CAO-overleg: het proces en de partijen

Deze economie opdracht betreft het proces van CAO-overleg. De afkorting CAO staat voor collectieve arbeidsovereenkomst. Het begon allemaal toen in 1894 Amsterdamse diamantbewerkers hun werkgevers dwongen dmv staking, tot hun tarief-afspraken.* Toen werd er een begin gemaakt voor de onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers over de arbeidsvoorwaarden. Inmiddels is dit een continue herhalend proces geworden dat verschillende officiële organen omvat. Deze komen later in het verslag nog aan bod.
In de hierboven genoemde arbeidsvoorwaarden wordt er onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Het eerste omvat de duidelijkste aspecten, namelijk de werkuren en het salaris. De secundaire voorwaarden gaan over alle andere aspecten, zoals de werkomstandigheden en vakantieregeling.

* Bron: http://www.fnv.nl/cao/

Deelopdracht 1: De onderhandelende partijen

Algemeen genomen zijn er drie belangrijke partijen betrokken bij het CAO-overleg; de overheid, de werknemers en de werkgevers.* Eerst wordt er onderhandelt tussen de vakbonden en organisaties van de werknemers en de werkgevers. Zo worden de CAO’s op papier gezet. Dit verloopt niet geheel zonder problemen, zoals later nog duidelijk zal worden. Jaarlijks zijn er veel conflicten over de meest uiteenlopende aspecten van de arbeidswereld. Er zijn dan ook CAO’s die een grote bedrijfstak omvat, zoals het onderwijs (340.000 werknemers), maar ook kleine takken tot op wel vijf man.
Vervolgens speelt de overheid haar rol. De overeenkomsten worden gepresenteerd aan De Geus van het Ministerie van Sociale Zaken en staatssecretaris Rutte.** Na goedkeuring worden ze officieel in werking gesteld en moet iedereen in de arbeidswereld er zich aan houden. We zullen de partijen eens wat nader bekijken;

De overheid heeft een belangrijke controlerende functie wat betreft de CAO’s. Zij is immers direct verantwoordelijk voor een goed lopende economie in het land. Vooral de primaire, maar ook de secundaire voorwaarden die worden gesloten, hebben hierop invloed. Neem bijvoorbeeld de zorgsector. Als doctors en andere verpleegkundige pleiten voor kortere werktijden, moet de overheid dat gat in die sector in de toekomst gaan opvullen in oog van het welzijn van het Nederlands volk. (Dit zou althans de bedoeling zijn.) In de miljoenennota van dat jaar is een bepaalde begroting ingerekend voor de zorg.*** Toch moet er ineens meer geld komen, voor vervangend personeel en/of voor medische opleidingen. Dit komt weer van de belasting, die de bevolking weer moet betalen. Zo hebben alle aspecten in de arbeidswereld en in de overheid een verband met elkaar.
Ook moet de overheid controleren of de CAO’s binnen de wetgeving vallen. Door ‘AVV-en’ worden de afspraken bindend verklaard door het ministerie van sociale zaken en behoort de gehele bedrijftak zich er wettelijk aan te houden. Dit geld overigens ook voor de bedrijven die niet zelf onderhandeld hebben.*

De werknemers zijn georganiseerd in vakbonden. Vakbonden bevinden zich in bedrijfstakken of in sectoren. Bijna 90 procent van de werknemers voor wie een CAO geldt, valt onder een bedrijfstak-CAO.* Er zijn vakbonden in de industrie, het onderwijs en de dienstensector. De vakbonden werken samen in vakcentrales. De twee grote vakcentrales in Nederland zijn de FNV (Federatie Nederlandse Vakbeweging) en het CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond).
De FNV is vooral actief op het gebied van werk en inkomen. Dat is een breed terrein. Je kunt een inkomen hebben uit werk, maar ook via een uitkering. Daarom onderhandelt de vakbeweging niet alleen met de werkgevers over CAO's, ze bemoeit zich ook met de sociale zekerheid. De FNV-bonden hebben daarom zowel werknemers als uitkeringsgerechtigden als leden.****
Het CNV Vakcentrale maakt zich sterk voor de gemeenschappelijke belangen van alle aangesloten bonden en hun leden. Bijvoorbeeld op het gebied van sociale zekerheid, medezeggenschap, arbeidsomstandigheden, pensioenen etc. Hiervoor heeft het CNV Vakcentrale zitting in verschillende overlegorganen. Op nationaal niveau is het CNV Vakcentrale vertegenwoordigd in de Sociaal Economische Raad (SER) de Stichting van de Arbeid (STAR) en de Raad voor Werk en Inkomen (RWI).*****

In de bedrijfstakken zijn er meestal twee vakbonden: één aangesloten bij de FNV en één aangesloten bij het CNV. Daarom is er een Industriebond FNV en een Industriebond CNV. Verder zijn er ook nog de categorale vakbonden, die niet bij een vakcentrale zijn aangesloten, zoals de vakbond van het rijdend personeel bij de NS.

De werkgevers hebben zich per bedrijfstak of per sector georganiseerd in werkgeversverenigingen. Deze verenigingen zijn dan weer aangesloten bij werkgeverscentrales. Nederland kent maar één werkgeverscentrale en dat is het VNO-NCW (Verbond van Nederlandse Ondernemingen - Nederlands Christelijk Werkgeversverbond). VNO-NCW behartigt zowel op nationaal als op internationaal niveau de gemeenschappelijke belangen van het Nederlandse bedrijfsleven.******

* Bron: http://www.fnv.nl/cao/
** Bron: http://home.szw.nl/index/dsp_index.cfm
*** Bron: http://rijksbegroting.minfin.nl/
**** Bron: http://www.fnv.nl
***** Bron: http://www.cnv.nl/
****** Bron: http://www.vno-ncw.nl/web/show/

Deelopdracht 2: Het beschrijven van het CAO-overleg

Het Centraal Economisch Plan (CEP) wordt jaarlijks in april gepubliceerd door het Centraal Planbureau (CPB). Hierin staan de jaarlijkse economische voorspellingen.*
In mei stelt de ledenvergadering aan de hand daarvan de voorlopige plannen met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden op. Die voorlopige plannen gaan naar de werknemers- en werkgevers organisaties. In juni wordt door de werknemers en werkgevers met de regering over die voorlopige plannen gepraat, in het voorjaarsoverleg.
In september komt de regering met de miljoenennota en de Macro-Economische Verkenning (MEV) die ook opgesteld is door het CPB. De MEV dient als hulpmiddel voor het Kabinet bij de voorbereiding van de begroting voor het volgend jaar, door te voorzien in de laatste economische en budgettaire voorspellingen voor dat jaar.*
Uiteindelijk worden de definitieve plannen voor het CAO-overleg opgesteld na het advies van de leden uit regering, parlement, politieke partijen, vakbonden en werkgevers organisaties. Deze plannen gaan ook naar de werknemers en werkgevers organisaties.
In oktober en november worden die definitieve plannen overlegd in de Stichting van de Arbeid. De Stichting van de Arbeid is een (privaatrechtelijk) landelijk overlegorgaan van drie centrale organisaties van werkgevers en drie centrale organisaties van werknemers in Nederland.**
Dan volgt het najaarsoverleg van de Stichting van de Arbeid met de regering en de minister van Sociale Zaken. Dit overleg leidt soms tot een Centraal Akkoord (CA).
In december komen er onderhandelingen binnen de voorwaarden van het CA per bedrijf of bedrijfstak. Dat leidt tot een CAO per bedrijf of bedrijfstak en daarvan wordt dan melding gedaan aan de regering. In mei van het volgende jaar treedt de CAO in werking.
Ontstaat er geen CA, dan vinden er open onderhandelingen per bedrijf of bedrijfstak plaats en komt er aan de hand daarvan een CAO.

* Bron: http://www.cpb.nl/nl/cepmev/
** Bron: http://www.stvda.nl/

Deelopdracht 3: Een recent of actueel conflict

http://fnvb.cms.fnvb.i-hypergrid.com/pagina/
04-03-2004
Auteur: Hans Hupkes

Onderhandelingen cao supermarkten opgeschort

De werkgevers in de supermarktsector hebben donderdag het overleg over een nieuwe cao eenzijdig opgeschort. Zij willen de cao ongewijzigd met een jaar verlengen. Voor FNV Bondgenoten is dat onaanvaardbaar.

De derde en vierde onderhandelingsronde zijn afgezegd. De onderhandelingen worden daarom pas op 13 mei hervat. Voor vakbondsbestuurder Jos Brocken is het duidelijk: "De werkgevers wentelen de prijzenslag af op de werknemers.”
In de tweede ronde kwam FNV Bondgenoten de werkgevers tegemoet door voorstellen die geld kosten, te matigen of uit te stellen. Brocken: “We nemen hun signaal serieus. Maar nu ze alleen maar meer afstand van ons nemen en zelfs compensatie zoeken over de rug van de medewerkers, is het voor ons duidelijk.”
De vakbond vindt het belangrijk een aantal kwalitatieve afspraken komen. Als gevolg van de harde prijzenslag trokken leden bij de bond aan de bel over de behandeling van personeel, de bezetting van winkels, de inroostering van vrije dagen en de naleving van de cao over scholing. Werknemers voelen de gevolgen van de concurrentie.
De werkgevers weigerden echter in te gaan op de ontwikkeling en kondigden aan compensatie te zoeken voor de hogere kosten die zijn voortgekomen uit overheidsmaatregelen en de vorige cao.

Werkgevers in de supermarktsector willen de cao ongewijzigd met een jaar verlengen. Het overleg hierover wordt opgeschort. De werknemers zijn het hier niet mee eens en zijn naarde bond gestapt. De FNV vindt het onaanvaardbaar. De grote prijzenslag zou worden afgewenteld op de werknemers, daarom wil de FNV tot een aantal kwalitatieve afspraken komen. De werkgevers willen hier niet op ingaan.
Ik vind het belachelijk dat de werkgevers in de supermarktsector de cao ongewijzigd een jaar willen verlengen. Doordat er zo’n grote prijzenslag is, gaat dit ten koste van de werknemers. Ik vind het goed dat de FNV hierbij in actie komt, want het is oneerlijk tegenover de werknemers om de cao zonder overleg zomaar een jaar te verlengen, vooral en deze moeilijke tijd van economische recessie.

http://fnvb.cms.fnvb.i-hypergrid.com/pagina/
03-03-2004
Auteur: Hans Hupkes

Overleg over betere beloning kamermeisjes

De EW Dienstengroep gaat in overleg met FNV Bondgenoten een tijdregistratie voor kamermeisjes ontwikkelen die aan de wet voldoet. Met het inwerken zonder betaling stopt het schoonmaakbedrijf helemaal.

Dat is de reactie op het rapport van de Arbeidsinspectie waaruit blijkt dat kamermeisjes in het Amsterdamse Marriott Hotel onderbetaald worden. Kamermeisjes krijgen een aparte opleiding die door de Stichting Vakopleiding Schoonmaak ontwikkelt.
Op aandringen van de vakbond stelde de Arbeidsinspectie vast de uitzendbureaus voor de geschatte tijd voor het schoonmaken van een kamer. Die tijd blijkt in veel gevallen te kort waardoor kamermeisjes het wettelijk minimumloon mislopen.
Uitzendbureaus zijn verplicht om schoonmakers het werkelijk aantal gewerkte uren uit te betalen. Daarom is het van belang dat het schoonmaakbedrijf dat de werkzaamheden laat uitvoeren, de werktijden registreert. Dat deed de EW Dienstengroep uit Arnhem niet. Het bedrijf, tevens eigenaar van Rijnland, heeft daarom een waarschuwing van de Arbeidsinspectie gekregen.
De brancheorganisaties in de schoonmaaksector zal worden gevraagd de naleving van de Wet op het Minimumloon te bevorderen.
De vakbondsbestuurders Ton Neijenhuis en Han Westerhof kaartten de misstand bij de Arbeidsinspectie aan. Zij vroegen de EW Dienstengroep om een urenregistratie. Alleen de uitgifte van moedersleutels van de schoon te maken kamers werden echter opgeschreven. Daardoor is in feite sprake van stukloon waarbij het minimumloon onhaalbaar is, stelde FNV Bondgenoten al vast.

Uit rapport van de Arbeidsinspectie blijkt dat kamermeisjes in het Amsterdamse Marriott Hotel onderbetaald worden. De geschatte tijd door de EW Dienstengroep voor het schoonmaken van een kamer blijkt in veel gevallen te kort waardoor kamermeisjes het wettelijk minimumloon mislopen.
Twee vakbondsbestuurders kaartten de misstand bij de Arbeidsinspectie aan. De EW Dienstengroep gaat nu in overleg met FNV Bondgenoten. Aan de brancheorganisaties in de schoonmaaksector zal worden gevraagd de naleving van de Wet op het Minimumloon te bevorderen.
Ik vind het goed dat de FNV hierbij handelt, aangezien het onrechtvaardig is kamermeisjes te laten werken voor te weinig loon. Ik heb zelf ook gewerkt als kamermeisje, dus weet hoe zwaar het is. De duur van het schoonmaken van een kamer werd in mijn geval ook te kort ingeschat. Je verdient simpelweg het loon waar je voor werkt en al helemaal in deze branche, die al niet erg goed betaalt.

http://fnvb.cms.fnvb.i-hypergrid.com/pagina/
05-03-2004
Auteur: Hans Hupkes

Eindbod voor cao bloemenveiling Flora afgewezen

De vakbondsleden bij bloemenveiling Flora Holland hebben het eindbod van hun werkgever voor een nieuwe cao unaniem afgewezen. FNV Bondgenoten vraagt de werkgever het eindbod te herzien en de onderhandelingen te heropenen.

“We zijn als bonden natuurlijk bereid om nog een overlegronde in te gaan”, zegt vakbondsbestuurder Piet Janssen. “Maar Flora moet wel begrijpen dat overleg zijn grenzen kent. De mensen hebben het eindbod nu afgewezen en volgende week gaan we handtekeningen inzamelen onder het personeel om Flora duidelijk te maken dat ze met iets substantieel beters moeten komen.”
FNV Bondgenoten vraagt een cao met een looptijd van twee jaar en voortzetting van de automatische prijscompensatie. Verlaging van het inkomen bij ziekte wijst de bond af. Gaat Flora Holland hier niet op in, dan is het volgens Janssen niet ondenkbaar dat verdergaande acties volgen.

Flora Holland is met 2800 werknemers de grootste bloemenveiling van Europa met vestigingen in Naaldwijk, Bleiswijk, Eelde, Rijnsburg en Venlo.

De vakbondsleden bij bloemenveiling Flora Holland hebben het eindbod van hun werkgever voor een nieuwe cao afgewezen.
FNV bondgenoten wil de onderhandelingen heropenen en vraagt een cao met een looptijd van twee jaar en voortzetting van de automatische prijscompensatie.
De bonden gaan volgende week handtekeningen inzamelen onder het personeel om Flora duidelijk te maken dat ze met iets substantieel beters moeten komen.
Ik vind dit persoonlijk een vrij moeilijke situatie, aangezien ik niet weet wat het eindbod van de werkgever inhield. Als dit een onredelijk bod geweest is, ben ik het eens met de bonden om actie te ondernemen, er zijn nou eenmaal grenzen.