Adrianus VI

Hoofdstuk 1
Wie was Adrianus VI voordat hij paus werd?

Adrianus VI werd op 2 maart 1459 geboren in de plaats Utrecht. De naam die zijn ouders hem gaven luidde: ‘Adriaan Florenszoon Boeyens’.
Zijn vader Floris was timmerman en werkte vermoedelijk in de woning van zijn grootvader Boudewijn op de hoek van Oude Gracht en Brandsteeg waar Adriaan op 2 maart geboren werd.
Toen Adriaan 17 jaar was ging hij met enkele stadgenoten studeren in Leuven. Adriaan was een ijverige student en daardoor was hij 2 jaar later primus van het jaar geworden. Het ging goed met hem en na zijn basisstudie van de artes studeerde hij theologie.
Toen hij 32 was, was hij een professor geworden. In de periode dat hij professor was gaf hij ook les. Een van de studenten is de in het gehucht Beerenbroek bij Mierlo geboren Willem van Enckevoirt. De vijf jaar jongere Willem en Adriaan worden vrienden voor het leven.

In 1491 behaalde hij het doctoraat. Zo ging hij verder en werd in 1493 rector en vanaf 1497 deken van de kapittelkerk van Sint-Pieter in Leuven en daarmee kanselier van de universiteit. Hij hervormde er het collegesysteem en moedigde jonge humanisten aan.

De latere keizer: Karel V

Hij was slim en werd steeds belangrijker. Hij werd in 1507 gevraagd door keizer Maximiliaan I om de opvoeding op zich te nemen van zijn kleinzoon, aartshertog Karel van Oostenrijk, de latere keizer Karel V. Deze taak combineerde Adriaan enkele jaren met zijn professoraat in Leuven, maar verbleef vanaf 1510 vooral aan het hof in Mechelen.

Toen Adriaan 56 was werd hij naar Spanje gestuurd. Hij moest er namelijk voor zorgen dat koning Ferdinand van Aragon de kleinzoon van keizer Maximiliaan tot erfgenaam zou maken en niet diens jongere broer Ferdinand. Als deze missie succesvol is afgerond, blijft Adriaan in Spanje, waar hij kardinaal Ximénes de Cisneros bijstond.
Op 57 jarige leeftijd werd Adriaan bisschop van Tortosa en grootinquisiteur. Een jaar later, in 1517, wordt de Utrechtenaar verheven tot kardinaal. Kort na zijn kardinaalsverheffing geeft hij de opdracht in Utrecht een huis voor hem te bouwen.

Toen in 1519 Karel V (kleinzoon van Maximiliaan) tot keizer werd gekozen, liet hij het bestuur van Spanje over aan Adriaan. Jammer genoeg moest hij tot zijn verdriet nu als regent en zelfs als veldheer optreden. Op die momenten verlangde hij terug naar zijn boeken, studie. Hij verlangde naar de universiteit en naar zijn geboortestad. Maar het huis dat hij daar laat bouwen zal hij nooit zien.

In het jaar 1519-1520 maakte Adriaan enkele reizen . Hij ging via Oostenrijk naar Venetië waar hij onder de indruk raakte van de werken van Giorgione en Jacopo Palma. Hij zocht een aantal geschikte portretschilders, maar vertrok toch snel naar Jeruzalem.

Op 27 december 1521 werd de verkiezing geopend. Het grote knelpunt van deze verkiezing was niet het vinden van een paus die bereid was te hervormen, maar in het achterhalen of hij een man van Frans I dan wel van Karel de vijfde was. Tussen deze twee belangrijke personen bestond een scherpe rivaliteit. Om de zaak te beslechten werd de naam genoemd van de niet aanwezige onbekende kardinaal en bisschop van Tortosa. Als enige uitweg werd Adriaan gekozen en hij volgde de paus Leo X op.

Hoofdstuk 2
Wat gebeurde er in de tijd dat Adriaan paus was?

Op 9 januari 1522 toen Adrianus 63 jaar was werd hij tot paus gekozen. Hij was er zelf niet eens bij en zat zichzelf af te vragen of hij wel naar het, in zijn ogen, verrotten Rome moest gaan. Rome onthaalde de kardinale die op 9 januari 1522 uit de verkiezingen kwamen, op gehuil, gefluit en stenen. Adriaan zag het pausschap helemaal niet zitten.

Rome was druk bezig met het proberen te bestrijden van de pest en niemand dacht dat de nieuwe paus het risico zou nemen om richting Rome te varen. Adriaan werd dan ook door niemand verwacht en er was zelfs geen paard voor hem naar de haven gestuurd. Hij vond er tenslotte toch nog een en kwam de 28ste augustus aan in Sint Paulus, waar hij de nacht doorbracht.
De volgende dag wordt hij verwelkomd door zijn oude studievriend Willem van Enckevoirt. Die had na Leuven zijn studies in Rome vervolgd en werd daar tot priester benoemd. Willem bekleedde vele functies onder diverse pausen en had een hoge positie in de kerkelijke hiërarchie weten te behalen dankzij zijn diplomatieke gaven.
Ook de curie had kwam de volgende dag de nieuwe paus VI verwelkomen . Ze hadden een triomfboog opgericht en wouden alles versieren, maar Adrianus VI verzocht hen het daarbij te houden. Hij was een christelijke bisschop, en immers geen keizer.

Rome maakte hem gek met al die grote pracht, die luxe van de curie en dat overdreven gedrag van de geestelijken. Hij liep door een paleis waarvan de muren bekleed waren met wandtapijten en de gaanderijen versierd met beelden van goden.

Pas op 31 augustus 1522 werd hij gekroond als Adrianus VI. Hij werd ‘il papa olandese’ genoemd. Ze noemde hem ook wel Adriano VI, Hadrian VI, Hadrianus VI of Hadriano VI. Na deze gebeurtenis benoemt hij Willem van Enckevoirt tot kardinaal.

Zowel door zijn sobere levensstijl als door zijn pogingen de curie te hervormen, isoleerde Adrianus VI zich snel. Hij vroeg kleine groepen landgenoten en Leuvense studievrienden, onder wie zijn secretaris Dirk van Heeze en zijn kamerheer Albert Pighius, om zich bij hem in de buurt te vestigen.

De Romeinen waren onder de indruk van de komst van Adriaan vanwege dat er de pest heerste, maar het was niet voldoende om deze man die ze totaal niet kennen te doen aanvaarden, deze barbaar, die strenge zelfverzekerde man, die beslist had de financiën weer in orde te brengen, de zeden van de curie te verbeteren en het voeden van parasieten te stoppen
De kardinalen vergaven het zichzelf niet een paus te hebben gekozen die zijn taken als priester en Opperste Herder zo ernstig nam.

De paus maakte een paar mislukkingen:

Hadrianus VI leek wel de enige te zijn die nog dacht aan een reformatie waar niemand zijn aandacht aan gaf. Hij stuurde zijn legaten naar de rijksdag van Niirenberg, waar zij in zijn naam een boodschap moesten voorlezen waarin de paus de volledige verantwoordelijkheid opnam voor de ongelukken die de Kerk overkwam. Maar die ongewone, toch belangrijke bekentenis kwam, helaas, te laat. Wie geloofde nou nog in de oprechtheid van Rome? Dat was een eerste mislukking.
Na deze eerste mislukking deed hij het verder ook niet al te best. Hij heeft de christelijke prinsen er ook niet van overtuigen dat ze hun ogen moesten open doen voor het Turkse gevaar. Dat was de tweede mislukking.
En daarnaast kon hij zelfs er niet voor zorgen dat Karel de vijfde en Frans I gingen samenwerken. Als hij dat geregeld zou kunnen hebben, dat had hij het gevaar kunnen tegenhouden en in het jaar 1522 een gebied (Rhodos) nog kunnen innemen. Dat was zijn derde mislukking.

Hoofdstuk 3
Wat gebeurde er na de dood van Adrianus VI?

Na ongeveer een jaar te hebben geregeerd werd hij op 5 augustus 1523 ziek. Na een paar weken wisten allerlei dokters zeker dat hij het niet zou halen.
De laatste maand van zijn leven lag hij in een prachtig gekleed bed. Daar maakte hij zijn testament op, waarin hij zijn bezittingen die nog in Nederland lagen voor de arme bestemde en zijn huis wat hij heeft laten bouwen in de Smeijersstraat te Leuven beschikt stelde voor studenten. Hij heeft het huis zelf dus nooit meer gezien.
Op het moment dat paus Adriaan stierf, werd hij omringd door kardinalen die hem zogenaamd troostten. Ze waren op dat ogenblik zo aardig vanwege het geld wat Adrianus bezat. Adrianus had dit verstopt en ze wilde weten waar hij het bewaarde. Ook had hij veel kunstschatten achter slot en grendel laten wegbergen, zoals de Laokoöngroep. Dit had hij gedaan vanwege dat dit niet voor christelijke ogen bestemd was.
Op zijn sterfbed werd hij door de kardinalen ingelicht wat er met zijn voorgangers was gebeurd. Die Leo werd nadat hij was vermoord zelfs geen graf gegund. Zijn lijk werd door de Romeinen verbrand en de as in de Tiber geworpen.
Paus Adrianus VI stierf op 14 september 1523 op 64 jarige leeftijd. Hij was de enige Nederlander in de reeks van tot dusverre 264 pausen. De mensen bleken het niet erg te vinden. De kardinalen wilden zijn geld en bezitten. En de Romeinen vonden Adriaan een ‘lachwekkende, Hollandse barbaar’. (Een barbaar betekende bij hun een niet-Itiliaan). Hij gaf geen feesten, tenminste niet zoals Leo X dat deed. Die waren schitterend. En als Adriaan een feest toegewijd kreeg, was hij er zelf niet eens bij. Rome zei:”Wat hebben we aan een paus die niet kan dansen, als een maagd leeft en zich zelfs niet liet zien op feesten die de bisschoppen en kardinalen vanwege zijn aantreden of iets dergelijks organiseerden?”.
De Romeinen dansten op straat en er werden bloemenkransen aan de dingen gehangen die herdachten aan de paus. Ze legden er een tekst bij waarop stond: “Liberatori Patriae S.P.Q.R.” wat betekende: ‘De senaat en het volk van de Romeinen geven deze krans aan de bevrijder van het vaderland.’ Of zo iets dergelijks.
Na zijn dood gaat meteen het gerucht dat hij vergiftigd is in opdracht van de Romeinse. Dit gerucht kwam tot stand vanwege dat de voorgangers paus Romanus, Theodorus II wél vergiftigd werden. Ook stond dit Clemens XIV te verwachten. Dit werd de paus na het overlijden van Adrianus.
Later werd er verteld dat hij waarschijnlijk is gestorven aan een nierziekte. Dit gerucht was ook helemaal niet waar, want hij zou dit hebben opgelopen door over ‘matig alcoholgebruik…’ Nee, zijn dood was totaal natuurlijk.
In tegenstelling tot Adrianus zijn voorgangers, die hun hele leven al veel aandacht, tijd en geld hebben besteed aan een bepaalde rustplek, had Adrianus daar niets aan gedaan. Na zijn dood wordt hij snel weggewerkt in een onopvallend graf in de kapel van Sint Andreas in de catacomben van de Sint Pieter.
Nadat de paus begraven was hebben de Romeinen rellen en tochten gehouden om protest te maken. Ze eiste dat ze niet meer zo dom moesten zijn om nog een zodanig ‘barbaar’ als paus te kiezen. Ze verdwenen pas als de kerkprinsen dat plechtig beloofde. De kerkprinsen beloofde het en ze zouden vier en een halve eeuw hun woord houden.
Toen alles was afgelopen is het aan Van Enckevoirt te danken dat de stoffelijke resten van Adriaan in 1528 werden opgegraven en van het verdomhoekje in de kelder van de Sint Pieter wordt overgebracht naar Willems titelkerk, de Santa Maria dell’Anima.

Hoofdstuk 3.1 Wie was Willem van Enckevoirt?

Deze persoon is in 1464 geboren in Noord-Brabant in het plaatsje Mierlo. Hij werd al snel (1489) naar Rome gestuurd voor een kerkelijke loopbaan, waar hij aan de Sapienza (universiteit van Rome) studeerde. Op zijn 41ste behaalde hij enkele niveaus in de beide rechten.
In de tussentijd heeft hij Adriaan ontmoet en zijn beste vrienden geworden. Hij zag hem na een tijdje steeds minder.
Toen er verkiezingen kwamen in Rome, waar hij op dat moment ook was in 1522, schrok Willem van de kandidaten. Adriaan deed mee, wat totaal niet te verwachten was. Willem wist wel dat hij alles begeerde om paus te worden maar dat hij ook echt meedeed begreep hij niet. Toch behoorde hij samen met Theodoricus Hezius tot Adrianus vertrouwelingen en steunpilaren. Dat bleek uit de dag dat Adrianus stierf, 14 september 1523. Willem van Enckevoirt werd tot kardinaal benoemd. Hij was de enige kardinaal van deze paus en pas de tweede kardinaal uit de noordelijke Nederlanden uit de geschiedenis. (na Adrianus zelf dan) Adrianus was ergens in de Sint Pieter kerk gestopt en dat vond Willem niet leuk.
In het jaar 1528 heeft Van Enckevoirt het waardeloze graf weg laten halen en zijn goede vriend Adrianus verplaatst naar de veel mooiere kerk de S. Maria dell’Anima.
Na de dood van zijn beste vriend bleef Willem, anders dan de andere, een vooraanstaande positie hebben in de curie. Hij werd beloond met het worden van bisschop in 1529. Willem werd nog een belangrijk persoon in Rome.
Hij had alles mooi geregeld in zijn leven en was op 19 juli 1534 (70 jarige leeftijd) overleden. Hij werd begraven op de plek waar hij altijd wilden rusten… tegenover zijn beste vriend Adrianus VI. Maar er kwam 41 jaar later een onderbreking tussen die 2 vrienden. Een 1 of andere Kleefs-Guliks-Bergse erfprins die in 1575 dus overleed moest op de plek waar Willem van Enckevoirt lag te rusten. Maar je kunt hem nu zien naast de hoofdingang.
Het graf van Willem van Enckevoirt in de S. Maria dell’anima.

Hoofdstuk 3.2
De Santa Maria Dell’Anima

Dit is de nationale kerk van de inwoners van Rome. De kerk ligt ten westen van het gebouw in het hart van de oude stad. Deze kerk was al sinds 1386 het onderkomen voor pelgrims en zieken uit de Natio Alamannorum.
De geschiedenis van deze kerk doet er niet toe, ik vertel alleen dat het gebouwd is in 1350. Deze kerk speelde pas een belangrijke rol in de 16e/17e eeuw voor de Nederlandse kolonie in Rome. Sommige delen van de kerk werden ingericht door Nederlanders en vele Nederlanders werden er begraven, zoals de paus Adrianus VI en kardinaal Willem van Enckevoirt.
Het belangrijkste graf is dus ongetwijfeld dat van paus Adrianus VI uit Utrecht. Daartegenover bevindt zich het monument van Karl-Friedrich, erfprins van Kleef. Oorspronkelijk bevond zich daar echter het graf van Adriaans beschermeling en enige kardinaal Willem van Enckevoirt uit Mierlo. Dit graf is verplaatst naar de voorgevel.
Enckevoirt had carrière gemaakt aan de Curie en was tegelijkertijd de Habsburgse agent in Rome. Hij is ook enig opdrachtgever over de beschilderingen van verschillende Kapellen. Verder in de kerk zijn er nog meer mensen uit Leuven. Een zanger en een componist.
Hoofdstuk 3.3 Paus Adrianus VI-College
Dit is een katholieke universiteit in Leuven. Dit gebouw was het huis van Adrianus in de tijd dat hij paus was. Dit huis heeft hij zelf nog nooit gezien.

Conclusie/slot

De hoofdvraag: HOE WERD ADRIAAN FLORENSZOON BOEYENS DE PAUS?
Deze vraag is in dit werkstuk grotendeels beantwoord.

Korte samenvatting:
Adriaan Florenszoon Boeyens is geboren in een gewoon gezin met niet eens rijke ouders. Hij groeide op met een enorme kennis. Hij was heel slim en ontmoette zijn vriend (willem van Enckevoirt) voor het leven. Hij ging van ‘primus van het jaar’ naar professor en behaalde het doctoraat. Al snel was hij rector en deken van de kerk Sint-Pieter in Leuven, daarmee ging hij verder en werd kanselier van de universiteit. Jaren vlogen voorbij en hij werd steeds belangrijker. Hij moest voor de kleinzoon van keizer Maximiliaan I zorgen en dat ging krap met zijn studie. Maar probeerde alles te combineren.
Op 9 januari 1522 werd Adrianus tot paus gekozen. Hij had er helemaal geen zin in. ‘il papa olandese’ noemde ze hem. Volgens de Romeinen deed hij alles fout en maakte de ene mislukking na de andere. De nieuwe paus werd zelfs niet verwelkomd bij zijn curie. Want zij dachten dat hij niet zou komen opdagen vanwege dat de pest er rond zwierf, maar dat was niet het geval.
De meeste waren blij toen Adrianus op 14 september 1523 stierf aan een natuurlijke dood. Ierdereen verzon wel iets waaraan Adriaan dood was gegaan, maar geen een was waar. Hij was eerst namelijk vergiftigd en daarna had hij een nierziekte van teveel drinken. Maar dat was helemaal niet waar.
Ze hebben Adrianus ergens begraaft waar ze er geen last van hadden… Willem van Enckevoirt zorgde dat Adrianus wél een mooie rustplek kreeg waar Willem zijn eigen rustplek ook heeft gevonden. Dat was in de Santa Maria dell’Anima.