Scholieren.com maakt gebruik van cookies

Scholieren.com gebruikt cookies onder andere om de website te analyseren en te verbeteren, voor social media en om er voor te zorgen dat je voor jou relevante advertenties te zien krijgt. Je geeft, door gebruik te blijven maken van deze website of door op 'cookies zijn ok!' te drukken, aan akkoord te zijn met het gebruik van cookies op Scholieren.com. Meer weten over deze cookies, klik dan hier.

Cookie-instellingen wijzigen

Functioneel Noodzakelijk voor het functioneren van de website (vereist)
Statistieken Voor analyse doeleinden om de website te verbeteren (vereist)
Social media Voor het laten functioneren van like buttons
Advertenties Om bij te houden welke advertenties je al hebt gezien en hoe vaak

Hoofdstuk 5 Ontdekkers en Hervormers

Geschiedenis

Samenvatting

Werkplaats

 

Log in op Scholieren.com

Maak een profiel aan of log in om te stemmen.

Geef dit een cijfer

Omdat je geen profiel hebt kan je stem niet aangepast worden.
Maak hier een profiel aan.

 

5.1 De Renaissance (16e eeuw)

Oorzaken v/h ontstaan (in italië)

-          Economische welvaart in Italiaanse steden door handel met midden-oosten

-          Ontstaan van een groep machtige handelaren en bankiers die met hun rijkdom wilden pronkenà ontstaan nieuw levensgevoel/

-          Herwaardering van Oude Grieks-Romeinse kunst

-          (aansluiten bij grote rijk en kennis)

-          Opkomst van het humanisme: zoekt oplossing niet bij de kerk maar bij de mensen (kennis uit de oudheid)

 

Verschillen middeleeuwen en Renaissance:

-          Levensmotto verandert “momento mori”à “Carpe diem”

-          Mens was gespecialiseerd in één beroep (gilden) à uomo universales: de mens die alles kan

-          Groep is belangrijk à individu is belangrijk

 

Verspreiding van ideeën

-          Brieven

-          Boekdruk kunst

 

Beroemde geleerden

-          Erasmus (christelijk humanist) à nieuwe kennis gebruiken om fouten uit de bijbel te halen

-          Thomas More

-          Copernicus (had al door dat de aarde om de zon draait)

 

Verschil in kunst:

Middeleeuwen

Renaissance

Ontbreken perspectief

Perspectief

Menselijk lichaam is niet goed getekent

Menselijke anatomie klopt

Weinig beweging

Meer beweging

Gd onderwerpen

Onderwerpen oudheid, gewone mensen

Anoniem

Kunstenaar ondertekent werk

Onderwerp in het midden

Onderwerp uit het midden

 

Humanisme: bestudeerde oude klassieke teksten. Ze wilden de klassieke cultuur begrijpen zoals die los van het christendom was geweest. Daarbij hoorde ook klassieke filosofie. Er stonden in gekopieerde teksten veel fouten die ze probeerden te herstellen. Zo ook in de bijbel.

 

1453 Val van Constantinopel. Gaf het humanisme een extra impuls doordat er veel oud griekse teksten mee werden genomen door de vluchtende.

 

5.2

1493 Verdrag van Tordesillas

Paus Alexander deelde de wereld in tweeën. Alles ten westen was van Spanje alles ten oosten was van Portugal.

Volgens de kaart van toen (Eu, vervormd afrika en Azië) kreeg Portugal al het land. Spanje ging toch akkoord en dus hadden zij waarschijnlijk een vermoeden van Amerika.

 

Portugezen hadden voordeel door de zeevaarders school (navigatie, astronomie, kaartlezen)

 

Oorzaken ontdekkingsreizen:

-          Handel in specerijen

-          Geblokkeerde handelsroute in Midden-Oosten (Turkmenen)

-          Uitvindingen (betertype schip (karveel) en een astrolaab (sterrencompas)

-          Verspreiden van het Christendom

 

Ontdekkingsreizen Portugal:

-          Eerste keer tot de evenaar (rand van de aarde)

-          1488 Kaap de Goede hoop (Bartholomeo Diaz)

-          1498 Vasco da gama – India (voorbij de kaap)

 

Ontdekkingsreizen Spanje:

-          1492 Columbus  - Amerika (niet via zouden maar via westen naar Indië)

-          1497 Amerigo Vespucci, idee van nieuw continent

-          1519-1522 Magalhâes eerste reis om de wereld

-          1519 Cortes verovert de Azteken

-          1530 Pizarro Inca’s (peru, Andes)

CONCURRENTIE STRIJD!!

 

Gevolgen voor Amerika

-          Europese ziektes  à enorme sterfte

-          Jacht op zilver en goud

-          Vernietigen van Indiaanse samenleving en geloof

-          Dwongen de indianen tot dwangarbeid

 

Ontdekkingsreizen Nederland

-          Nova Zembla (via noorden)

-          1596 Eerste scheepvaart naar Indië (geen winst maar wel een route)

 

5.3 Reformatie

Erasmus

-          Nieuwe Bijbelvertaling, Lof der zotheid, Bijbelstudie

-          Zette eerste stap maar is niet uit op een breuk

 

Maarten Luther

-          95 stellingen (kritiekpunten), aanleiding: verkoop van aflaten

-          Kritiek punten zie schema

-          1520 in de ban gedaan

-          1521 rijksdag in worms, maar maarten zweert daar zijn ideeën niet af en de keizer verklaart hem vogelvrij

-          Bescherming door Frederik van Saksen (duitse keurvorst) daar vertaald hij de bijbel in het Duits

Rooms-Katholieke kerk

Hervormde kerk

Veel pracht en praal

Sober, kaal

Aflaathandel

Alleen met vast geloof kom je in de hemel

Alleen geestelijken leggen de bijbel uit

Zelf bijbel lezen en over nadenken

Paus en heiligen

Iedereen is menselijk

Celibaat

Dominee mag trouwen en kinderen krijgen

geestlijken ambten werden verkocht of aan adel gegeven

Geestelijke ambt slechts verkregen na goede theologische opleidig

Verering van heiligen en relikwieën

Luther was hier tegen

Gevaarlijkste kritiek punt van zowel Luther als Erasmus: Bijbelstudie, want daarmee viel het gezag van de Paus en geestelijken voor een groot deel weg. Volgens Luther waren priesters zelfs geheel overbodig.

 

1555 Godsdienstvrede van Ausburg

Wiens regio wiens religie. Niet de keizer maar een keurvorst bepaald de godsdienst in zijn regio

 

Calvinisme werd in 1541 in Genève georganiseerd en verspreidde zich toen, maar kwam in 1566 pas bovengronds.

Johannes Calvijn werd populair in de Nederlanden à Calvinisme (volksaard)

Kenmerken Calvinisme:

-          Bijbel is het enige gezag

-          Kerk(dienst) nog soberder dan bij Luther (kaarsen,klokken, orgel weg)

-          Predesinatie = alleen uitverkorenen gaan naar de hemel (het is voorbestemd en dat zie je aan hoe iemand leeft à vroom, sober)

-          Ora et labora, bid, werk en lees de bijbel

-          De overheid heeft niets te zeggen over de kerk en je mag in opstand komen tegen een koning/overheid die gods wetten niet goed naleefde (luther erkent gezag van Duitse vorst)

 

Protestantse kerk: draait om de preek

Rooms Katholieke kerk: draait om handeling bij het altaar

 

Verschillen Calvijn en Luther:

-          Bij Calvijn was de kerk(dienst) nog soberder

-          Calvijn geloofde in predestinatie en volgens Luther kwam iedereen die goed gelooft in de hemel

-          Luther erkende het gezag van de keizer en vorsten, Calvijn deed dit niet

 

 

5.4

Karel V koning van 1515-1555

Moest veel reizen voor rechtspraak. Probleem: iedere stad had andere regels.

è Centralisatiepolitiek

-          Om belasting te innen

-          Rechtspraak

-          Felle bestrijding van de reformatie (rooms-katholiek)

1555 troonafstan Karel V

-          Vrede van Ausburg

-          Rijk valt uiteen: oostenrijke habsburgers en Spaans habsburgse rijk

Duitse keurvorsten kiezen Ferdinand en niet Karels zoon. Filip II erft Spaan Habsburgse deel waaronder de Nederlanden.

 

Filips II koning 1555-1598

Zette politiek Karel V voort

-          Landvoogdes à Magaretha van Parma

-          Verzet tegen centralisatie door adel en steden

Adel werd vervangen door ambtenaren en raakte dus macht kwijt

Steden wilden rechten behouden

-          Verzet tegen ketterverbrandingen

-          Economische malaise (paar misoogsten à brood onbetaalbaar)

 

 

1566

-          Smeekschrift, edelen vragen de verbrandingen te minderen (gaf opstand). Magaretha stemde hiermee in totdat ze antwoord van Filips II kreeg.

-          Dit gaf ruimte voor meer Hagenpreken

-          à Beeldenstorm

 

1567 Filips II stuurde de (ijzeren) hertog van Alva

(edelen moesten nieuwe eed van trouw afleggen omdat Magaretha ze niet meer vertrouwde. En dan komt Alva. Dus Magaretha is heel boos omdat ze net alles weer had geregeld à gaat weg

-          Tiende penning (past binnen centralisatie) (soort btw)

-          Raad van beroerten à “Bloedraad” iedereen die iets te maken had met de opstand werd opgepakt. Twee edelen (van Egmond en van Hoorn) terechtgesteld à niemand veilig

 

Nederlandse Opstand

-          Gevluchte edelen verzamelen geld voor leger

1568 Slag bij heiligerlee (huurlegers) à winnen, maar daarna is er geen geld meer

1572 Steden sloten zich aan (belegeringen inundatie) aanleiding: 10e penning, krijgen ze niets voor terug.

Inundatie: onder water zetten van land à geuzen konden leiden bereiken en legers trokken weg omdat ze in water niet konden vechten.

(nieuwe landvoogd: Hertog van Parma)

1576 Pacificatie van Gent

Noordelijke en zuidelijke gewesten gaan samenwerken tegen de Spanjaarden. Spraken gewetensvrijheid af: elkaar niet afmaken vanwege geloof

 

1579 Unie van Atrecht (zuidelijke deel is verovert) à trouw aan Spanje, Rooms-Katholiek

         Unie van Utrecht à door met opstand, Calvinisme

 

1581 Acte van Verlatinghe

                Zweren de Spaanse koning af

1584 Moord op Willem van Oranje

1588 Republiek der zeven verenigde Nederlanden (konden geen koning vinden),

Redding van de opstand: Hertog van Parma moest een invasie in Engeland voorbereiden, waardoor hij het gevecht tegen de Nederlanden moest minderen.

1648 Vrede van Münster

                Spanje erkent onafhankelijkheid

 

 


 

Let op

De verslagen op Scholieren.com zijn gemaakt door middelbare scholieren en bedoeld als naslagwerk. Gebruik je hoofd en plagieer niet: je leraar weet ook dat Scholieren.com bestaat.

Heb je een aanvulling op dit verslag? Laat hem hier achter.

 

voeg reactie toe

Sneller en makkelijker reageren?
Login of maak een profiel aan

Reactie (quote)
Jouw naam*
E-mail (niet publiek)*
Geheime code*
3849
 

reacties

 

Bekijk nu onze
Zeker Weten Goed
pagina

Al onze beste boekverslagen op een rijtje

Naar de pagina