Hoofdstuk 1: Voor de tweede keer Wereldoorlog

§1.1 Oorlog in Europa
1 september 1939, een week na het sluiten van het niet-aanvalsverdrag tussen de SU en Du, vielen de troepen van Hitler Polen binnen.
Duitse Blitzkrieg= “bliksemoorlog” snelle bewegingsoorlog met een combinatie van tanks en vliegtuigen in de voorhoede.
Polen werd door zowel Duitsland als het Rode leger aangevallen. GB en FA verklaarden op 3 september 1939 de oorlog aan Duitsland.
In West Europa viel weinig te merken van een oorlog. Voorjaar 1940 nam Hitler het initiatief; van april-juli werden DM, NW, NL, Be, LX en FA verslagen. 10 mei 1940:Duitse inval in NL, op 15 mei Nederlandse capitulatie. Nederland was voor de Duitsers belangrijk omdat: 1. Ze angst hadden voor een aanval vanuit het westen (GB) 2. Belang van Rotterdam als haven. De Nederlandse neutraliteitspolitiek hielp niet langer meer, en NL werd bezet. Hitler had, op Britse eilanden na, in West-Europa bezettingsmacht gelegerd. Er kwam een Duits bestuur, onder leiding van Reichskomissar Seys Insquart. (Mussert had echter verwacht leider te worden)
Wilhelmina vluchtte naar Engeland, van waaruit ze de kolonies bestuurde. Zweden, Zwitserland, Sp en Por bleven neutraal. Italië was sinds 1936 bondgenoot in de As tussen Rome en Berlijn. Vichy-frankrijk= het met Du collaborerende, onbezette deel van Fa, geregeerd door maarschalk Pétain.
GB verzette zich. Hitler wilde eerst het luchtruim (Luftwaffe had immers 2x zoveel vliegtuigen als RAF GB) veroveren en vervolgens het kleine Britse leger. Britse piloten, geholpen door nieuwe geheime wapen radar, verdedigden hun land. Luftwaffe ging Britse steden bombarderen, maar dit brak de Britse weerstand niet, het versterkte deze juist. Verliezen van de Battle of Britain (luchtslag om Engeland 1940, RAF wist aanvallen van de Luftwaffe af te slaan) was eerste grote tegenvaller voor Hitler.
1923 had Hitler zijn doelen, in Mein Kampf al verwoord. Hij wilde strijden tegen jodendom en de Slavische volken (‘untermenschen’) onderwerpen (+ gedeeltelijk ontvolken om plaats te maken voor Duitse kolonisten) Drang nach osten> Volgens Hitler hoort Du wegens zijn geschiedenis richting Oost-Europa te koloniseren. Tsjechen en Polen waren al overwonnen en Slowaken (slavisch!) werden bondgenoot van Duitsland.
Hitler hielp Mussolini (1940) bij oorlog op de Balkan. Met de hulp van Slowakije, Roemenië en Hongarije versloeg Duitsland Joegoslavië en Griekenland.
22 juni 1941 verrassingsaanval op SU: Operatie Barbarossa. Hitler wilde vóór strenge winter Leningrad (St petersburg), Moskou en Stalingrad (Wolgorad) veroveren. Rode leger was onvoorbereid, mede doordat Stalin in ’30 veel mensen had weg laten zuiveren. Maar door vroeg intredende winter, waar Du leger niet op was voorbereid, konden Leningrad en Moskou de aanval weerstaan en Stalingrad was nog niet eens bereikt. Stalin kon, ondanks zijn schrikbewind, toch veel mensen zo ver krijgen om tijdens Grote Vaderlandse Oorlog tegen Hitler te strijden. Sommigen hoopten toch (zoals in Oekraïne) dat Duitsers als bevrijders zouden komen. Maar toen Duitsers kwamen en moorden en terroriseren begon, dachten ze daar wel anders over.
Einde zomer 1942 boekten de Duitsers weer wat resultaat, maar hadden wederom pech door de winter. Vanaf februari 1943, moesten de Duitsers terrein aan Rode Leger prijsgeven, uiteindelijk tot aan Berlijn toe.

§1.2 De Grote Alliantie
Na aanval op SU sloot SU een bondgenootschap met GB, ondanks tegenstellingen. (kap-com. Democratie -totalitaire dictatuur) Churchill en Stalin hielden wederzijdse wantrouwen echter wel in het achterhoofd, want naarmate Du verzwakte, zouden oude en nieuwe spanningen weer oplaaien.
Ook NL sloot zich aan bij Grote Alliantie, wat een breuk betekende in de buitenlandse politiek. Na de bezetting zou NL niet meer terugkeren naar politiek van neutraliteit van voor de oorlog. Ondanks isolationistische politiek van VS steunden zij GB en (vanaf zomer ’41) SU. Deze steun was voor VS gunstig voor economie.
Japan was sinds ’36 bondgenoot van Duitsland en Italië in anti-Komintern pact. Japan had ambitie zijn macht sterk uit te breiden en veroverde grote delen in China. VS kondigde hierop economische boycot tegen Japan af.
7 december 41; Japan viel Amerikaanse marinebasis Pearl Harbour aan. Op 11 december verklaarde Du de oorlog aan de VS, waardoor de oorlog officieel tweede WERELD oorlog werd. Japan begon zijn opmars in Azie, en veroverde kolonies. Hierdoor was NL ook in oorlog met Japan. Japan noemde zich bevrijder van Indonesische volk, maar eigen belangen bleven voorop staan.
Vanaf ’42 drongen geallieerden de Du legers terug. In Noord-Afrika verloren de Duitsers de slag bij El-alamein (keerpunt!) tegen de Britten. In 43 moest Hitler Noord-Afrika opgeven.
SU had het zwaar te verduren tijdens de oorlog, in totaal meer dan 20 miljoen doden alleen al in SU. In ’43 eiste Stalin een groter tweede front in Europa, aangezien hij het idee had dat de andere landen het Rode leger al het werk lieten doen. Dit front kwam er in 1944. Op 6 juni, D-day vond grootschalige landing plaats van geallieerde troepen op Normandië. De opmars richting DU begon. In het najaar liep bevrijding van NL echter vast, waarna in de winter de Duitsers met ardennen-offensief (doel; opmars geallieerden tegenhouden) nog een laatste tegenaanval inzetten.
Op 2 mei 1945 veroverde het Rode Leger berlijn. Echter, Hitler had al op 30 april samen met Eva Braun zelfmoord gepleegd. Duitsland lag in puin.
Japans fanatisme nam steeds meer toe. Kamikaze-piloten vlogen vrijwillig (sterven voor keizer was een grote eer..) te pletter op Amerikaanse schepen. Zo kostte het bedwingen van Japan Amerika wel erg veel verliezen. Daarom besloten ze de oorlog snel te beëindigen, en gooide ze op 6 augustus 45 een atoombom op Hiroshima. Japan was nu bereid te onderhandelen. VS wilden enkel onvoorwaardelijke overgave en wierp daarom een 2de bom op Nagasaki. 15 augustus 45 capituleerde Japan en daarom was WO2 ten einde.
In Neurenberg en Tokyo werden speciale rechtbanken ingericht om oorlogsmisdadigers te berechten. De beklaagden konden zich niet beroepen op de wetten uit het eigen land; dit was voor het eerst in de geschiedenis van het internationaal recht.

§1.3 Nederland bezet
Na bombardement op Rotterdam dreigden de Duitsers nog meer te vernietigen. Koningin Wilhelmina wilde eerst naar Zeeuws-Vlaanderen vluchten, maar later werd dat toch Engeland. Oostenrijker Seys Inquart werd Reichskomissar. Hoogste ambtenaren op de ministeries voerden zijn richtlijnen voortaan uit. Duitse doelstellingen, zoals gebruikmaken van de NL’se economie, nazificatie van de Nederlanders en deportatie van de joden, waren in het begin niet duidelijk.
Directe maatregelen:
* Verbod op politieke partijen m.u.v. de (in zomer van 1940 opgerichte) Nederlandse Unie (uiteindelijk wel verboden) en de NSB (50.000 leden)
* Gelijkschakeling van:
-kranten/censuur
– arbeidsbeweging (vakbonden “vervangen” door Nederlands Arbeidersfront, dat onder Duitse controle stond)
–jeugdbeweging (padvinderij “vervangen” door jeugdstorm van de NSB)

Anti-joodse maatregelen:
* Ariërverklaring
* Oprichting Joodse Raad (1941), die de maatregelen van de Duitsers moest helpen uitvoeren. Leden daarvan dachten dat medewerking erger hielp voorkomen.
* Gettovorming (joden in speciale wijken)
* Deportatie (20-1-1942 Wannsee-conferentie)

Februaristaking in 1941; een openlijke vorm van protest tegen de manier waarop de joden werden behandeld. Duitse reactie hierop was wreed> 425 jonge joodse mannen werden opgepakt in een razzia en naar concentratiekamp vervoerd.
In SU werden joden massaal geëxecuteerd door speciale ‘einsatzgruppen’ die achter het front opereerden.
Na 20 januari 42 kwam er systeem in de strijd in de strijd tegen joden. ‘Endlosüng der Judenfrage”. Joden werden massaal in kampen gestopt, aan slavenarbeid voor de Duitse industrie gezet en uiteindelijk in speciale vernietigingskampen met het gas Zyklon B omgebracht. Raszuiverheidswaan: joden, zigeuners, homoseksuelen, communisten, Jehova’s Getuigen, ‘asocialen’ en (verstandelijk) gehandicapten. 25.000 joden konden onderduiken.
Wilhelmina verving al gauw premier De Geer, die het met de Duitsers op een akkoordje wilde gooien, door Gerbrandy die de oorlogskabinetten ging leiden.
Illegale kranten, tijdschriften, vereniging voor onderduikers en vervalsers van persoonsbewijzen.
April/mei 43 kwam het weer tot een grote staking, omdat militairen die in 1940 uit krijgsgevangenschap waren vrijgelaten alsnog naar Duitsland moesten. 300.000 mensen moesten in Du gaan werken, als vervangers van de soldaten die in Ru vochten. Eind ’44 een spoorwegstaking. Velen accommodeerden; ze probeerden zich aan te passen.
Dolle Dinsdag, NSB’ers en andere landverraders trokken massaal naar oostgrens, september 44 dachten veel Nederlanders na valse geruchten dat Nederland al bevrijd werd. Slag om Arnhem werd verloren, teleurstelling. Noord-Nederland werd geteisterd door de hongerwinter, die 20.000 mensen het leven kostte. 5 mei 1945 was ook het bezette gedeelte van Nederland bevrijd.

Hoofdstuk 2: Van Truman-doctrine tot Cubacrisis

§2.1 Internationale afspraken
OP 14 augustus 1941 sloten Churchill en Roosevelt het Atlantisch handvest. (Zij stelden een grondslag op voor een nieuwe wereldorde na de oorlog. Basis voor de latere Verenigde Naties.) Zelfbeschikkingsrecht, deelname aan de wereldhandel, vrije toegang tot de zeeën en grondstoffen. Internationale geschillen zouden niet meer gewapenderhand uitgevochten worden. Zou organisatie moeten komen die in staat zou zijn de veiligheid in de wereld te bewaren. 1942; in een verdrag besloten 26 landen tot oprichting van zo’n organisatie. 1942; oprichting V.N/U.N.O (24-10-45 inwerkingtreding van de U.N.O) Het vetorecht van de SU en de VS in de veligheidsraad verlamt de besluitvorming.
December 1943: bijeenkomst van Stalin, Churchill en Roosevelt in Teheran. (Stalin voelde zich in de steek gelaten, hij had het idee dat men SU het werk liet doen)
Stalin kreeg het geëiste tweede front. Stalin mocht zijn, in 1939 veroverde gebieden, behouden (gebieden die ten tijde van tsaar behoorden tot Russische Rijk). (Polen) Belang van SU; veilige grenzen. Belang van GB; controle over de Middellandse Zee/Suez-kanaal. Eind 1944 resulteren deze belangen in de conferentie van Moskou, waarbij Stalin en Churchill Europa verdelen in invloedssferen.
Februari 45; Churchill, Roosevelt en Stalin komen bij elkaar in Jalta. Ze spraken af om (de overwonnen gebieden in) Duitsland in 5’en te delen. Één stuk voor SU en Polen, waardoor (met andere afspraken erbij) Polen in westelijke richting “opschoof”. Andere delen voorlopig bezet door; SU, VS, GB en FA. Zelfde plan voor Berlijn en Oostenrijk. Stalin stelde communistische Lublin-comité aan als Pools bestuur.
Juli-augustus 1945; Potsdam. Roosevelt was overleden en vervangen door Harry Truman. Churchill vervangen door Attlee. Truman stond veel wantrouwender tegenover SU dan Roosevelt. Inmiddels daar ook aanleiding toe; In het door SU bevrijde gebied, kwam weinig van zelfbeschikkingsrecht niet veel terecht.
Sovjet ‘Cordon Sanitaire’ (door Stalin gewenste zone van bufferstaten tussen de SU en de rest van Europa. Deze staten werden compleet afhankelijk van Moskou) werd doorgevoerd. Met de aanslag van VS op Nagasaki verhinderden zij een verdere uitbreiding van Stalins macht in Azië. De atoombommen op Japan toonden de wereld en SU dat zij de nieuwe supermacht waren. FA en GB verliezen steeds meer macht (dekolonisatie), hun macht werd steeds meer overgenomen door SU en VS.
Neurenberg-processen laten internationaal recht prevaleren boven nationaal recht. Bovendien konden ook personen en niet alleen landen volgens internationaal recht worden veroordeeld. Drie soorten vergrijpen: misdaden tegen de vrede, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. In Tokyo volgens dezelfde regels, maar daar ging het om Japanse oorlogsmisdadigers.

§2.2 Het IJzeren Gordijn
In vele landen kwamen communisten aan de macht, die in Moskou waren opgeleid. Dit was tegen Atlantisch Handvest in. SU legt aan Oost-Europese staten (Albanië 46, Bulgarije 47, Roemenië 47, Polen 47, Tsjecho-Slowakije 48 en Hongarije 49)volksdemocratie op. Het werden satellietstaten (ze stonden onder invloed van een grote macht.) Je hebt 2 vormen van democratie: 1. Westers> meerpartijenstelsel. 2. Volksdemocratie> communistisch (dictatuur) komt op voor meerderheid van het volk, door alle andere partijen tegen arbeiders, uit te schakelen. Doel: veiligheid van de SU, niet marxistisch-leninistische wereldrevolutie. Bovendien had Stalin in 44 met Churchill afspraken gemaakt over de invloedsferen na de oorlog. Volksdemocratie zagen zij niet als onvrijheid, kapitalisme wel.
In ’46 sprak Churchill over een ‘ijzeren gordijn’. Stalin vond dit hypocriet; zij bemoeide zich immers ook niet met het beleid van de Britten in andere landen. In Griekenland, dat tot Britse invloedssfeer behoorde, was er verzet van vooral communisten. Britten vonden verkiezingen te riskant en hielden het bij gewelddadig anticommunistisch optreden. SU deed hier niets aan. Optreden Britten verschilde niet veel aan wat SU in Polen deed.
1947; Groei van het anticommunisme in de VS Start van de containment (indammen van het communisme in de wereld door Amerika) /truman-doctrine (Amerikaanse politiek gericht op tegenhouden van communisme in de wereld) Als onderdeel van deze leer leidt het Marshallplan (Amerikaanse financiële hulp bij wederopbouw van (west) Europese staten na WO2) tot verdere deling van Europa. SU en satellietstaten mochten geen Marshallhulp ontvangen, ze wilden onafhankelijk blijven. (Ze verweten VS namelijk dat ze met deze hulp ‘economisch imperialisme’ bedreven.
IJzeren Gordijn werd nu met Marshallhulp scheiding tussen 2 tegenovergestelde economische gebieden.
De drie westerse sectoren in Berlijn, West-Berlijn, waren kapitalistisch eilandje achter IJzeren gordijn. Toen westelijke bezettingszones gezamenlijk nieuwe munt kregen, verklaarde Stalin dat (geldsanering) dat in strijd was met de gezamenlijke afspraken over Duitsland en sloot daarop toegangswegen naar Berlijn voor het Westen af. Berlijn-crisis. Blokkade van juni 1948 tot mei 1949, VS onderhielden luchtbrug. Gevolg; De drie westelijke bezettingszones in Duitsland gingen tijdens de blokkade op in nieuwe staat naar westers model: Bondsrepubliek Duitsland (BRD) en hierop volgde communistische satellietstaat DDR (Duitse Democratische Republiek) met Oost-berlijn als hoofdstad.
De NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) werd opgericht in 1949; militair bondgenootschap van VS en aantal andere westerse landen om het vrije Westen te beschermen tegen een aanval van SU. In GB werden bommenwerpers met atoomladingen gestationeerd.
1949; Rusland beschikt nu ook over de atoombom. Een maand hierna riep Mao Zedong Volksrepubliek China uit. De door Amerikanen gesteunde regering, onder leiding van pro-westerse Tjiang Kai-sjek werd teruggedreven op Taiwan. China wordt communistisch. Containmentpolitiek had hier niet gewerkt.
24 oktober 1945 werden de Verenigde Naties opgericht. In tegenstelling tot de Volkenbond kreeg deze organisatie mogelijkheden om beslissingen af te dwingen wanneer zij bemiddelde in conflicten. In geval van oorlogshandelingen kon er onder vde vlag van de VN militair worden ingegrepen. Naast een Algemene Vergadering kwam er ook een aparte Veiligheidsraad (die laatste was er niet bij Volkenbond.) In de Veiligheidsraad kregen de VS, SU en China (nog door Tjiang) GB en FA permanente zetel en vetorecht (recht om beslissingen te blokkeren). Daarnaast waren er 10 zetels voor een periode van 2jaar beschikbaar voor andere lidstaten.
Echter beginperiode van VN laat zien dat zij als ‘wereldregering’ niet boven de supermachten staat. VS domineerden in de veiligheidsraad (deel dat moet waken over vrede en veiligheid) en SU gebruikte vetorecht veel te vaak. Toch is de VN niet de mislukking die de Volkenbond was. 1. Algemene vergadering (deel VN waarin alle lidstaten zijn vertegenwoordigd) werd internationaal forum voor problemen en conflicten. 2. Diplomatieke invloed van de VN was vanaf 45 herhaaldelijk van betekenis.

§2.3 Vijandbeeld in de jaren 50
FBI opende jacht op atoomspionnen die voor atoombom naar Amerikaans ontwerp hadden gezorgd voor SU. 1950; McCarthy ontketende (in VS) heksenjacht tegen communisten. ‘On-Amerikaanse’ elementen gestraft. Duurde 4 jaar lang, totdat senator leger wilde zuiveren. Angst voor ‘rode gevaar’ was in jaren 50 groot.
1950-53 Korea-oorlog. Was een oorlog tussen oost en west, Noord en Zuid-Korea, en hun bondgenoten. SU had noorden in 45 veroverd, VS het zuiden. Korea werd verdeeld. Een commissie van de VN, die toezicht zou houden op vrije verkiezingen, mocht echter het werk in het noorden niet doen. 1948 ontstonden 2 staten; westers georiënteerd Zuid-Korea en volksrepubliek Noord-Korea. Zuid-Korea werd echter niet echt democratisch geregeerd maar dat maakte de VS niets uit. Ze wilde een anticommunistische bondgenoot. De VN erkenden alleen Zuid-Korea. SU had op dat moment namelijk geen stem in de Veiligheidsraad omdat Stalin deze boycotte vanwege China. VN weigerden namelijk communistisch China te erkennen en daarom hield Tjiang Kai-sjek vanaf Taiwan de Chinese zetel.
Juni 1950; Noord-Koreaanse troepen vielen het zuiden binnen en veroverden hier een groot deel van. (incl. hoofdstad Seoul) Waarschijnlijk was dit niet eens een idee van Stalin, die had namelijk pas troepen uit Noord-Korea teruggetrokken, zelfs eerder dan troepen van VS. Twee dagen na deze aanval, riep VN in een resolutie op tot militaire hulp aan alleen Zuid-Korea. (SU maakte geen gebruik van vetorecht, door boycot) Onder leiding van generaal McArthur vochten soldaten uit 15 landen (waaronder NL) tegen Noord-Koreanen. Chinese troepen mengden zich in het conflict, en dreven het front terug, totdat ze rond de 38ste breedtegraad bleef steken. 1953 werd de wapenstilstand getekend.
Jaren 50 begonnen met enorme toename van de bewapening. 80% van de militaire hulp aan Europa bestond in 52 uit militaire hulp ter versterking van de NAVO. 1955; West-Duitsland mocht herbewapenen en Moskou richtte militaire alliantie tegen de NAVO op; het Warschaupact. (=militaire samenwerking tussen SU en bondgenoten)
Amerika, nu onder leiding van Eisenhower, zou communistische agressie gaan bestrijden met kernwapens. Cointaintment ging over in politiek van “Roll back”.
51 VS-waterstofbom>Su daarna ook. 1957; SU bracht Spoetnik in de ruimte, eerste kunstmatige satelliet. Dit betekende dat Moskou ook in staat moest zijn om kernbom per raket in VS af te leveren. Wereld was klaar voor kernoorlog.

§2.4 Vreedzame coëxistentie?
Stalin overleed in 1953. In Oost-berlijn kwamen arbeiders in opstand tegen hun eigen ‘boeren- en arbeidersstaat’. Dit werd hardhandig onderdrukt.
Chroesjtsjov aan de macht, die pleitte voor vreedzame coëxistentie (idee C dat systemen van Oost en West zonder oorlogsdreiging naast elkaar zouden moeten kunnen bestaan) met het westen. Gebeurtenissen in DDR (opstand) toonden aan dat Eisenhouwer niet bereid was in te grijpen achter IJzeren Gordijn en C werkte mee aan vredesverdrag met Oostenrijk in 1955. Land kreeg onafhankelijkheid terug in ruil voor verdere neutraliteit. Ontmoeting tussen Eisenhouwer en C in Genève, leek periode van dooi.
1956; C luidde ‘destalinisatie’ in; met Stalin en aanhangers werd afgerekend. In andere communistische landen rook men een kans. In Polen was in juni een arbeidersopstand. Stalinisten in partijtop besloten, met toestemming van Moskou, wat gematigder communisten in hun midden op te nemen. Echter gematigde Gomulka nam in herfst partijleiderschap over. Rode Leger wilde ingrijpen, maar Gomulka verzekerde C dat Polen communistisch zou blijven en lid van Warschaupact. Toen Rode leger in oostenrijk in wilde grijpen, gingen de Hongaren massaal de staat op om hun steun aan Polen te betuigen. Het kwam tot gevechten, maar toch werd gematigde communist Imre Nagy als premier aangesteld. De opstand breidde zich uit en Nagy besloot om de gok te wagen dat Rode Leger ook in Hongarije terughoudend zou blijven. Hij beloofde de democratie te herstellen en te gaan praten over vertrek van sovjettroepen uit Hongarije. Een dag later kondigde hij aan dat Hongarije uit het Warschaupact zou treden.
Tegelijkertijd; GB en Fa leek het een mooi moment voor ingrijpen bij Suezkanaal. (Immers, SU was bezig met Hongarije-crisis en VS zouden eenheid van westen niet willen verstoren) Daarop vielen GB en FA met Israël, Egypte aan, omdat deze het Suezkanaal genationaliseerd hadden. Dit zonder medeweten en tot grote woede van Eisenhouwer. De invasie werd een ramp, waarop SU besloot in te grijpen in Hongarije. Kranten stonden bol van Suez, en Rode Leger viel Boedapest aan. Vanuit Boedapest riep Nagy het Westen op te hulp te komen. NAVO greep niet in. Wederom bleek dat VS geen kernoorlog riskeerden voor gebeurtenissen achter het IJzeren Gordijn.
(Kortom; conflicten waarbij niet werd ingegrepen; 1949; Griekenland, 53; Arbeidersoproer in Berlijn en 56; Hongarije.)

Hoofdstuk 3; Van dooi naar het einde van de Koude oorlog.

(‘De dodelijkste wapens uit de menselijke geschiedenis hebben de wereld veiligheid geboden’)

§3.1 Naar ontspanning
In de voortdurende Koude Oorlog hoopte Kennedy met zijn tegenspeler C de vreedzame coëxistentie weer vlot te kunnen trekken.
Oost-Berlijn sloot op aandrang van C in 1961 alle straten af die Oost- en West-Berlijn verbonden. Dit omdat veel oost-Duitsers via West-Berlijn naar het vrije Westen vluchtte.
West-Berlijn werd ingemetseld. Muur diende officieel om ‘het fascisme’ af te weren maar in feite werden alleen de oost-duitsers verhinderd om naar het Westen te gaan. 1963, Kennedy; Ich bin ein Berliner.
1959; Fidel Castro zette op Cuba de Amerikaans gezinde dictator Batista af en en richtte zich, onder een Amerikaanse boycot steeds meer op het communisme. 1961; Invasie van VS in de varkensbaai en Cuba riep de hulp van SU. SU gaf deze hulp graag, aangezien een bondgenoot vlak voor de kust zeer gunstig was. De VS kon SU immers ook vanaf Turkije bereiken.
16 oktober 1962; Uit foto’s leek men op te kunnen maken dat SU raketbases op Cuba aan het bouwen was. Kennedy besloot tot een blokkade van Cuba. De marine kreeg de opdracht om schepen van SU, desnoods met geweld, tegen te houden. C waarschuwde K dat deze blokkade onacceptabel was en dat hij hiermee een kernoorlog riskeerde. 24 oktober meldde de marine dat Russische schepen niet hadden geprobeerd de blokkade te doorbreken. De crisis was echter nog niet voorbij. Een dag later beschikte VS namelijk over foto’s waaraan te zien zou zijn dat de raketten op Cuba binnen 3 dagen gebruiksklaar konden zijn. De VS troffen hierop voorbereidingen voor een aanval op Cuba. Na onderhandelingen, via telex, beloofde C zijn raketten terug te halen. In ruil daarvoor zou VS raketten uit Turkije weghalen en beloofden zij Cuba niet aan te zullen vallen. (overigens gingen de VS door met moordaanslagen beramen op Cubaanse president..) Wereld ontsnapte aan ramp. Cubacrisis (in 62 was oprichten van raketbasis op Cuba door SU bijna aanleiding voor kernoorlog tussen oost en west) was hoogtepunt in Koude oorlog, maar ook afsluiting van tijdperk.

§3.2 Onderhandelingen en ontspanning
Na de crisis werkte K aan nieuwe strategie, die van het passende antwoord. Eerst conventionele wapens>tactische kernwapens>strategische kernwapens.
1963; overeenkomst SU en VS, om geen bovengronds kernproeven meer te houden. 1968; non-proliferatieverdrag tussen FA, RU, VS = besluit dat de kennis die nodig is om kernwapens te maken, niet aan andere landen levert.
1972; Salt-I-verdrag; Strategic Arms Limitation Talks; ondertekening verdrag door Nixon en Brezjnev.
China erkende leiderschap van Moskou over communistische wereld niet meer. Volgens Mao was de SU niet revolutionair genoeg. Oude Russische-Chinese grensgeschillen staken de kop op en leidden in 1969 zelfs tot gevechten. Nixon en Kissinger brachten in 1972 een bezoek aan communistisch China. Dit was het middel om SU onder druk te zetten. SU en China zagen beiden niet graag dat de ander te goede vrienden met VS zou worden. Onvrijheid in de Oostbloklanden bleef streng gehandhaafd, maar tussen staten rond Gordijn groeiden de contacten.
1970; begin van Ost-politik door Brandt. Hij geloofde namelijk dat de enige manier waarop de helften van Duitsland nader tot elkaar zouden komen, via Moskou liep. In 1970 sloot hij een vredesverdrag met SU en een met Polen. Impliciet legde hij zich neer bij de nieuwen grenzen ten oosten van Duitsland. Heeft hij bijgedragen aan de beeindiging van de Koude Oorlog door Oost en West nader tot elkaar te laten komen, of heeft hij de Oost-Duitsers verraden?
Ondanks dat de supermachten afzagen van een oorlog, was het niet overal in de wereld vredig. In vele conflicten speelden de Koude Oorlog een rol. (zoals Korea)
De supermachten beïnvloedden de oorlogvoerenden leverden wapens of deden zelf mee.

§3.3 Midden-Oosten
Al tijdens WO 1 beloofden de Engelsen aan de zionistische joden een eigen ‘thuis’ in Palestina. Na oorlog kregen Engelsen steeds meer problemen met hun mandaatgebied, door toenemende spanningen tussen joodse immigranten en Arabische Palestijnen. Deze joodse immigratie werd versterkt door opkomst van Hitler-Duitsland, vervolgingen van joden in SU, Duitsland en de door Duitsers bezette gebieden. Na WO2 verliet GB mandaatgebied, zonder oplossing. VN stelden verdelingsplan op, waarbij het tot een joods en een Palestijns deel zou komen. Toen de Engelsen zich terugtrokken riep David Ben Goerion de staat Israël uit. Conflict Arabische landen en Palestijnen tegen Israël en bondgenoten.
1956; Egyptische leider Nasser was groot voorechter van de Arabische zaak. Hij wilde dat zijn land, dat voorheen tot Britse invloedssfeer behoorde, een onafhankelijk koers tussen Oost en West in zou bevaren. -> VS en GB probeerden Nasser onder druk te zetten door hem wapenleveranties en financiële steun voor een grote stuwdam in de Nijl te ontzeggen als Egypte zich niet in pro-westers bondgenootschap zou schikken. -> Nasser kocht wapens in het Oostblok en nationaliseerde het Suezkanaal, dat in bezit was van Engels-Franse kanaalmaatschappij.
Plan Israël GB en FA; aanvallen Egypte, waarop Britten en Fransen tussenbeiden zouden komen bij Suezkanaal. Echter Eisenhouwer was het hier niet mee eens. SU dreigde Parijs en Londen te zullen bombarderen, als vergelding. Beseffend dat ze het zonder geld van VS sowieso niet uit konden voeren, trokken GB en FA zich terug. -> Het Westen leed gezichtsverlies en verloor vertrouwen van de Arabieren en SU had voet aan de grond gekregen in Midden-Oosten.
1964; ‘Palestijnse bevrijdingsorganisatie’ van Yasser Arafat hanteerde veel terreur in gewapende strijd. Het was een omstreden organisatie, maar toch erkenden veel landen deze organisatie als vertegenwoordiger van het Palestijnse volk.
1967; zesdaagse oorlog Israël tegen Egypte, Jordanië en Syrië, waarbij I grondgebied uitbreidde.
1973; Egypte en Syrië proberen met verrassingsaanval op joodse feestdag Israël te verslaan -> mislukt.
Westen, dat Israël steunde, kreeg vanaf 73 te maken met Arabisch wapen, namelijk olieboycot. Ze bleken namelijk de westerse economie hiermee in gevaar te brengen. (nu niet meer zo’n krachtig wapen; 1. Tegenwoordig strategische olievoorraden in Rotterdam om even vooruit te kunnen. 2. Arabische aandeel in wereldolieproductie is veel kleiner geworden dan in jaren 70 het geval was.)
Egyptische president Anwar Sadat bracht in 77 bezoek aan Israël 1979; met Amerikaanse bemiddeling kwam het tot vredesverdrag. Egypte kreeg de Sinaï terug. Echter niet gesproken over Palestijnse probleem, waardoor Sadat door velen als verrader van de Arabische zaak werd gezien en in 81 om het leven kwam bij aanslag.
Na jarenlange Palestijnse volksopstand (intifadah) sinds 87 is Israëlische regering met de Palestijnen gaan praten. -> Toestaan van autonomie aan Palestijnen op stukken Israëlisch grondgebied. Israëli’s: weggeven van land voor vrede. Met name streng religieuze joden vonden dit onaanvaardbaar. Rabin, leider regering I, kwam om het leven door aanslag. Palestijnse autonomie werd tegengehouden door premier I, Netanjahu. In de door I in 67 bezette gebieden werden in jaren 90 steeds meer joodse nederzettingen gebouwd, bevolkt door ‘kolonisten’ die heel I als het door God beloofde land zien.
(Palestijnen gesteund door SU, Israëliërs door westen, Later meer steun voor Palestijnen doordat Israëliërs veel foute acties hebben ondernomen)

§3.4 Oorlog in Vietnam
Na Wo2 kregen Fransen in hun kolonie Indo-China te maken met communistisch georienteerde guerrilla die ze niet konden verslaan.
1954; Vietnam, deel van voormalig Frans Indo-China, werd opgedeeld langs de zeventiende breedtegraad. Noorden -> communistisch. Omdat het zuiden van binnen en van buiten onder communistische druk stond, nam Amerikaanse bemoeienis met Zuid-Vietnam toe. Dominotheorie; Zonder inmenging zou het ene na het andere Aziatische land communistisch kunnen worden. Eind ’50 ontstond communistische guerrillabeweging Vietcong, die steun uit het noorden kreeg. 1961; voor het eerst zetten regering-K Amerikaanse soldaten in om Zuid-Vietnam te verdedigen. Amerika had rol Fa overgenomen. Guerrillaoorlog tussen kolonisator en nationalisten groeide uit tot Oost-westconflict in kader van Koude Oorlog. Materieel overwicht hielp de supermacht niets in een tropisch woud waar gewone mensen en de Vietcong niet van elkaar te onderscheiden waren. Vijand opereerde vaak ondergronds. Boobytraps. Kwam geen einde aan de oorlog en veel Amerikaanse soldaten sneuvelden. Vermoedelijk de vijand -> ‘bommentapijten’ of Agent Orange, een ontbladeringsmiddel. Lukte echter nog steeds niet. Tet-offensief van Vietcong en Noord-Vietnamese troepen in 1968 had groot succes.
Amerikaanse thuisfront begon zich tegen de oorlog te keren, omdat hij zinloos leek. Amerikaanse publiek nam via televisie en pers kennis van al het gruwelijks wat zich in Vietnam afspeelde. Het publiek verloor hierdoor het geloof in de goede zaak. Vanaf 1969 kozen VS voor ‘vietnamisering’ van conflict. In 1973 trokken ze zich terug uit Vietnam, waarna ook het zuiden communistisch werd.
1979; Rode leger viel buurland Afghanistan binnen. Woest en bergachtig gebied, tegen hardnekkige verzetsbeweging, de mujaheddin. Ondanks dat er nog niet volledig en open geïnformeerd werd via media en oppositie niet mogelijk was, was er veel onvrede over het sterven van de russen. Vanaf 88 trokken de russen zich terug en bleek Afghanistan het communistische bewind niet te overleven.
Islamitische revolutie van Khomeini had de pro-Amerikaanse sjah van Perzië afgezet. Regering van Carter probeerde Amerikaanse gijzelaars in de ambassade in Teheran te bevrijden, maar mislukte. Terwijl Amerikaanse invloed in Midden-Oosten klap kreeg, versterkte de SU daar haar invloed. Carters aandacht voor mensenrechten en contacten met dissidenten in SU stoorden Brezjnev. Onderhandelingen SALT-2 liepen moeizaam.
1980; democraat Carter verloor verkiezingen. Republikein Reagan gaf Amerika weer hoop. VS boycotte olympische spelen in 1980 en defensiebegroting schoot omhoog.
1983; SDI = Strategic Defense Initiative. Plan van Reagan om VS vanuit de ruimte te beschermen tegen atoomaanval. (‘Star Wars’)

§3.5 Einde van de Koude Oorlog
Gorbatsjov, voorstander van Glasnost en Perestrojka (met openheid en economische hervormingen, hoopte G de vastlopende SU weer op gang te kunnen krijgen) Door deze nieuwe koers kwamen oost en west dichter bij elkaar. 85 en 86 ontmoeting tussen G en Reagan in Genève en Reykjavik. Deden vergaande ontwapeningsvoorstellen. Enige jaren later kwam het tot vernietiging van wapens. G besloot Rode Leger terug te trekken uit Afghanistan en Oost-Europa. 89; Opzeggen Brezjnev-Doctrine (principe dat Warschaupactstaten bij hun bondgenoten ingrijpen wanneer daar communisme bedreigd wordt.) G wilde communisme reden maar veroorzaakte zijn ondergang. Hongarije, Polen, Tsjecho-Slowakije, Bulgarije maakten zich onder druk van de bevolking los van communisme. Meer en meer Oost-Duitsers vluchtten via Hongarije naar Westen. Situatie in DDR werd onrustiger, partijleider Honecker trad af en binnen enkele weken viel de muur. 9-11-1989; val van de Berlijnse muur. 1989 viel ook Roemeense dictatuur. In Boekarest bloedbad door confrontatie tussen bevolking en geheime politie. De openheid had ruimte gegeven aan allerlei nationalistische bewegingen die onafhankelijk wilde zijn. Een burgeroorlog dreigde, toen conservatieve communisten G afzetten. Russische president Jeltsin verzette zich. Staatsgreep werd afgewend. Eind 1991 hield SU op te bestaan. Los samenwerkingsverband, GOS (Gemenebest van Onafhankelijke Staten) kwam er voor in de plaats.