Inleiding


Op dinsdag 30 december 2003 ben ik naar de voorstelling ‘Annie M.G. de dochter van de dominee’ geweest. De voorstelling was in het Nieuwe De La Mar Theater in Amsterdam.

Toegangsbewijs:

Ik heb een toneelstuk gezien over het leven van Annie M.G. Schmidt. Ik wist niet zoveel van Annie M.G. Schmidt af, ik kende alleen veel van haar verhalen. Omdat ze heel veel kinderverhalen heeft geschreven, had ik verwacht dat het een heel erg lief oud vrouwtje zou zijn.

Omdat ik dat beeld van haar had, dacht ik dat het ook een heel lief, zacht toneelstuk zou zijn. Maar integendeel, nadat ik dit toneelstuk heb gezien denk ik heel erg anders over Annie, ze was een norsige, bijzondere vrouw. Het toneelstuk was totaal anders dan ik ervan verwacht had.

Voorafgaand aan de voorstelling heb ik gegeten in Amsterdam. Tijdens dat eten had mijn vader een beetje de belangrijkste punten uit Annies leven verteld. Als hij dat niet had gedaan, had ik er helemaal niet veel van gesnapt.

Voorstelling

Aan de voorstelling deden 7 acteurs mee. Zes acteurs waren bijna de hele tijd op het toneel. De zevende speler (Lidwien Meeus) kwam maar eventjes in het stuk voor. Daarom ga ik alleen vertellen over de andere 6 spelers. Deze 6 spelers hebben eerder in toneelstukken gespeeld en in films en/ of series. De acteurs hebben in heel veel dingen gespeeld, ik noem de belangrijkste.

Marisa van Eyle
Marisa van Eyle speelde Annie.
Toneelstukken:
- Volksvernietiging of mijn leven is zinloos
- Familie
- Huis en Tuin

Films en/ of series:
- Abeltje
- Minoes
- Familie
- Loenatik
Daniel Bossevain
Daniel Bossevain speelde zoon van Annie, Flip.
Toneelstukken:
- Bierkaai
- Kaalslag
- Out!

Films en\ of series:
- All Stars
- Luifel & Luifel
- Meiden van de Wit
Els Ingeborg Smits
Els Ingeborg Smits speelde een goede vriendin van Annie, Jeanne.
Toneelstukken:
- Hitchcocks driesprong
- Baal
- Oidipus
- Rijgdraad
- Ten Oorlog
Films en\ of series:
- De provincie
- Pleidooi
- Goede daden bij daglicht
- Het jaar van de Opvolging

Alfred van den Heuvel
Alfred van den Heuvel speelde Diederik, een vriend van Flip en later ook van Annie.
Toneelstukken:
- La Paloma
- Eeuwig Jong
- Onze Vader
Films en\ of series:
- Flodder 3
- Binnenlandse Zaken
- de Sylvia Millecamshow

Margo Dames
Margo Dames speelde Els, een vriendin van Flip en later ook van Annie.
Toneelstukken:
- Hamlet
- Medea
- Er valt een traan op de tompoes
Films en/ of series:
- Madelief
- Baantjer
- Rozengeur en Wodka Lime

Gonny Gakeer
Gonny Gakeer speelde Merel, de vriendin van Flip.
Toneelstukken:
- Het belang van Ernst
- Danton’s dood
- De Trojaansen

Films en\ of series:
- De Zeemeerman
- All Stars
- Yankee
Marlies Hamelynck
Marlies Hamelynck speelde Dieuwer, de buurvrouw van Annie.
Toneelstukken:
- Proloog
- Rijgdraad
- Kat op een heet zinken dak
Films en\ of series:
- Ixilic
- Oppassen
- Unit 13

De regisseur van het toneelstuk is Mette Bouhuijs.
De auteur van het toneelstuk is Ton Vorstenbosch.

De voorstelling duurde 2.5 uur met een pauze.

Het toneelstuk werd gespeeld op een verhoogd toneel. Het effect hiervan is dat je de spelers extra goed kunt zien en horen. Ze staan in het middelpunt.

Inhoud

Het toneelstuk gaat over het leven van Annie M.G. Schmidt vlak na de dood van haar man tot aan haar dood.
Annie heeft in overleg met haar man Dick en haar zoon Flip haar man dood laten gaan door hem pillen te geven. Ze houdt zich groot tegenover haar zoon, maar wil het allerliefst keihard in een hoek huilen.
Ongeveer een jaar na de dood van Dick, is Annie van Berkel en Rodenrijs verhuist naar een huis in Amsterdam. Er komen allemaal mensen langs om te helpen, Flip en zijn vriendin Merel, het bevriende toneelechtpaar Diederik en Els, Annies goede vriendin Jeanne en Annies nieuwe buurvrouw Dieuwer. Dit gezelschap gaat zo goed met elkaar om, dat ze besluiten elke week een keer samen te komen bij Annie thuis. In de scènes hierna is iedereen aanwezig.
Nog een jaar later is de première van Annies nieuwe toneelstuk, ‘De Dader heeft het gedaan’. Er komt veel kritiek op het toneelstuk en Annie sluit zich op in de wc Als Annie eindelijk uit de wc komt vertelt Merel haar en Flip het grote nieuws dat ze zwanger is. Als Annie op enig moment alleen in de wc staat met Jeanne, ziet ze niks meer, ze is blind geworden. In de rest van het toneelstuk merk je daar niet veel van, ze loopt alleen wat moeilijker.
Dieuwer is inmiddels ook een soort hulp en vriendin van Annie geworden, ze helpt in de huishouding en neemt telefoontjes voor Annie op. Annie krijgt telefoon van Renate Dorrestein die haar vertelt dat ze is genomineerd voor de PC Hooftprijs. Diezelfde middag zou ze worden teruggebeld over de uitslag. Annie gaat ervan uit dat zij de prijs krijgt en wil dat Dieuwer de champagne alvast klaarzet. De telefoon gaat, Dieuwer neemt op, Annie is het niet geworden.
Annie en Flip zijn samen op ‘vakantie’ omdat Annie een prijs krijgt in een ander land. De rest van het gezelschap zit al bij Annie thuis te wachten tot ze terugkomt. Merel is erg onrustig om Flip weer te zien. Flip heeft namelijk een andere vriendin, maar wil ook bij Merel en Jurriaan (hun zoon) blijven. Als Annie thuiskomt met Flip, blijkt ze ineens iemand van de thuiszorg in dienst te hebben. Ze wordt al meteen gek van haar en ontslaat haar.
Op 20 mei 1995 viert het hele gezelschap de 85e verjaardag van Annie. Annie is heel lief tegen iedereen en neemt van ze allemaal afscheid. De anderen hebben niet door. Alleen Flip, Merel en Dieuwer weten van haar plan. Als zij uiteindelijk ook weg zijn, is Annie klaar, zij gaat, net als haar man, pillen slikken. Als zij dood is zie je nog een mooie laatste gedachte, zij en de piloot van vroeger waar ze zo verliefd op is geweest.

De titel slaat op Annie M.G. Schmidt, de hoofdrolspeelster.

De belangrijkste personages zijn eigenlijk al genoemd:
Annie, Flip, Jeanne, Diederik, Els, Merel en Dieuwer. Ze hebben niet echt één belangrijke rol in het toneelstuk. Ze zijn er gewoon altijd voor Annie en hebben allemaal zo ook hun eigen probleempjes.

Het toneelstuk heeft een fragmentarische verhaallijn. Er zat een hele tijd tussen de scenes. Er kwamen geen flashbacks in het toneelstuk voor, wel hoorde je Annie vaak vertellen over haar verleden en vooral over Dick.

De spelers zagen er niet spectaculair uit, ze hadden voor de tijd waarin het toneelstuk zich afspeelde gewone kleren aan. Annie, Jeanne en Merel volgens mij ook, hadden een pruik op. Ze waren gewoon realistisch gegrimeerd.

De speelstijl was gewoon. Er werd gewoon in gepraat. Maar omdat er zoveel mensen op het toneel stonden telkens, kwam er ook een beetje gebarentaal in voor. Als Annie bijvoorbeeld aan het praten was met Jeanne, zag je Flip en Merel naar elkaar gebaren maken. Ik vond de gebaren af en toe veel te overdreven.
De beweegredenen waren heel duidelijk.

Vorm

De foto hierboven laat voor een deel zien hoe het podium eruitziet. De rest van het podium zag er al volgt uit:
Aan de linkerkant stonden nog veel hoge kasten en daar kon je de keuken inlopen.
Aan de rechterkant stonden ook veel hoge kasten, en daar was de ingang van het huis.
Het deel wat je ziet op de foto werd het meest gebruikt. Er waren niet echt veel rekwisieten. Er stonden gewoon stoelen die de spelers gebruikte. Wel werd er veel met wijnglazen en de telefoon gedaan. Op de foto zie je Annie met een rekwisiet op, ze ziet heel slecht, en door deze bril kan ze net wat beter zien.

Er werd niet veel bijzonders met het licht gedaan. Er waren niet echt spots ofzo. Wel veranderde de kleur van het licht telkens een beetje. Als de spelers het gezellig hadden kreeg het licht een warme kleur en als er ruzie was werd het een stuk lichter.

Er werd niet echt met muziek gewerkt. Annie heeft een radio in haar huis staan en daar werd twee keer iets mee gedaan in het stuk:
- Toen Merel heel erg boos was op Flip zette ze heel erg harde muziek op en ging al haar frustraties eruit dansen.
- Toen Annie en Dieuwer alleen in het huis waren, zette Dieuwer de lievelingsmuziek van Annie op. Deze muziek deed Annie denken aan de tijd toen ze nog smoorverliefd was op de piloot.
Er werd geen gebruik gemaakt van andere zaken.

Bij een nieuwe scene stonden er telkens een aantal spelers al op het podium, de rest van de spelers kwam van rechts van het podium, daar was een trap naar boven (die was niet te zien, maar dat bleek uit het toneelstuk) en de buitendeur.
De mise-en-scène was niet echt bijzonder. De spelers verplaatsten zich van hot naar her. Behalve Annie, Annie zat eigenlijk altijd in haar stoel in het midden van het podium.

De bedoeling van het stuk was het informeren en amuseren over Annies leven denk ik. Veel mensen kennen haar alleen als de schrijver van Jip en Janneke enzo. Doordat je dit stuk ziet weet je wie ze echt was.

Toneelbeeld:

Conclusie

Ik vond het een heel mooi toneelstuk om te zien. Ik ergerde me alleen af en toe aan de manier waarop gespeeld werd. Ik vond de bewegingen af en toe veel te overdreven. Er werd heel erg vaak wijn gedronken in het stuk, en dat was dan binnen 1 seconde al ingeschonken, dat vond ik dus niet echt realistisch.
Ik ben medewerker bij de Plankeniers, een amateurgezelschap in Huizen. Daar worden vaak hele goede stukken gespeeld, maar je ziet wel dat het amateuristisch. Op de een of andere manier vond ik het stuk van Annie Schmidt ook heel erg amateuristisch lijken. Misschien kwam het omdat veel van de spelers ook voor de televisie hebben gespeeld en daarom alles op het podium heel erg overdreven deden.


Bronvermelding

Recensie:

Annie is alive!
MERIJN HENFLING
Annie M.G. Schmidt leeft weer en haar naam is Marisa van Eyle. De actrice die we kennen van de Theatercompagnie, kruipt tweeeneenhalf uur lang in de rol van de in 1995 overleden schrijfster. Binnen een minuut grijpt ze je bij de strot en laat ze je niet meer los.
Ton Vorstenbosch en Mette Bouhuijs maakten Annie M.G., de dochter van de dominee, over de nadagen van een schrijfster die de status van een heilige heeft. Er is niet geprobeerd een exacte kopie van Annie neer te zetten, maar Van Eyle komt toch een eind in de richting. De stramme motoriek, de stuurse en dan weer ondeugende blik, de tics, de manier van praten en natuurlijk de dingen die ze zegt: dit is Annie.

De voorstelling speelt zich af tussen twee gevallen van zelfgekozen dood. In de eerste scène is Annies man Dick zojuist overleden en houdt Annie zich sterk. ''Z'n depressie is over,'' zegt ze tegen haar illustrator Fiep Westendorp aan de telefoon. Een even hilarische als tragische oneliner; we zitten meteen in het stuk. Aan het eind kiest ze zelf voor de dood; iedereen wordt weggestuurd, opdat ze eenzaam en in haar fantasiewereld kan sterven.

Vorstenbosch koos ervoor zich te concentreren op het verval door ouderdom. Hij laat zien hoe een gelauwerd vrouw geniet van haar status, geilt op alle (media-) aandacht en intussen blijft hunkeren naar erkenning, met als dramatisch dieptepunt de P.C. Hooftprijs die aan haar neus voorbij gaat.

De keuze voor Annies nadagen is begrijpelijk. We zien de schrijfster zoals het grote publiek haar heeft gekend en het geeft de theatermakers de kans terug te blikken op haar kleurrijke verleden; Annie hield ervan anekdotes te vertellen.

Helaas is het hier een beetje fout gegaan; op veel momenten is de voorstelling te expliciet in het navertellen van Schmidts leven. Huisvriend en acteur Diederik (een leuke rol van Alfred van den Heuvel) vervult de rol van criticaster.

Maar soms gaat hij ook als een interviewer te werk, waardoor het een geschiedenislesje wordt.

Misschien had Vorstenbosch er beter aan gedaan echt een paar televisie-optredens na te spelen om zo Annies herinneringen en fantasiën te verbeelden. Verhalen worden nu vaak pats boem op tafel gegooid, zoals bij de huwelijksproblemen van zoon Flip..

Vorstenbosch laat zien hoe Annie haar overleden echtgenoot miste. ''Zonder de kritiek van Dick kan ik het niet meer,'' zegt ze na een mislukte musical. Daarmee gaat de voorstelling ook heel erg over Vorstenbosch, die vorig jaar vertelde dat hij na het overlijden van zijn partner Guus Vleugel vooral diens reflectie miste.

Met de dialogen is, met hartelijke dank aan Annie, niets mis. Met de dramatische lijn helaas wel - hier wreekt zich misschien wel het gemis van Vleugel.

Annie blijft een dankbaar onderwerp, waar Vorstenbosch even respectvol als kritisch mee omgaat. De staande ovatie is verdiend.

Nadat een minutenlang applaus langzaam uitsterft, komt Van Eyle voor een vijfde keer op. Prachtig, als een Annie die toch nog even bevestiging nodig heeft.
© Het Parool, 4-9-2003

Eigen mening:

Ik ben het eigenlijk helemaal eens met deze recensie. Ik vind dat Marisa van Eyle het heel erg goed heeft gedaan. Ik vond haar gewoon geweldig spelen. Ik wist dus niet hoe Annie M.G. Schmidt was, maar ik hoor van mijn ouders, die dat wel wisten, dat Van Eyle de trekjes en het houterige van Annie perfect heeft nagedaan.
Het enige waar ik het niet mee eens ben met de recensie is dat ik het raar vind dat ze niks heeft gezegd over de vorm van spelen van Flip en Merel, ik vond dat zij helemaal niet goed speelden. Maar waarschijnlijk mag je daar niks over zeggen in een recensie.

De recensie heb ik gehaald van:

http://www.parool.nl/artikelen/THE/1062652285245.html

De recensie is van 4 september 2003.