Hoofdstuk 6: Geweld

Geweld kom je overal tegen:
· Kranten en media
· Op straat
· Tijdens demonstraties
· Racistisch geweld
· Geweld tussen stammen
· Geweld bij sporten zoals voetbal en ijshockey
· In films
Laatste leidt tot discussies of dat geweld een verkeerd voorbeeld is op tv. Geweld maakt mensen bang en zij durven niet goed de straat meer op. Door die angst gaan mensen bepaalde dingen ondernemen:
· Wapens dragen
· Buurtpreventies oprichten
· Beveiligingsbedrijven inschakelen
· Roep om meer politie en strengere straffen

Verschillende soorten geweld:
· Opzettelijk of onopzettelijk geweld
· Geweld en contra geweld
· Lichamelijk en geestelijk geweld Bij lichamelijk geweld kun je gemakkelijk waarnemen wat er gebeurd en wat de gevolgen daarvan zijn. Van geestelijk geweld is sprake als iemand geestelijk of inwendig wordt gekwetst. Bij geestelijk geweld is iemands denken, voelen, willen en iemand gevoel van eigenwaarde in het geding zonder dat diegene lichamelijk mishandeld wordt. Voorbeeld van geestelijk geweld: Pesten
· Geweld jegens dieren en dingen
· Computergeweld en maatschappelijk geweld
· Zinloos geweld
Structureel geweld = Geweld dat je niet tot 1 persoon kunt herleiden maar geweld dat in de maatschappelijke structuren opgesloten zit. Geweld heeft dan te maken met: Sociale onrechtvaardigheid, uitbuiting, hongersnood, analfabetisme en ongelijke kansen -> Gewelddadige maatschappij. Wanneer er in de maatschappij geen sprake is van structureel geweld kun je spreken van vrede. In sociale wetenschappen spreekt men dan van ‘positieve vrede’. Negatieve vrede: Wanneer in een samenleving geen revolutie, oorlog of grote maatschappelijke onrust meer is -> Is geen sprake meer van aanwijsbaar geweld maar het is er nog wel!
Diepste oorzaken van geweld: Agressie. Agressie is energie die als doel heeft iets of iemand te overheersen of leed te bezorgen. Dat is de bron van geweld. Er zijn 2 visies op agressie:
· Agressie is aangeboren De mens heeft een aangeboren agressief instinct. Het zit biologisch in ons verankerd. Freud was de eerste denker in dit verband -> Grondlegger van dieptepsychologie. Volgens hem bestaat er binnen de mens een oerstrijd tussen levensdrift en doodsdrift. Doodsdrift ook wel agressiedrift. Levensdrift wil mensen verenigen, bij elkaar brengen en behouden wat goed is. De doodsdrift wil alles kapot maken en vernietigen. Allebei streven ze naar bevrijding van de in ons opgebouwde spanning. Levensdrift zoekt naar seksuele ontspanning en doodsdrift naar de dood. Om de doodskracht in toom te houden beveelt Freud ons enkele dingen aan:
- Levensdrift moet meer kans krijgen (Make love not war!)
- Agressie beheersen door werking van zijn geweten Het geweten is ontstaan doordat wij in onze opvoeding regels hebben meegekregen die we hebben verinnerlijkt. Vallen de regels weg, dan krijg je agressie. Agressie kan snel opkomen en makkelijk gemanipuleerd worden -> Mensen opgezet tot oorlogen en haat jegens bevolkingsgroepen. Volgens Freud moeten mensen kritisch worden jegens valse autoriteiten. Zo kan je massaal geweld voorkomen. De mens moet zijn agressie kwijt proberen te raken op een ongewelddadige manier -> Sport en spel -> Zuigen agressie op -> Geritualiseerde oorlog, ongevaarlijke oorlog en nuttig omdat de mens zo zijn agressie kwijtraakt.
De tweede denker is Lorenz: Op grond van studie van het gedrag van dieren formuleert hij zijn theorie over agressie bij de mens. Het gaat om gedrag tussen soortgenoten. De agressie dient de instandhouding van de soort -> 3 manieren:
· Agressie tussen soortgenoten zorgt voor sterk nageslacht (Sterkste krijgen vrouwtjes).
· Individuen gelijkmatig verspreid doordat ze elkaar afstoten -> Meer kans om te overleven.
· Onderlinge agressie zorgt voor rangorde en vaste structuur binnen de groep. Volgens Lorenzo heeft agressie een zinvolle functie.
Remmingsmechanismen: Agressie binnen de natuur tegelijkertijd afgeremd. Dieren beschikken over lichaamstaal waar ze de ander duidelijk mee maken of die gewonnen heeft of weg moet vluchten. In gevechten tussen rivalen krijgt de verliezer altijd de kans om te vluchten. Lorenz zegt dat de mens ook een aangeboren agressie-instinct heeft. Bij de mens loopt het soms wel uit op doden omdat ze over wapens beschikken. De mens is de enige die zijn soortgenoten dood en daarvoor een bedreiging vormt. Door gebruik van wapens raakt iemand zijn agressie niet kwijt. Doordat het doden zelfs van een afstand kan zijn de remmingsmechanismen weggevallen. Lorenz zijn oplossingen zijn:
· Afreageren d.m.v. sport
· Ook d.m.v. concentreren op hobby, studie, beroep etc.
Eigenlijk behoren we een nieuw remmingsmechanismen te ontwikkelen.
· Agressie komt voort uit frustratie
Deze verklaring ontkent dat agressie een zelfstandige drift is. Agressie komt voort uit frustratie -> 2 varianten:
- Creatief mensbeeld -> Mens wil zichzelf steeds overtreffen. In werkelijkheid komt de mens er in het dagelijkse leven helemaal niet aan toe. In werkelijkheid is de mens vervreemd van zijn eigen creatieve natuur. Dat leidt tot een onbehaaglijk gevoel -> Frustraties. Die onlustgevoelens gaan zich dan uiten in agressie tegen dieren en mensen. Oplossing: Opheffen van oorzaken van frustratie. In de maatschappij moet veel verbeterd worden zodat de mens zich beter kan ontplooien.
- Behoeftig wezen -> De mens denkt dat hij op een aantal dingen aanspraak kan maken. Bijvoorbeeld: Zakgeld, loon, uitkering, onderdak, door rood rijden etc. Hierdoor kan allemaal frustratie ontstaan doordat je wordt afgeremd iets te doen wat je eigenlijk van plan was. Verbaal geweld: Mopperen of vloeken. Wanneer er dus niet aan bepaalde verwachtingen wordt voldaan, raken mensen gefrustreerd en dat leidt tot agressie en geweld. Oplossing: Mensen moeten beter om leren gaan met teleurstellingen.

Hoofdstuk 8: Eindigheid

In de westerse cultuur vatten veel mensen het menselijk bestaan op als ingeklemd tussen geboorte en dood -> Eerst waren wij er niet en eens zullen wij er weer niet zijn! Schematisch: Niet zijn, er zijn, niet zijn! Geboortedatum en sterfdatum zijn de omlijsting van ons leven.
Het hindoeïsme: Bij hun staat de kringloop van het leven centraal. Zij denken dat er bij de geboorte iets is wat het lichaam verbindt met iets geestelijks wat ATMAN genoemd wordt. Die verbinding blijft alleen bestaan van geboorte tot sterven -> Daarna verbindt ATMAN zich weer met een ander lichaam -> Reïncarnatie. Een Hindoe verlangt ernaar verlost te worden uit dat proces van steeds opnieuw geboren worden. Karma = daad. De Hindoe denkt dat iedere daar vroeg of laat vruchten afwerpt. Je hebt goede daden en slechte daden. De goede daden zijn de daden die in overeenstemming zijn met de heilige boeken. De Hindoe-samenleving is verdeeld in kasten. Een kast bepaald wat een goede daad is en wat niet. De meeste daden werpen hun vruchten pas af in het volgende leven. Er wordt dus gezegd dat vreugde en leed in het huidige leven afkomstig zijn uit het vorige. Een Hindoe gelooft in zielsverhuizing: De onsterfelijke ziel neemt bij de dood een nieuw lichaam in bezit. Als men zich houdt aan de heilige boeken en afziet van zintuigelijke genoegens (ascese) kan de toename van een nieuw KARMA voorkomen worden en een bestaand KARMA vernietigd worden. Men kan zo ontsnappen aan het proces -> MOKSA/NIRVANA. MOKSA/NIRVANA = Totale bevrijding van het lijden welk onvermijdelijk uit de opeenvolgende levens voortvloeit. Ziel moet bevrijd zijn van het lichaam om vrij van pijn te zijn. Als een ziel eenmaal verlost is zal die nooit meer in een lichaam komen te zitten.
De bijbel van de Christenen bestaat uit 2 delen: Het oude en het nieuwe testament. Het oude testament wordt Tenach genoemd omdat het een verzameling is van de heilige boeken van de Joden. In het nieuwe testament staat Jezus centraal. Prediker is en Joods bijbels boek. Veel Christenen geloofden dat de mens bestond uit een sterfelijk lichaam en een onsterfelijke ziel. Dieren hebben volgens hen geen ziel. Als iemand sterft gaat de ziel of naar de hemel of naar de hel. Het denken over de mens als een tegenstelling (DUALISME) van lichaam en ziel vindt zijn oorsprong niet in de bijbel maar in de oude hellenistische beschaving. Het boek Prediker verdedigt de traditionele Joodse opvatting tegen de hellenistische nieuwlichterij met zijn denken over ziel en lichaam. Prediker gelooft niet in een ziel die naar de hemel of hel gaat. Alles is ijdelheid (Illusie) is zijn uitspraak. Volgens Prediker moet de mens genieten van het aardse bestaan.
Het Christendom: Klassieke opvatting uit de Middeleeuwen: De mens is geen einddoel in zichzelf. Iets anders heeft ervoor gezorgd dat de mens bestaat en iets anders is het einddoel.

Het Christendom geeft antwoord op 2 vragen:
· Waar kom ik vandaan?
· Waar ga ik heen?

Antwoorden: God
De mens is gemaakt door God en eens zal hij naar God terugkeren en zijn einddoel vinden. Hoe meer de mens beseft dat hij eindig is hoe meer de mens verlangt naar bevrijding/verlossing uit de eindigheid en hoe meer hij op weg wil naar de oneindigheid van God. De mens mag gelukkig zijn maar moet wel uitkijken met zintuiglijk genieten/seksueel genot. Het uiteindelijk geluk vindt men niet op aarde. Het ware heil vindt men bij God. Dat is een troost voor de mens op aarde. De mens is geplaatst om te zorgen voor een nieuwe aarde en hemel. Uiteindelijk zal de mens bij God geroepen worden en dan moeten zij hun daden verantwoorden.
Pascal constateerde dat de mens de gedachte aan eindigheid niet kan verdragen en zich daarom eindeloos verstrooit. De mens stort zich in zijn studie, werk en vertier. Een verstandig mens moet kiezen voor het geloof in God. Dit kiezen is een gok waarbij je 2 mogelijkheden hebt:
· God bestaat niet -> Je zet alles op je eindige bestaan -> Je leidt een leven vol aarde pleziertjes
· God bestaat wel -> Probeert moreel goed te leven -> Misschien krijg je dan wel een oneindig geluk na je dood.
Pascal gaat het probleem te lijf met een kansberekening -> Als je gokt op het bestaan van God en je wint -> Alles gewonnen wat maar denkbaar is: Oneindig gelukkig leven na de dood. Heb je op God gegokt en hij blijkt niet te bestaan -> Inzet is dan uiterst gering -> Verliezen kun je niet veel -> Alleen een paar aardse pleziertjes -> Meer houdt het leven op aarde niet in. Je keuze komt dus neer op: Eindig-beperkt geluk op aarde of oneindig volmaakt geluk na je dood.
Hedendaags Hedonisme: Het leven is kort. Geniet ervan zolang als het kan. Men is zich ervan bewust dat het leven eindig en: Pluk de dag en leven de lol is daar het antwoord op. Je moet niet aan sterven denken want dat heeft geen zin en ontneemt je genot. Deze opvatting doet denken aan die van Prediker. Prediker gaat eindigheid alleen niet uit de weg. Volgens hem moet je de regels in acht nemen en ook nog de verantwoording aan God afleggen.
Nietzsche: Het bestaan van de mens is eindig. Er is geen oneindig bestaan aan vooraf gegaan. Hij verwijt het Christendom dat het aardse leven verwaarloost wordt door hun opvatting. Hij vindt dat er niet altijd over na gedacht moet worden omdat mensen dan de moed verliezen. Je moet gewoon vergeten dat je eindig bent volgens hem. Hij spreekt van een roes: De mens moet zich mee laten voeren op de golf van het ogenblik want anders wordt hij nooit gelukkig en zal hij andere ook niet gelukkig maken. Nietzsche probeert de eindigheid definitief weg te stoppen door: Lang leve de lol! Nietzsche spreekt over geluk maar ook over zin. Voorheen was zin gegeven. Je wist waar je vandaan kwam en wat je bestemming was. Die Christelijke cultuur waarin alles vaststaat bestaat niet meer volgens Nietzsche. Voor hem is de mens een niet-vastgesteld dier. Dat wil zeggen: Een wezen dat uit zichzelf geen natuurlijke vaste betekenis heeft. Ieder mens moet zelf betekenis en zin aan het leven geven. Als de mens dat niet kan aanbrengen gaat hij ten onder.
Voor Gerard Koek vormt een uitspraak van Heraclitus een fraaie typering van het menselijk bestaan: Alles stroomt en niets blijft. Het leven is een stroom waarbij voortdurend dingen veranderen en niets blijvend is. Het leven is een strijd die de mens bij voorbaat al verloeren heeft. De mens zal alles kwijtraken waar hij aan gehecht is tijdens zijn leven. Dit verdriet heeft ook een keerzijde: Nietigheid. Nietigheid geeft aan dat het menselijk bestaan eindig is maar juist daardoor kun je ontdekken dat het bestaan erg waardevol is. Je zal zorgvuldiger met anderen omgaan en je tijd kostbaarder invullen. Als je alle tijd had zou het leven maar saai worden op een gegeven moment. De mens moet leren leven binnen zijn eigen eindigheid, binnen zijn eigen grenzen. De mens heeft de enorme drang alles steeds opnieuw te gaan weerleggen. De mens denkt vaak dat alles maakbaar is en dat er geen echte grenzen bestaan. Onze cultuur leert ons alles eruit te halen wat erin zit. Men weet geen raad meer met eindigheid dus. Volgens Koek is de eindigheid een bedreiging geworden voor de mens. Sommige mensen die de eindigheid niet onder ogen willen zien en er ineens mee geconfronteerd mee worden zijn radeloos. Koek vindt dus dat de mens de eindigheid onder ogen moet zien. Je moet ermee leren leven en je moet het aanvaarden. Radicale eindigheid: Vertrekpunt is de overtuiging dat er in ons leven gebeurtenissen plaatsvinden waarvan wij met de beste wil van de wereld de zin niet kunnen inzien. Verlies van een geliefde persoon, eigen dood en lijden wat ons overkomt -> Zinloos. Onze draagkracht bereikt hier haar grens. Sommige levensbeschouwingen troosten door: Zinloze gebeurtenissen op te nemen in een natuurlijke orde of in een verlossingsgeschiedenis. De mensen die echt geloven in eindigheid weten dat ze voor de zinloosheid en dat leed niet weg kunnen lopen.