Boekverslag Ferdinand Bordewijk

Info over dit verslag

Geschreven door:	anoniem [meer]
Kwaliteit:
Waardering:
Taal:	Nederlands
Woorden:	1193
Opvragingen:	16

Hulpmiddeltjes

Openen in tekstverwerker

Printen

Emailen

Waardering

Gemiddelde waardering: 3 uit 5 (40 stemmen)

Heb je er iets aan gehad? Geef zelf je waardering:
Erg goed bruikbaar
Goed bruikbaar
Bruikbaar
Een beetje bruikbaar
Niks aan gehad

Titels van Ferdinand Bordewijk

• Apollyon (0)

  1941

• Bint (47)

  1931

• Bloesemtak (1)

  1955

• Blokken (4)

  1934

• Blokken, Knorrende beesten, Bint (8)

  1949

• De wingerdrank (0)

  1937

• Fantastische vertellingen (0)

  1919

• Het vegetarisme van mr. J.P. de Vries (2)

  1984

• Huissens (1)

  1982

• Karakter (51)

  1938

• Knorrende beesten (0)

  1931

• Noorderlicht (2)

  1948

• Rood paleis (1)

  1936

• Tijding van ver (1)

  1961

Technische gegevens

Titel: Blokken
Auteur: F. BordeWijk
Uitgeverij: Nijgh en van Ditmar

Het onderwerp (thema)

Het thema van dit boek is niet zo eenvoudig vast te stellen. Ik heb gekozen voor: "De dictatoriale communistische samenleving". In dit boek wordt op een bijna wetenschappelijke wijze een samenleving beschreven die geregeerd wordt door een allesoverheersende raad van tien personen. Deze samenleving is communistisch omdat ze ervan uitgaat dat iedereen hetzelfde moet hebben (namelijk niets) en alles door de staat beheersd moet worden.Het communistische ideaal wordt hier wel erg ver doorgedreven, waardoor een krankzinnige maatschappij ontstaat. Alle verzet wordt onmiddellijk de kop ingedrukt. Alle mensen moeten volgens hetzelfde patroon leven, eigen initiatief bestaat niet meer, zelfs ontspanning wordt door de staat geregeld. Toch is dit alles niet perfect. Dit blijkt uit twee fragmenten.

"Het scheen een eenheid wat daar luisterde, maar wie er omging met kritische blik zou ontwaren dat de gelijkgeklede menigte toch door het gelaat uiteenviel in individuen. De natuur, machtiger dan de wil der overheid, brak grillig speels de monotomie der samenkomst. Het dikke vernis van de staat kon de oorspronkelijke kleuren niet doven." (blz. 16)

"En zij zagen dat wat ordelijk scheen hier en daar de kiemen van wanorde blootlegde. De vierkanten en rechthoeken waren van boven gezien niet alle onberispelijk als vroeger. Ook boven het, de eskaders te lucht, toonden oneffenheid. En wild, te wild somwijlen, was het spel op de stroom. Daar, in de verte, ontplooide zich een regiment in een boog, en een ander, heel ver weg, trachtte een cirkel te vormen." (blz. 42)

Dit onderwerp trekt mij op zich wel aan, maar de uitwerking van Bordewijk veel minder. Als je dit boek vergelijkt met een goede anti-utopie zoals 1984 van George Orwell, ontbreekt er iets in Blokken. Orwell beschrijft op een uiterst indringende manier hoe een persoon geen schijn van kans heeft tegen het systeem, en uiteindelijk zelfs gedwongen wordt te denken zoals het regime wil. Bordewijk is heel erg algemeen en onpersoonlijk, en daardoor raakt het verhaal je veel minder. Het is wel erg origineel om geen hoofdpersoon te hebben, maar daarover later meer.Het onderwerp ligt in zoverre buiten mijn belevingswereld, dat het onmogelijk is om je zo'n maatschappij voor te stellen. Je kan er alleen maar over lezen.
De maatschappij wordt uitvoerig beschreven, maar niet genoeg om alle vragen te beantwoorden. Maar dat is dan ook het kenmerk van literatuur. Wat ik wel vreemd vind is dat er toch mensen zijn die in zo'n samenleving kunnen leven. Ik zou het niet kunnen.

De gebeurtenissen (intrige, plot)

Het boek heeft geen echte verhaallijn, er zijn alleen losse schetsen van een maatschappij. Deze staan in chronologische volgorde. De schetsen volgen elkaar wel logisch op, tenminste volgens de logica waarop het hele boek gebaseerd is. De gebeurtenissen zijn absurd en onbegrijpelijk, maar wel onderling consistent. Het boek heeft een heel eigen logica, waar het niet van afwijkt.
Van dit boek word je niet vrolijk, maar er is hoop. Het einde van het boek geeft aan dat verandering nabij is.

"En deze menigten, heet van hun rusteloosheid, bleven onderaards rondschijveren, voortslieren in alle snelheden, totdat de nieuwe dag doorbrak, vorstkoud, rulrood, staalhard." (blz. 43)

Dit stuk moet je volgens mij interpreteren dat, ondanks alle terreur, de mensen stiekum toch verzet plegen, en dat ze, wanneer de dag van de bevrijding eenmaal aanbreekt, een bloedige, keiharde strijd zullen vechten. Dit geeft hoop op een betere toekomst.
Hiermee bedoelt Bordewijk waarschijnlijk dat het communisme slecht is en dat uiteindelijk het zal vallen. Dit is totaal anders dan wat Orwell zegt, namelijk dat het onvermijdelijk is dat de uiteindelijke staatsvorm een totalitair communistisch systeem zal zijn.
De gebeurtenissen zijn niet realistisch en daarom ook niet erg indrukwekkend. Bordewijk is er niet in geslaagd om mij ervan te overtuigen dat zo'n maatschappij mogelijk is.

De bouw (compositie, structuur, samenhang)

Het boek bestaat uit vele fragmenten, warrvan je niet weet hoeveel tijd ze beslaan en hoeveel tijd er tussenzit. Het eerste fragment begint dan ook op de eerste pagina, met regel 1. Gelijk wordt ook de toon al gezet voor het verhaal.

Er waren geen lichten op de aarde. Er was een overvloed van licht in de hemel. Daar waar de mens nog geen macht had leefde de romantiek, wild en vertoornd in haar zege. De stormwolken gingen geweldig, fregatten van de nacht, overbespannen met zeil. De zeilen scheurden. (Blz 9 r.5-9)

Verder is de bouw niet erg ingewikkeld. Het verhaal is chronologisch, maar niet continu. Er zijn geen echte perspectiefwisslelingen omdat er geen hoofdpersonen zijn.
Vanwege de vele korte schetsen is het verhaal niet saai. Er zit veel afwisseling in.

Dit boek is opgedragen aan Sergej Mikailovitsj Eisenstein en Albert Einstein, "filmcomponist en wijsgeer, meesters der verschrikking". Eisenstein heeft de propagandafilm zo ongeveer uitgevonden, en daarom is het duidelijk waarom hij genoemd wordt. Maar Einstein is heel wat lastiger. Als wetenschapper heeft hij revolutionaire ontdekkingen gedaan, maar dat is geen reden om hem als "meester der verschrikking" aan te duiden. Ik denk daarom dat Bordewijk bang was van wat de wetenschap voortbracht (Dit komt wel vaker voor bij schrijvers, onder andere bij W. F. Hermans, "naar Magnitogorsk") en Einstien heeft gebruikt als symbool voor de wetenschap. Daar komt nog bij dat Einstein dingen heeft ontdekt die het hele wereldbeeld op zijn kop gezet hebben.

De personages

Er is geen hoofdpersoon. Toch zou je er een aan kunnen wijzen in de Raad, die weliswaar uit 10 mensen bestaat, maar toch functioneert als één niet menselijk wezen. Dit wezen verandert niet, ook al veranderen de mensen die het vormen. Het is berekenend en staalhard. Het kent geen emoties. De raad is een symbool voor het systeem, De raad is het systeem. Ook dit is onmenselijk.

De raad vroeg, de verdachten antwoordden. De procedure duurde vier uur. De Raad, onmiddellijk rechtsprekend, veroordeelde de vijf tot de kogel. Er was beroep noch gratie.
(blz. 32)

Het gedrag van de raad is niet menselijk en zo onvoorspelbaar, dat het niet realistisch is. Mensen denken niet als computers, ook niet 10 mensen bij elkaar.
Verder is er ook nog de naamloze massa. Zij doen zoals gezegd, gedragen zich allemaal hetzelfde, en zijn net zomin menselijk als de Raad. De enigen die echt menselijk zijn, zijn de dissidenten. Hun lot wordt bepaald door het toeval. Uiteindelijk worden ze geëxecuteerd.

Toch is de Raad niet onkwetsbaar. Bordewijk zegt dit ook rechtstreeks.

Het staatsmechanisme was volkomen, maar in zijn perfectie lag zijn kwetsbaarheid. Vijfduizend opstandelingen konden de staat doen wankelen, vijftigduizend opstandelingen konden de staat doen vallen. Iedere rebellie leidde daarom onvermijdelijk tot terreur.
(blz. 29)

Het taalgebruik (stijl)

De taal is ouderwets. De zinnen zijn soms kort, soms lang, maar voor die tijd redelijk overzichtelijk.
Het verhaal is heel nuchter en eenvoudig beschreven. Dat maakt het verhaal iets indringender.
Heel bijzonder is dat de schrijver alles in de "men"-vorm geschreven heeft. Geen hoofdpersonen dus.

In andere wijken maakte men gevangenen. Enkelen, bekend als aanstichters, werden behoedzaam gegrepen gelijk kostbare pelsdieren. Men schond hun pels niet. (blz. 30)

Dit heeft twee effecten. Het benadrukt de onpersoonlijkheid van de maatschappij, maar het verkleint ook de betrokkenhied van de lezer bij het verhaal. Dit laatste effect is sterker dan het eerste, en ik denk dan ook dat het boek mooier zou zijn als de lezer er iets meer bij betrokken zou worden.