Welke rol speelt kunst in het dagelijks leven anno 2004?

Als kunstonderwerp heb ik graffiti gekozen, doordat erover uiteenlopende meningen zijn en doordat het me een goed voorbeeld lijkt hoe kunst aan het dagelijks leven participeert.

Bijna in elke stad zie je onderkalkte muren, stroomkastjes, hekken. Niet alleen op de afgelegen plaatsen, maar ook in de binnenstad. Vaak zijn het strak afgewerkte “pieces”. Niet minder vaak – mislukt achtergelaten probeersels van de jonge schrijvers.
De politie ergert zich er mateloos aan. De NS nog meer. En het kost heel veel geld om de objecten schoon te maken. Zoals “whole car” treinen bijvoorbeeld, die in alle richtingen met verf bedekt zijn.
Een doorsneeburger ziet deze uiting meestal als een vorm van uitbundig vandalisme. Maar de acceptatie binnen de kunstwereld is al een tijd op gang. Goede graffiti en vandalisme gaan al lang niet meer samen.

Wat is graffiti en welke rol speelt het in het dagelijks leven van de mensen, ook al zijn ze zich er zo nauwelijks bewust van?

SubwayArt of Graffiti is een kunstvorm die zich afzet tegen de standaard: kunst hoort in een museum. Tevens botst het tegen de autoriteiten. Het zou de openbare orde verstoren en de omgeving vervuilen.
Graffiti is een heftige kunst, gemaakt door heftige mensen. Althans, zo is het langere tijd geweest. De kunstvorm kwam op in de jaren zestig toen de zwarte burgerrechtenbeweging haar hoogtijdagen beleefde en zwarte jongeren in Newyorkse getto’s naar nieuwe manieren zochten om hun aanwezigheid (her)kenbaar te maken. Ze wilden gehoord worden, en belangrijker nog: gezien. Als decor kozen ze de Newyorkse metro. Eerst zetten de jonge zwarte artiesten hun naam met een simpele “tag” op de treinen.”Hier ben ik, dit is mijn naam, dus ik besta”, was eerst de slogan. Naarmate de tags beter en mooier werden, werd de kwantiteit, maar de kwaliteit belangrijker. Al snel maakten de ”kings”, beste kunstenaars, van tevoren een ontwerp, een “sketch”, die ze ’s nachts met hun medewerkers op de trein spoten.
In de jaren tachtig ontsteeg graffiti de Newyorkse undergroundscène en kreeg over de hele wereld zijn navolgers. Hetzelfde gold voor de andere takken van hiphopsubcultuur.
Tegenwoordig zijn er meerdere soorten graffiti te vinden. Het zijn voornamelijk break - dance graffiti, waarbij het om de kwaliteit van de pieces gaat en punk -graffiti, waarbij een boodschap centraal staat .De andere soorten zijn: subway-graffiti, het beschilderen van treinenstelsels; blackbook- graffiti, schetswerk, maar dan van zeer hoge kwaliteit.
Er is een andere groep graffitikunstenaars. Deze groep bestaat over het algemeen uit mensen die een (gedeeltelijke) kunstopleiding hebben gevolgd. Zij verwerken graffiti-elementen in hun schilderijen. Twee bekende vertegenwoordigers van deze groep zijn Keith Haring en Jean-Michel Basquiat. J-M Basquiat maakte voor zijn tijd eigenzinnige schilderijen en schopte het daarmee van een kartonen doos tot de exposities in een museum. Keith Haring heeft zich omhoog gewerkt tot een van de bekendste graffitikunstenaars.

In de consumptiemaatschappij van nu speelt graffiti een belangrijk rol als een inspiratiebron. Doordat graffiti toch enigzijds in de illegaliteit verkeert, wordt het beeld dat men erover heeft met stoer geassocieerd.
Hiphop is tegenwoordig een “mainstream” geworden,doordat ze een bepaalde mate van “coolheid” uitstraalt. Haar communicatieve en visueelesthetische kwaliteiten door verkopers in elk denkbare taak van een bedrijf ingezet om hun product een snel en hip imago te verlenen.
Voornamelijk jonge consumenten moeten doeltreffend bereikt worden. Daartoe bieden de elementen van graffiti/hiphop een uitkomst. Een advertentie van 3FM radio is een voorbeeld van zo’n toepassing. Maar ook hoort daarbij het begin van een interactieve programma PLAY op de muziekzender TMF.Misschien is het slechts een trend, maar het werkt, de aandacht van een jongere wordt vastgehouden en gevoed. Zodat hij later een, van tevoren door de slimme producent bedacht, patroon gaat volgen, om maar cool te zijn.
In de mode vinden elementen van graffiti ook hun weg. Een beroemde ontwerper Christiaan Dior gebruikte stof met graffitiprint erop voor kleding in een van zijn collecties.
Maar ook met tekst bedrukte shirts, rokken, schoenen en andere kledingstukken verwijzen naar graffiti als een inspiratiebron, want graffiti is onder andere “letters”.
Vaak krijgen graffitikunstenaars opdrachten van bedrijven die hun gevels met de tekeningen willen verfraaien en daarmee een “cool imago” willen scheppen.

Via verschillende wegen bereikt graffiti of elementen ervan een groot publiek, die het als vanzelfsprekend aanneemt.
De afgelopen jaren lijkt het terrein van de jongeren- en straatcultuur zich steeds verder uit te breiden richting andere artistieke disciplines als beeldende kunst, mode en vormgeving. Juist haar pas de deux met de commercie in combinatie met de groeiende maatschappelijke dwangneurose om eeuwig jong en trendy te blijven, zorgt ervoor dat de jongerencultuur zich continu onder het vergrootglas bevindt.
Doordat graffiti een brede kunstvorm is, waarin alles mag en kan, zal het zich op verschillende terreinen ontwikkelen. Door deze vrijheid zal het steeds nieuwe vormen aannemen en daarmee steeds een deel van het dagelijks leven uitmaken.

Bronnenlijst:
• KUNSTBEELD – tijdschrift voor beeldende kunst, nr02 2003
• Informatieboek nr 2144, 12 december 1986