Psychoanalyse
Mensen zijn zich meestal niet bewust van de vele oorzaken van hun gevoelens en gedragingen. Meestal is dit ook niet zo erg en maken mensen zich er ook niet druk om. Anders is het als deze leidden tot onaangename gedragingen.
Dit kan zich uiten in de vorm van opvallende symptomen; soms in de vorm van storende karaktertrekken of moeilijkheden in werk of in liefdesrelaties. Soms ligt het onaangename er in dat men zich te lang somber of angstig voelt en men dus lijdt aan een stemmingsstoornis. Soms beleeft men vooral moeilijkheden op het gebied van de zelfwaardering. Men voelt zich bijvoorbeeld chronisch onzeker of uitgesproken minderwaardig. Juist omdat het om onbewuste oorzaken gaat verdwijnen de klachten niet voldoende, zelfs al doet men daarvoor vaak heel wat moeite.
De psychoanalytische behandeling is er bij uitstek op gericht de onbewuste oorzaken van de klachten op te sporen en zo ver mogelijk uit te schakelen. De behandeling laat zien hoe onbewuste factoren actuele belevingen, relaties en gedragpatronen soms heel constructief, maar vaak heel storend kunnen beïnvloedden. Het is herleidden tot de hun oorsprong die vaak ver in iemands verleden licht.

Psychoanalyse helpt oude, maar onbewust toch storende, conflicten op te lossen en draagt daardoor ook bij aan een grotere psychische beweeglijkheid en vrijheid. Ook breidt het de zelfkennis uit en helpt bovendien om de alledaagse realiteit beter aan te kunnen. Een psychoanalyse is op vele momenten verrassend. Dat kan aangenaam maar ook pijnlijk zijn. Niet alleen oud zeer, maar ook verborgen en vaak heel kostbare verlangens worden nogal eens opgerakeld. Juist omdat een psychoanalyse een zeer persoonlijke en vaak pijnlijke behandeling is, vergt een psychoanalyse een hechte en nauwe samenwerking tussen de patiënt (analysand) en diens analyticus. Meestal gaat het in grote lijnen zo. In de loop van een analytische behandeling wordt de patiënt zich in eerste instantie vooral verstandelijk meer bewust van de dynamiek, de achtergronden en de oorsprong van zijn of haar moeilijkheden. Geleidelijk dringt zich ook een gevoelsmatig besef op. Dat laatste komt vooral omdat de patiënt nogal wat van die aanvankelijk onbewuste factoren in de psychoanalytische setting opnieuw gaat beleven en bovendien in het contact met de analyticus kan experimenteren met andere en doorgaans constructiever en bevredigender gedrag. Vaak leidt inzicht in wat er eigenlijk aan de hand is er al toe dat men anders kan doen dan men tot nog toe deed.

In een psychoanalyse komt de patiënt in principe dagelijks (op het weekend na) drie kwartier. Liggend op een bank probeert deze zo oprecht mogelijk te vertellen wat er in hem of haar opkomt. Dit wordt "vrije associatie" genoemd. Deze twee condities creëren de analytische setting die het mogelijk maakt dat op den duur niet alleen de bewuste maar ook onbewuste psychische processen herkenbaar worden. Terwijl de patiënt vertelt (of soms beter: probeert te vertellen) en de analyticus vraagt, verheldert en aanduidt worden flarden van onbewuste psychische processen duidelijker. Meestal gebeurt dat naar aanleiding van zich herhalende belevings- en gedragspatronen, binnen en buiten de analyse. . Ook onderwerpen waarover de patiënt maar met zeer veel moeite kan vertellen en die vooral duidelijk worden naar aanleiding van verstoringen van het "vrij associëren" dragen daartoe bij. Met name ook de gedachten en gevoelens die de patiënt beleeft ten aanzien van de analyticus leveren belangrijk analyse-materiaal. De analyticus verheldert deze flarden voor de patiënt die ze op zijn of haar beurt verfijnt, corrigeert, soms ook verwerpt en vaak aanvult met nieuwe invallen. Patiënt en analyticus werken dus eendrachtig samen. En al wordt die samenwerking natuurlijk bemoeilijkt door precies die onbewuste psychische conflicten waarvoor iemand in analyse komt, ze moet op de achtergrond altijd aanwezig blijven. Gedurende de tijd dat de analyse duurt, werken patiënt en analyticus zich door inzichten en veranderingen heen. Dagelijkse ervaringen, gevoelens, fantasieën, dromen, vergissingen en verstandelijke overwegingen maken allemaal deel uit van het materiaal dat in een analyse aan de orde komt. Patiënt en analyticus werken dus al observerend en analyserend samen om de symptomen van de patiënt te verminderen en inperkende, invaliderende gedragspatronen te veranderen. Ze werken ook samen met het doel de vrijheid van de patiënt te vergroten te kunnen liefhebben en te kunnen werken. Het leven van de patiënt verandert uiteindelijk op diepgaande wijze. Een psychoanalyse duurt meestal enige jaren. Dat is lang. In de loop der jaren zijn er dan ook vele experimenten geweest de duur van een psychoanalyse te bekorten.
Eigenlijk ga je je ziek voelen door onverwerkte oorzaken uit het verleden, deze oorzaken kunnen bestreden worden met psychoanalyse waarbij in het verleden van de patiënt gekeken wordt en geprobeerd wordt de oorzaken te bestrijden. Psychoanalyse is de geneeswijze voor bepaalde (geestelijke) ziektes.