij, vooral door de sombere kleuren die gebruikt zijn. Dit is natuurlijk enkel gepast, omdat het om een serieuzer onderwerp gaat.