Biologie Hoofdstuk 3: Je levensstroom

Par 3.1
Lichaamscellen niet direct in contact met extern milieu (niet zoals bij eencelligen). Daardoor goed transportsysyteem nodig. Vervoer via bloed (5 à 6 liter) bestaat uit bloedplasma. Bloedplasma bevat bloedcellen. Linker harthelft (rechts) pompt via aorta naar alle slagaders. Bloed komt door holle aders terug in rechterhart. (Grote bloedsomloop). Bloed van en naar longen = kleine bloedsomloop.

Par 3.2
Bloedvaten zijn opgebouwd uit cellen
Wanden (slag)aders: -dunne binnenlaag dekweefselcellen + elastische vezels
- middenlaag v glad spierweefsel + elastische vezels
- buitenlaag van collagene en elastische vezels
Haarvaten: 1 laag dekweefselcellen, functie: uitwisselen van stoffen met weefselvloeistof
Bloeddruk tijdens kamersystole het hoogst (bovendruk). Bij ontspanning van kamer (kamerdiastole) bloeddruk naar basiswaarde (onderdruk). Bloedtoevoer naar hersenen en hartspier hoogste prioriteit. Hersenen regelen bloeddruk.
- Bloed stroomt door haarvaten een weefsel binnen. Gaat maar net via openingen tussen bloedvatcellen. Deel van bloedplasma is weefselvloeistof. In hersenen sluiten de dekweefselcellen beter aan. Daar passeren stoffen alleen door actief transport de haarvatwande (bloed-hersenbarriere)
- Bloeddruk veroorzaakt uitstroom van bloedplasma’s (zeer weinig eiwitten) = brutofiltratiedruk (toename van weefselvloeistof). Door osmose komt resorptie. Verschil russen filtratiedruk en resorptiedruk (netto-filtratiedruk) bepaalt de bewegingsrichting. Begin haarvatennet overheerst bloeddruk, eind daling door uitstroom van plasma.
- Niet alle weefselvloeistof gaat terug in de haarvaten; ze gaan terug via lymfevaten. Lymfe stroom weg wanneer spierbewegingen de lymfevaten samendrukken en kleppen zorgen dat ze 1 kant opstromen.

Par 3.3
- balngrijkste functie van het bloed: zuurstoftransport. Moeilijk na te bootsten. Natuurlijke bloedtransporteur: hemoglobine. Beneden bepaalde zuurstofconcentratie veranderen rode bloedcellen in stijve sikkelvormige cellen. Deze komen vast te zitten en blokkeren het bloedplasma (bij sikkelcelanemie…puntmutatie in gen van hemoglobine).
Hemoglobine moleculen zijn rood door ijzerhoudend pigment. Rode bloedceellen verliezen tijdens hun ontwikkeling hun kern en andere organellen.
Bloedplasma: zouten, plasma-eiwitten, voedingsstoffen, afvalstoffen, hormonen en gassen.
Pasma-eiwitten: functie: binden en transporteren van andere stoffen (vet, mineraal,vitamine,hormonen) en het handhaven van (colloid) osmotische waarde. Sommige dienen ook als antistoffen.
Witte bloedcellen: afweer
Bloedplaatjes: bloedstolling
(plasma-eiwit fibrinogeen verandert in fibrine onder invloed van andere stoffen)
Epo is een hormoon dat de productie van rode bloedcellen in het rode beenmerg stimuleert. Nieren produceren het. Tekort aan EPO veroorzaakt bloedarmoede. Kan ook door ijzertekort worden veroorzaakt.

Par 3.4
Hemoglobine: voor vervoeren van zuurstof: O2+Hb ? HbO2
(oxigematie = eenvoudig te verbreken.
Factoren bepalen f zuurstof bindt of juist loslaat.
- zuurstofconcentratie (pO2 =zuurstofspanning)
- verzadiging van Hb met zuurstof (H-concentratie pH)
- Co2 concentratie (pCO2)

Als die laatste 2 toenemen verminderd de binding.
Co2 en waterstodionen binden aan Hb. Daardoor verandert de ruimtelijke structuur van het Hb-molecuul en laten zuursofmoleculen los.
Ademhalingscentra reageren vooral op de Co2-concentratie in het bloed. Co2 wordt op 3 manieren vervoert: 60% wordt waterstofcarbonaat en waterstofion door het enzym koolzuurhydrase (H+ bindt aan de heemgroepen van het Hb, HCO3- verlaat de bloedcel en gaat via het plasma naar de longen), 30% reageert direct met Hb tot HbCO2, de rest lost op in het plasma en de rode bloecellen.
De binding van H+ aan Hb (tot HbH) voorkomt verzuring van het bloed.

Par 3.5
Verstopping van 1 of meer takken van de kransslagader kan een hartinfarct tot gevolg hebben. Er zijn 2 harttonen, een zachte door het sluiten van de hartkleppen en een harde door het sluiten van de halvemaanvormige kleppen. Een hartcyclus bestaat uit het vullen van de kamers en het leegpersen. Aan het begin van de vulfase zijn zowel de kamers als de boezems ontspannen (diastole). Aan het eind van de diastole trekken de boezems samen (boezemsystole) en persen extra bloed in de kamers. Als de kamersystole begint sluiten de hartkleppen en gaan de halvemaankleppen open. Zodra de kamerdruk daalt sluiten de halvemaankleppen zich weer.
Samentrekken van de hartspieren wordt door het hart zelf geregeld (het gebeurd autonoom) . De impuls ontstaat in de Sa-knoop (wand van rechterboezem), de elektrische energie wordt verspreid en komt in de AV-knoop. Die ligt in de tussenwand. Daar ontspringt de bundel van His en die geven de impuls af aan de kamerwanden. Zenuwen in de SA-knoop kunnen de hartslag versnellen of vertragen. ECG diagram (zie blz 109, bron 31) is een schematische weergave van de hartcyclus.