Op het terrein waar tussen 1853 en 1987 de aardewerkfabriek Sociéte Céramique stond, staat nu de nieuwste en modernste wijk van Maastricht: Céramique.

Het stedenbouwkundig plan werd opgesteld door de Maastrichtse architect en nu nog rijksbouwmeester Jo Coenen. Verschillende Europese architecten ontworpen de grote gebouwen in de wijk. De gebouwen hebben allerhande functies: winkels, horeca & amusementsgebouwen, kantoren, woningen en gebouwen of ruimtes met een recreatieve of educatieve functie.
Het plan heeft iets bijzonders om een aantal redenen, onder andere omdat het gebied midden in de oude stad ligt. Het zet Maastricht op de internationale kaart van de moderne architectuur. Het gebied is 23 hectare groot, ligt aan de oever van de Maas en valt vrijwel meteen op als je op de andere overzijde staat. Er is een duidelijk contrast te zien tussen oud en nieuw, tussen de omliggende wijken en dit stadsdeel. Maar er zijn niet alleen maar nieuwe gebouwen te vinden, enkele indrukwekkende monumenten uit het industriële verleden van het terrein.

Samen met Mariëtte ben ik op zaterdag 2 oktober met de trein naar Maastricht gegaan om de wijk eens goed van dichtbij te bekijken. We zijn niet direct naar de wijk gegaan, maar we zijn eerst over de Sint Servaasbrug richting het VVV-kantoor in de binnenstad gelopen. Daar hebben we een kaartje met de Céramique-wandeling gekocht en zijn weer door de binnenstad naar de Hoge Brug gelopen.

Daar begon onze CKV-activiteit dus echt… De brug is ontworpen door de Luikse architect René Greisch (overleden in 2000). Ik vind de brug erg bijzonder en gewaagd, omdat hij geen pijlers in de Maas heeft, er zeer licht uitziet en dat ook is. De brug is alleen bedoeld voor langzaam verkeer (fietsers en voetgangers) en vormt nu naast de St. Servaasbrug een goede verbinding tussen de binnenstad en Wyck.

De wijk is vrij strak ingedeeld, met als hoofdas de Avénue Céramique die recht van noord naar zuid loopt door de wijk. De meeste dwarsstraten lopen recht aan op de Avénue Céramique. Naar mijn mening is de indeling iets te abstract, het zou wel iets losser mogen ook al is het moderne kunst. Veel gebouwen kenmerken een soort openheid, ze hebben een U-vorm, bijna een heel carré maar dan toch net dat ene stukje open waardoor je geen patio krijgt, maar een mooie “open” tuin/perkje.

Als je van de brug afkomt, heb je een mooi ruimtelijk plein voor je liggen met aan beide zijden enkele karakteristieke gebouwen. Het is Plein 1992, de naam herinnert aan het Verdrag van Maastricht wat in 1992 werd ondertekend en de basis vormde voor de Euro.
Het plein is heel apart, er zitten namelijk allemaal tegeltjes in verwerkt met een eigen boodschap, bijvoorbeeld het Euroteken… Behalve dat ik de kleur van het plein niet mooi vond, allemaal grijze tegels, stond het plein mij wel aan. Met name omdat er aan de rand een rij met bomen stond en de rustige sfeer met de gebouwen erom heen…

Aan de rechterkant van het plein ligt Centre Céramique, ontworpen door Jo Coenen zelf. Het gebouw ziet er van buitenaf groots uit, is gemaakt van bakstenen en is zeer licht doordat er veel glas in is verwerkt.
Dat licht merk je goed als je binnen bent, er valt veel licht naar binnen in de ruime hal, wat een prettige sfeer geeft. Verder bestaat het gebouw ook uit veel open ruimtes, waarin vaak met (natuurlijk) licht gespeeld wordt. Het gebouw is erg multifunctioneel, Stadshal, bibliotheek, gemeentearchief, expositieruimte en leescafé in één. Al deze functies vragen ook wel om een functioneel, ruimtelijk gebouw, ik vind dat het gebouw daar ook wel bij past. Een bibliotheek moet een prettige, ruimtelijke plaats zijn om in te verblijven, geen dicht, donker gebouw waar zoveel mogelijk boeken op enkele vierkante meters gezet zijn… Dat is hier gelukkig absoluut niet zo, het gebouw lijkt mij zeer prettig om in te verblijven.

Wat mij opviel toen we de ontvangsthal binnen liepen was een dolfijn gemaakt van twijgen met een zeilschip erin. Deze hing aan het plafond en trok eigenlijk meteen onze aandacht. Het kunstwerk is immens groot en stelt wijsheid en het reizen van de mens voor. De dolfijn staat symbool voor de wijsheid en het zeilschip voor de reizende mens, mensen reizen eeuwen lang overal heen, maar zonder kennis zou je niet reizen, dus vandaar dat het zeilschip in de dolfijn zit.

Naast het Centre Céramique, een stukje terug naar de brug ligt de Biscuithal of wel het Derlontheater. Het is één van de drie behouden monumenten dat nog uit de tijd van de aardewerkfabriek komt. Het gebouw is eind 19e eeuw gebouwd tijdens de eerste uitbreidingsfase van de fabriek en werd oorspronkelijk gebruikt voor het inbranden van biscuit-aardewerk. In 1951 is de hal opgeknapt, wat je aan de gevelsteen aan de voorkant nog kunt zien. Jo Coenen wist de afbraak van de hal te voorkomen door het gebouw een theaterfunctie te geven voor theatergroep het Vervolg.

Ik vind het gebouw echt lief uitzien, omdat het vrij klein is en mooi wit geverfd. Ook de gevel met de mooie ronde ramen met glas in lood vind ik apart, als je ernaartoe kijkt vanaf de Maas. Het dak is erg apart, van boven komt licht naar binnen. Het gedicht aan de zijkant gaat over het werk in de biscuithal vroeger en laat je er even goed bij stilstaan waarvoor het gebouw vroeger diende.
Het gebouw wordt omring door gerestaureerde 14e en 16e eeuwse verstingmuren en een waterpartij die de oude grachtenmuren goed duidelijk maakt.

Café Zuid ernaast vind ik minder mooi, dat is gelijk weer zo modern, ik houd meer van oudere gebouwen gewoon van baksteen. Klinkt heel gek, maar zo is het ook. Ik vind oude gebouwen mooier omdat je daaraan echt kunt zien dat mensen er al hun moeite voor hebben gedaan, zo knap vaak zonder al te veel technische snufjes een heel gebouw neer kunnen zetten..

Een heel ander gebouw is La Fortezza, ontworpen door de Zwitser Mario Botta. Het ligt ook aan de Avenue Céramique tegenover Centre Céramique. Het gebouw valt op door zijn bruinrode kleur en zijn vorm: het loopt rond met één opening, waardoor je het binnenpleintje op kunt kijken. In de twee ‘armen’ zijn kantoren gevestigd, aan de andere kant woningen. Ik vind dit gebouw best mooi vanwege zijn vorm. Ook kun je er helemaal onderdoor lopen: aan de kant van de Avenue Céramique is de eerste verdieping niet bebouwd, als een soort gat…

Iets hierachter ligt, aan de grens met Oud Wyck ligt de appartementencomplexen Forta. Het gebouw heeft ook weer een rode baksteen met donker voegwerk, hierdoor krijg je een diepere kleur van het huis. Ik vond de appartementen met het glazen balkon ervoor erg apart, iedereen had ze anders gebruikt, maar het gaf mij een beetje een IKEA-gevoel… Iedereen hetzelfde maar dan toch nét iets anders. Ik vond dat de balkons ook iets weg hadden van etalages, door het glas en doordat veel mensen het als decoratief hoekje gebruikten.

We zijn deze straat uitgelopen richting het oosten en kwamen uit op de Heugemerweg, deze zijn ingegaan in de richting van de John F. Kennedylaan. Hier loopt de grens tussen de nieuwe wijk Céramique en de oude (arbeiders-)wijk. De grens van het vroegere fabrieksterrein is goed te herkennen aan de oude stenen fabrieksmuur die men heeft laten staan. Deze stenen muur laat duidelijk zien wat voor geschiedenis het terrein heeft. Ik vind het mooi dat men deze muur heeft laten staan.

Een ander nog overgebleven gebouw uit de Sfinx-tijd is de Wiebengahal, naast het Bonnefantenmuseum. Ontworpen in 1910 door Jan Gerko Wiebenga, gerestaureerd door de Italiaan Aldo Rossi in 1995. Het oorspronkelijke complex bestond uit verschillende hallen, maar dit stuk heeft men laten staan. Het gebouw is gemaakt van een skelet van beton met baksteen opgevuld en heeft een betonnen schaaldak. Het gebouw is als industrieel monument behouden. Ik vond vooral de vorm van het gebouw erg mooi, het doet me allerminst denken aan een saai fabrieksgebouw, eerder aan een kunstatelier…

Naast de Wiebengahal ligt nog het Bonnefantenmuseum, ook van Aldo Rossi. Ik vind de toren erg mooi, op het eerste oog deed de toren mij denken aan een raket die nog gelanceerd moet worden. Daarom vind ik dat hij iets science-fictionachtigs heeft. Dat komt ook door de kleur, grijs, hij is gemaakt van zink. Vanuit de toren is er een prachtig uitzicht over de Maas op de binnenstad en het park. Hierna zijn we door het Charles EyckPark teruggelopen naar de oude Vestigingstoren en de Biscuithal.

Tijdens onze ‘wandeling’ door de wijk heb ik vooral veel hoogbouw gezien. Ik vind dat bij een huis een verhaal hoort, je moet kunnen zien dat erin geleefd is. Sommige gebouwen vind ik wel mooi, maar het mooist vind ik toch de Wiebengahal en de Biscuithal. En inderdaad, beide weer oude gebouwen… Ik zou ook niet op een flat kunnen wonen, want ik heb een tuin nodig, groen om mij heen, iets voor mijzelf om tot rust te komen. Bovendien houd ik ook wel van chaos, ik ben niet vies van rommel, de wijk is veel te geordend voor mij.

Ik blijf bij mijn oude mening dat ik oude huizen en gebouwen toch mooier vind dan nieuwe, dat is iets persoonlijks. Ik zou me niet prettig voelen in een flat in Céramique. Misschien zijn dat de redenen waarom de wijk mij in zijn geheel eigenlijk helemaal niet aanspreekt, maar dat betekent niet dat ik het geen geslaagd plan vind! Maastricht heeft met deze wijk zichzelf op de kaart van de moderne Europese architectuur gezet en dus zal het een positieve bijdrage aan de stad leveren.

Kortom, allemaal redenen voor mij om niet voor deze moderne wijk te kiezen, ik zou liever in één van de omliggende wijken wonen met meer oudere huizen.