Boekverslag Cees Nooteboom

Geschreven door:	Lisa
Datum ingestuurd:	21 mei 2001
Taal:
Woorden:	2.300
Bekeken:	12592 keer (40 deze maand)
Waardering:	Currently 3.93/5 1 2 3 4 5 3.9/5 (107 stemmen)
Deel op:

Titel:	Rituelen
Auteur:	Cees Nooteboom
Jaar van uitgave:	1980
Aantal pagina's:	219
Moeilijkheidsgraad:	bovenbouw havo/vwo
Thema:	Zelfdoding, Vader-zoonrelatie, Godsdienst & Godsdienstwaanzin
Verfilmd als:	Rituelen (1988)

Auteur:	Cees Nooteboom
Geslacht:	man
Nationaliteit:	Nederlands
Geboren:	31 juli 1933
Informatie:	http://www.ceesnooteboom.com/ http://nl.wikipedia.org/wiki/Cees_Nooteboom
Populaire titels:	1980Rituelen (8) 1955Philip en de anderen (8) 1998Allerzielen (5) 2004Paradijs verloren (1) 1991Het volgende verhaal (1) 2009's Nachts komen de vossen (1) 1982Mokusei! (1) 1989De wereld een reiziger (1) 1996De verliefde gevangene (1) 2001De omweg naar Santiago (0) ... meer

1. Rituelen
2. Rituelen
3. Rituelen
4. Rituelen
5. Rituelen
6. Rituelen
7. Rituelen
8. Rituelen

• 
  Door Iemand (5) op 15-06-2011
  Hoi Lisa, Je hebt een heel goed verslag gemaakt. Maar ik ben er zo goed als zeker van dat dit boek niet als (hoofd)thema zelfmoord heeft, het gaat meer over tijd en de controverse tussen chaos en orde. Ik dacht, wie weet helpt dit toekomstige lezers van dit boek. Groeten
• 
  Door Jan op 05-01-2003
  Ik vond het een goed verslag en heb er veel aan gehad, bedankt Lisa!!!

Naam:
Klas/niveau:
E-mail:
Bericht:
Bestemd voor	Iedereen Scholieren.com redactie
Geheime code:

Titel: Rituelen
Schrijver: Cees Nooteboom
Thema: Zelfmoord
1e druk: november 1980

Verantwoording keuze + verwachtingen
Er waren niet zoveel boeken die echt als thema zelfmoord hadden, daarom maakte het me niet zoveel uit welk boek ik zou gaan lezen, als het maar over zelfmoord ging. Ik weet niet wat ik ervan verwachtte, ik ben eigenlijk gewoon gaan lezen.

Eerste reactie achteraf
Het is wel een boek waar je over na blijft denken omdat er veel wereldbeelden en mensbeelden in staan. Ik vond het wel een mooi boek.

Samenvatting

Intermezzo (1963):
Dit eerste deel speelt zich af in Amsterdam. Inni Wintrop, de hoofdpersoon, leeft van geërfd geld, handelt af en toe in schilderijen, schrijft de horoscoop in het Parool en volgt de beurs op de voet. Acht jaar geleden heeft hij Zita ontmoet tijdens een fototentoonstelling. Ze trouwden. Inni houdt erg veel van haar, maar gaat ook vaak met anderen naar bed. Zita krijgt bijna een kind, maar omdat Inni erg bang is voor veranderingen, laten ze het weghalen. Vanaf dan groeien ze eigenlijk uit elkaar. In 1963 leert Zita een Italiaan kennen, die een foto van haar maakte voor het blad Taboe. Zita blijft nog een tijdje bij Inni, omdat ze zijn angst voor chaos kent. Maar op een dag in november troggelt ze Inni f 5000,- af tijdens het vrijen, en vertrekt met haar minnaar naar Italië. Inni probeert zelfmoord te plegen zoals hij dat in de horoscoop voor de Leeuw, zijn sterrenbeeld, heeft voorspeld, maar het mislukt.

Arnold Taads (1953):
In het begin van de jaren '50 woont Inni in Hilversum op kamers in een groot koloniaal huis. In de lente van 1953 komt zijn tante Thérèse op bezoek, die hem mee neemt naar Arnold Taads, haar vroegere minnaar. Arnold Taads is een excentrieke, eenzame man die volgens een strak schema leeft en daar nooit vanaf wijkt, behalve als hij een keer per jaar op vakantie naar de Alpen gaat om te skiën. In Taads' huis heerst een orde die angstaanjagend is. Tijd is voor Arnold Taads de vader van alle dingen: tante Thérèse en Inni mogen pas om 4 uur binnenkomen; om 5 uur wordt tante Thérèse weggestuurd en tot kwart voor 6 leest Taads. Tot 7 uur wordt er gewandeld, waarbij Taads over het skiën vertelt, over zijn haat jegens de wereld, over zijn afvallen van het geloof en over Sartre's existentialisme. Tot kwart over 7 wordt de goulash opgewarmd (Taads kookt 1 keer in de week acht porties; een voor elke dag en een voor als er een gast komt). Tot half 8 wordt er gegeten, en om kwart voor acht wordt de vierde sigaret gerookt. Daarna vertelt Taads over de Wintrops, die volgens hem twee kwalen hadden: ze kenden geen grenzen, en ze weigerden te lijden. Een paar dagen daarna gaan Arnold Taads en Inni een weekend op bezoek bij tante Thérèse. Taads zou regelen dat tante Thérèse Inni voortaan geld zou geven, zodat hij niet meer naar kantoor hoefde. De overvloedige Brabantse koffietafel wordt een flop, het diner 's avonds een ware catastrofe. Behalve Inni, Arnold Taads en tante Thérèse waren ook de oom en monseigneur Terruwe, geheim kamerheer van de Paus, aanwezig. Er ontwikkelde zich een discussie over de Kerk en God. Terruwe sprak volgens de dogmatiek van de Kerk, Taads noemde zich collega van al het bestaande. De discussie liep uit op een huilbui van tante Thérèse en een valpartij van de oom, nadat hij Taads een kaakslag had willen toedienen die onderschept werd door Terruwe. Dit deel eindigt met dat Inni bericht krijgt dat Arnold Taads doodgevroren in zijn dal in de Alpen, precies zoals Taads eens aan Inni beschreven had.

Philips Taads (1973):
Inni is nu veertig jaar. Na Zita heeft hij een verhouding met een actrice gehad, maar nu woont hij alleen. Als hij op een dag met een schilderij naar een kunsthandelaar gaat, ontmoet hij Philip Taads, die voor de etalage naar een raku-kom staat te kijken. Japanners kopen de kom voor zijn neus weg. Inni gaat met Philip mee naar zijn kamer, die wit en kaal is. Philip vertelde dat hij een droom heeft: hij wil zichzelf verlossen. Hij doet daarom aan yoga en is bijzonder geïnteresseerd in oosterse ceremonies en oosterse theekommen. Het benauwt Inni allemaal, hij wil niet met lijden geconfronteerd worden. Toch bezoekt hij Philip Taads in de volgende jaren regelmatig. Vijf jaar later belt de kunsthandelaar Inni op met de mededeling dat hij een klassieke raku-kom op de kop heeft getikt. Philip Taads zal komen kijken. Philip koopt de kom, en nodigt de kunsthandelaar en Inni een tijdje later uit voor de theeceremonie. Philips' kamer heeft kleine veranderingen ondergaan. Er hangt nu een rol met gekalligrafeerde tekens, die Inni doet denken aan een skiër die in razende vaart een helling afdaalt. Philip voert in een volkomen stilte allerlei handelingen uit die tot de theeceremonie behoren, "een lang bochtig traject rituele hindernissen". Na uit de kom gedronken te hebben, laat Philip Taads hen uit zonder iets te zeggen. Drie weken later wordt Inni opgebeld door de hospita van Philip. Samen met de kunsthandelaar gaat hij naar Taads kamer. Daar ligt de raku-kom in scherven op de grond. Een paar dagen later blijkt dat Philip Taads zich verdronken heeft.

Tijd en ruimte
De vertelde tijd is 25 jaar en de verteltijd is ongeveer 3,5 uur (189 blz). Het verhaal is niet chronologisch: het begint met 1963, gaat dan naar 1953 en in het derde deel naar 1973. Het verhaal wordt verteld vanuit 1978. Het hele verhaal is dus eigenlijk een flashback. Het boek heeft een gesloten einde. Over de klimatologische omstandigheden kom je niet zoveel te weten. Het verhaal speelt zich op verschillende plaatsen af: deel 1 in Amsterdam deel 2 in Hilversum, Doorn en Goirle deel 3 weer in Amsterdam.
Perspectief
Er is sprake van een auctoriale verteller, al manifesteert hij zich maar een keer duidelijk, op blz. 19: "In het jaar waar we het hier over hebben." Ook op blz. 66 komt we voor: "... waar we tijdens ons leven doorheen waden." Deze verteller weet soms dingen die Inni niet weet. Het hele boek door wordt verteld vanuit het gezichtspunt van Inni Wintrop. De verteller kijkt als het ware steeds over zijn schouder mee. Er is dus vision dedans bij Inni. Het verhaal wordt verteld vanuit 1978.
Spanning
Er zit niet zoveel spanning in het verhaal. Dit komt doordat het vrij somber geschreven is. Er gebeuren ook geen vrolijke dingen. Het is allemaal op dezelfde toon geschreven, en er gebeurt ook niet zoveel. Het enige wat een beetje spanning geeft is als Inni de Raku-kom beschrijft: "De kom had de kleur van de dode bladeren, van alle dode bladeren ineen, de glans van gekonfijte gember, zoet en bitter, hard en zacht, de luxueuze brand van het vergaan. Hij was breed, bijna lomp, niet door mensen gemaakt maar ontstaan in een onnoembare voortijd. Was de zwarte kom nog dreigend geweest, deze was aan dergelijke interpretaties voorbij, de gedachte dat dingen door mensen gezien moesten worden om te bestaan ging hier niet op -als er zoiets als een nirwana voor dingen bestond was deze raku-theekom daar al aeonen geleden aangekomen."

Thema en motieven
Het thema is vooral rituelen. Inni is geobsedeerd door de rituelen in andermans leven. Voorbeelden van rituelen in dit boek: elke week 8 porties eten koken alles altijd op het zelfde tijdstip doen oosterse rituelen, bv. de theeceremonie crematie van Philip Taads

Motieven zijn:
- eenzaamheid: alle personen in het boek zijn eenzaam, of maken die indruk.
- tijd: voor Arnold Taads is tijd de vader van alle dingen, voor Philip heeft tijd geen betekenis.
- geloof: Er zijn veel verwijzingen naar het katholicisme: *Inni vergelijkt Philip met Jezus (blz. 166)
*Inni vergelijkt de theeceremonie met het laatste avondmaal (blz. 181)
*De duiven (Heilige Geest). (deel 3, hfst. 1)
- zelfmoord: Inni probeert zelfmoord te plegen, tante Thérèse pleegt zelfmoord en Arnold en Philip Taads plegen (waarschijnlijk) zelfmoord.

Personages
De hoofdpersonen zijn Inni Wintrop, Arnold Taads en Philip Taads.
- Inni komt uit een katholieke, Brabantse textielfamilie, waarmee hij in zijn jeugd weinig contact heeft gehad. Zijn vader is gestorven tijdens een bombardement, zijn moeder woont ergens buiten Europa. Hij heeft totaal geen ambitie. Hij is erg geobsedeerd door de rituelen in levens van mensen en probeert uit te zoeken waarom ze die hebben en waarom ze dat op die bepaalde manier doen. Hij weigert te lijden, maar hij weigert ook met het lijden van anderen geconfronteerd te worden. Je komt verder niet zoveel te weten, je kijkt over zijn schouder mee, maar je komt bijna geen gedachten of gevoelens van hem te weten.
- Arnold Taads was in zijn jonge jaren notaris en kon ook goed skiën. Na de Tweede Wereldoorlog raakte hij teleurgesteld in de mensheid en verliet hij zijn vrouw om een teruggetrokken leven te leiden, eerst in de Rocky Mountains in Canada, later met zijn hond Athos in de bossen van Doorn. 's Winters trok hij naar de Zwitserse Alpen om de koude tijden door te brengen in een eenzame hut, alleen per ski te bereiken. Taads ordende zijn hele leven volgens de tijd. Op gezette tijden werd er gegeten, gelezen, gekookt en gewandeld. Elke verstoring in dat ritueel zou een onherstelbaar kwaad aanrichten. Ook het huis was ingericht volgens een strakke regelmaat. Inni beschrijft de huiskamer van Arnold als volgt: "De orde die in het vertrek heerste was angstaanjagend. De enige vorm van toevalligheid was de hond, omdat hij bewoog. Het was, dacht Inni, een kamer als een wiskundesom." Arnold Taads gelooft niet meer in God en beschouwt de natuur als het grootste goed op aarde. Ook veracht hij de mens (dus ook zichzelf) en de enige van wie hij houdt is zijn hond Athos. Taads wijst het leven geheel af en heeft ook al het scenario van zijn dood in zijn hoofd, wat geheel past in zijn levensstijl waarbij hij alles volgens een bepaald plan doet. Jaren nadat hij het scenario van zijn dood aan Inni verteld heeft krijgt Inni bericht dat Taads gestorven op de manier zoals hij dat zich had voorgesteld; eenzaam doodgevroren in de
Zwitserse Alpen
- Philip Taads. De eerste keer dat Inni Philip Taads ontmoet, staat deze voor de etalageruit van een Japanse kunsthandelaar en wordt dan als volgt beschreven: "...een kleine, oosters uitziende magere man, voor de wereld verloren..." Philip is de zoon van Arnold en de vrouw die hij uit Indië had meegebracht. Hij veracht zijn vader omdat deze hem en zijn moeder verlaten heeft. Philip woont in de Amsterdamse Pijp. Zijn kamer beschrijft Inni zo: "De ruimte waar ze kwamen was zeer licht, en leek op het eerste gezicht volstrekt leeg. Alles was er wit, hier was men, ver van de wereld, in een ijl en koud berglandschap, of liever, alweer in een klooster, hoog in de bergen." Naast zijn baan als handelscorrespondent gaat verder al zijn aandacht uit naar Oosterse denk- en leefwijzen, zoals Zen, Taoïsme en Boeddhisme. Ook de Oosterse kunst speelt een grote rol in het leven van Philip. Die rol is zelfs zo groot, dat deze Taads wacht op de komst van een bepaalde Oosterse kom, een zogenaamde Raku-kom, om zijn aangekondigde en openlijk besproken zelfmoord uit te voeren. "Wat het Oosten me gegeven heeft is de gedachte dat dat ik van mij niet zo iets unieks is. Er verdwijnt niet zoveel als dat verdwijnt, het is niet zo belangrijk. Ik hinder de wereld en de wereld hindert mij. Er is pas harmonie als ik ze alle twee afschaf." Als de Japanse kunsthandelaar eindelijk zo'n kom voor hem heeft gevonden, voert hij nog een laatste theeceremonie uit voor Riezenkamp, de kunsthandelaar, en Inni, en pleegt vervolgens zelfmoord.
Verschillen en overeenkomsten tussen Arnold en Philip Taads:
Eenzaamheid: Beide mannen hebben gekozen voor de eenzaamheid. Ze hebben zich afgezonderd van de wereld en leven uitsluitend met hun eigen gedachten. Hierin zijn de beide mannen dus hetzelfde. Dit maakt de schrijver ook duidelijk door bij de beschrijving van de woning van Philip de vergelijking "hoog in de bergen" te gebruiken, wat een duidelijke verwijzing is naar de berghut van zijn vader. Het verschil tussen hen is de manier waarop ze hun tijd vullen. Arnold vult zijn tijd met de natuur en houdt zich bezig met filosofie zoals het existentialisme en het humanisme, terwijl Philip zijn heil heeft gevonden in de Oosterse filosofieën.
Houding tegenover de tijd: Tijd is bij de twee mannen belangrijk. Bij Arnold, doordat deze de tijd ziet als de vader van alle dingen en zijn hele leven om dit fenomeen heen bouwt, maar bij de zoon juist door de afwijzing ervan. Geleid door de tijd of niet, beide hebben hun leven sterk geritualiseerd. Bij Philip zijn het Oosterse rituelen, zoals bijvoorbeeld de theeceremonie, en bij Arnold zijn het de dagelijkse rituelen rond de tijd die hun leven vormgeven. Houding tegenover het leven: Beide mannen hebben een afkeer van het leven, die resulteert in zelfmoord. Arnold Taads zegt: "Ik heb een hekel aan me", en Philip Taads zegt: "Ik heb een hekel aan het ding dat ik ben". Het boek laat dus een verhaal zien van een vader en zoon die onafhankelijk van elkaar hetzelfde lot hebben gevolgd.
De bijpersonen zijn Thérèse en Zita.
Titel, ondertitel en motto
De titel geeft het onderwerp van het verhaal weer. Dit heb ik ook uitgelegd bij thema en motieven. Er is geen ondertitel. Er is wel een motto, van Stendhal, uit Brouillon d'article, uit 1832. Vertaald naar het Nederlands: "Niemand is eigenlijk verdraagzamer dan ik. Ik zie redenen om alle meningen te steunen; het is niet dat de mijnen niet sterk geprofileerd zijn, maar ik begrijp hoe een mens dat heeft geleefd in tegengestelde omstandigheden ook tegengestelde ideeën heeft." Ik denk dat dit op de hoofdpersoon, Inni, slaat. Hij beschrijft namelijk de mensen om hem heen zonder hun meningen af of goed te keuren.