Boekverslag Beitske Bouwman

Geschreven door:	Kees van der Pol (Docent) [meer]
Datum ingestuurd:	1 augustus 2010
Taal:
Woorden:	3.300
Bekeken:	629 keer (6 deze maand)
Waardering:	Currently 2.50/5 1 2 3 4 5 2.5/5 (6 stemmen)
Deel op:

Titel:	Noem het liefde
Auteur:	Beitske Bouwman
Jaar van uitgave:	2010
Aantal pagina's:	165
Moeilijkheidsgraad:	bovenbouw havo/vwo
Thema:	Zin van het bestaan, Vrouwen(-emancipatie), Sociale problemen, Moeder-dochterrelatie, Maatschappijkritiek, Dood

Auteur:	Beitske Bouwman
Geslacht:	vrouw
Nationaliteit:	Nederlands
Populaire titels:	2007Kindengel (1) 2010Noem het liefde (1) 2005Portrettensoep (0)

Naam:
Klas/niveau:
E-mail:
Bericht:
Bestemd voor	Iedereen Scholieren.com redactie
Geheime code:

Feitelijke gegevens over het boek
Verschijningsdatum 1e druk: juni 2010
Gebruikte druk: 1e
Aantal bladzijden: 165
Uitgeverij: Querido

Beschrijving van de cover
Een vrouw in een rode mantel toont de binnenkant van haar handen waarop een rood hart is afgebeeld. Rood is de kleur van de liefde en dat komt nadrukkelijk in de cover tot uitdrukking.

Genre
Het is een psychologische roman over de problemen van het moederschap versus het maken van carrière van de vrouw.


De flaptekst
Magda Steenhuis, wetenschappelijk onderzoekster van het Zuidpool-ijs, grijpt haar kans en gaat mee op expeditie, al moet ze haar baby bij haar moeder achterlaten. Iedereen valt over haar heen. Zelfs Nanne Karwist, haar beste vriendin, die zelf worstelt met haar ambities en het moederschap. Terwijl Magda zich acht maanden staande probeert te houden in de sneeuw, schrijft Nanne haar over het thuisfront. In hun mailwisseling dringt een al eeuwenoude vraag zich aan hen op: wat is een goede moeder eigenlijk en kun je daarnaast nog een ander leven hebben? Wanneer Magda de Zuidpool verlaat, is niets meer wat het ooit was. Zelfs het scheppingsverhaal niet.

Samenvatting van de inhoud
Door het verhaal van Magda en de zorg voor haar kind heen lopen diverse korte hoofdstukken van een nieuw scheppingsverhaal.

Daarom wordt hiervan eerst de inhoud weergegeven.
God schept de wereld en ziet dat de door hem, gemaakte mens Adam alleen is. Uit zijn rib schept hij een vrouw Eva. Hij schenkt hun het paradijs, maar ze mogen van één boom niet eten. Dat is de boom van de kennis van goed en kwaad. Maar iedereen is in feite de eerste echte vrouw van Adam vergeten, Lilith. Deze vrouw wilde gelijk zijn aan de man en weigerde hem onderdanig te zijn. God geeft haar vleugels en ze gaat weg uit het paradijs. Later wordt ze nieuwsgierig wat er van Adam geworden is en ze vliegt terug. Ze ziet hoe Eva Adam verwent door rode appels voor hem te plukken. Achter de rug van de slang probeert ze Eva te verleiden tot het pakken van een heerlijke appel van de verboden boom. Eva doet dat en dan pas wordt het mensenpaar zich zijn naaktheid bewust. Voor straf worden ze uit het paradijs verdreven. Zo wordt Eva de oermoeder van alle mensen en ze baart en baart. Vele vrouwen maken een gebouw waarin alleen zij toegang hebben: een moederpaleis. Alleen vrouwen die een kind hadden gebaard, werden toegelaten tot het moederpaleis.
In de tuin daarvan plukt Eva opnieuw van een boom met een heel mooie rode appel. Dat is het moment waarop Lilith weer actief wordt. Ze maakt zich bekend aan Eva en zegt dat ze de eerste vrouw van Adam is, maar dat ze niet uit een rib van hem is geschapen. Ze wilde niet onderdanig zijn aan de man. Eva hakt met een bijl de beroemde boom om. God schrikt ervan en Lilith vraagt of hij Adam naar het paradijs wil brengen. Dat wil God eerst niet, maar uiteindelijk komen ze bij allemaal elkaar in het paradijs. God vertrekt daarna uit het paradijs en Lilith en Eva hebben een plannetje. Ze omarmen elkaar en smelten samen tot één vrouw. Het nieuwe wezen, de zelf geschapen vrouw, noemt zich Avel. Deze vraagt de hand van Adam en hij begrijpt. Het gaat erom wie je zelf bent. En ze leefden nog lang en gelukkig. Ze hadden hun nageslacht lief om wat ze aren, Niet om wat ze zouden worden. Avel en Adam planten een boom in hun tuin. Het was de boom der liefde en wie honger heeft, eet ervan.

Deel 1
Magda Steenhuis is 38 jaar, wetenschappelijk onderzoekster en moeder van de twee maanden oude Jerana. Ze heeft besloten om 8 maanden lang op een Zuidpoolexpeditie te gaan. Haar moeder Stacia zal voor haar kind zorgen. Nanne, de vriendin van Magda, die advocate is en zelf drie kinderen heeft, begrijpt er niets van. Nanne wordt door Magda gevraagd om af en toe een oogje in het zeil te houden bij haar moeder. De motivatie van Magda is dat ze zelf carrière wil maken in de wetenschap. Het smelten van de ijskappen en daardoor het stijgen van de waterspiegel gaat haar aan het hart. Ze denkt een bijdrage te kunnen leveren aan het onderzoek. Nanne die Magda al van de middelbare schoolleeftijd kent, wil haar van dat onzalige idee afhouden. Maar Magda is vast van plan haar twee maanden oude dochtertje aan haar moeder over te laten. Haar man Boris (zakenman) denkt dat ze op het laatste moment zal afhaken, maar dat gebeurt niet. Hij moet ook enige tijd op zakenreis. Nanne begrijpt er helemaal niets van. Maar het gaat toch gebeuren. Magda stapt in het vliegtuig en komt eerst in de Verenigde Staten om met de andere expeditieleden kennis te maken. Onder hen is Paol Ascer (die in het verleden vrouw en kinderen is kwijtgeraakt door een ongeluk) Ze verzwijgt voor hem dat ze een baby heeft achtergelaten. Hij zou haar anders niet hebben geselecteerd. Magda denkt terug aan de beslissing uit het verleden. Op de dag dat Boris zich had laten steriliseren, bleek dat ze zwanger was. Hij ging ervan uit dat ze abortus zou plegen, maar op het laatste moment heeft ze dat niet gedaan. Boris was boos op haar geweest.
Nanne moet contact onderhouden met Magda, maar ze mailt niet dat Jerana de eerste nachten heeft gehuild bij Stacia.

Deel 2
In deel 2 is er voornamelijk mailverkeer tussen Magda en Nanne. Nanne reageert eerst helemaal niet op de mails van Magda. Die wordt er een beetje wanhopig van.
Nanne wil namelijk dat Magda eerst aan Paol vertelt dat ze een baby thuis heeft. Dat doet ze. Daarna vertelt Magda in mails over de gevaren van de expeditie. Het is extreem koud en je kunt niet zo maar naar buiten lopen. Ook schrijft ze over haar moedergevoelens. Maar ze beseft dat het belangrijk is dat vrouwen de wereld verder helpen. Ze mailt een lijstje met belangrijke emancipatorische data. Aan het einde daarvan staat : mei 2010: eerste vrouwelijke wetenschappelijk medewerker uit Nederland op de Zuidpool. In de mails noemen ze elkaar Titanen: wereldveroveraars. Ook Nanne heeft een belangrijke job: ze is een goede advocate die veel zaken wint. Maar ze krijgt wroeging, omdat ze te weinig aandacht aan haar kinderen schenkt. Ze wil stoppen met werken. Magda ontraadt haar dat, en in eerste instantie ook Nannes moeder die minister is geweest. Maar eigenlijk kampt die ook met een schuldgevoel dat ze haar gezin in de steek heeft gelaten. Nanne merkt dat het niet goed gaat met Stacia. Dat mailt ze aan Magda, maar die kan niet terug vanuit de Zuidpool. Wanneer Stacia later in het ziekenhuis wordt opgenomen en Boris in het buitenland is, neemt Nanne de kleine Jerana in huis. Ze heeft toch tijd zat. Maar er kan niet worden voorkomen, maar Stacia sterft en Magda kan niet bij de begrafenis zijn. Pas over enkele weken kan ze naar huis.

Deel 3
Magda vliegt eerst naar Amerika. Daar opent ze haar mail en ziet dat Nanne een brief van Stacia heeft gestuurd. Magda leest die brief: hij is geschreven op de dag van vertrek. Stacia was toen al ziek. Ook die brief zit vol schuldgevoelens. Ze heeft altijd een grote afstand tot Magda bewaard: ze kon zich niet geven aan haar kind. Ze heeft een enorm complex, omdat ze niet wist hoe ze een kind moest opvoeden. Ze krijgt nu een nieuwe kans met Jerana, daarom heeft ze niets over haar ziekte gezegd. Magda heeft moeite de brief te lezen en de waarheid onder ogen te zien. Maar ze begrijpt haar moeder nu wel beter. Ze beseft ook dat ze in haar leven nooit iemand heeft gevonden: haar moeder niet, haar vader niet, haar kind niet en haar man niet.

Nanne heeft Jerana in huis, maar ook Boris : hij is ontslagen en heeft het huis binnen een week verkocht (dat is wel knap bij zo’n kredietcrisis- samensteller) ze wacht de komst van Magda af. Boris en Jerana zullen haar van Schiphol halen.
Magda wacht gespannen af in het vliegtuig. Ze wil haar kind met de blik van een moeder aankijken. Ze rent naar de schuifdeuren die haar scheiden van Boris en Jerana.

Titelverklaring
“Noem het liefde” is een toepasselijke titel, omdat de inhoud van het verhaal over de liefde van een vrouw voor haar kinderen gaat. Daarnaast is er nog sprake van een scheppingsverhaal dat ook al over de relatie tussen man en vrouw gaat.

Het motto
Het boek heeft een motto dat afkomstig is van een van de personages uit het verhaal. (Paol Ascer) De mens is een Homo Amans.
Hij laat zich leiden door zijn verlangen naar liefde
En mooi motto voor deze roman. De mens is geen Homo Sapiens, maar een Homo Amans. In het symbolische scheppingsverhaal dat door de roman wordt verweven, is dat ook terug te zien. Lilith en Eva slopen de boom met de kennis van goed en kwaad( Homo Sapiens) en zaaien een nieuwe boom der liefde. Wie honger heeft, eet daarvan. (Homo Amans)

Structuur
De roman is opgebouwd uit drie delen.
Deel 1 is onderverdeeld in 23 hoofdstukken met wisselend perspectief. Dit deel behandelt het gedeelte voor het vertrek van Magda Steenhuis naar de Zuidpool.
Deel 2 is onderverdeeld in 48 hoofdstukken die voornamelijk een mailwisseling tussen Nanne en Magda vertellen. Dit gedeelte betreft het verblijf aan de Zuidpool en duurt 8 maanden.
Deel 3 is onderverdeeld in 16 hoofdstukken: dit deel vertelt de geschiedenis na Magda’s vertrek van de Zuidpool naar huis
In deel 1 en 3 wordt er ook nog een aantal hoofdstukken gewijd aan een nieuw scheppingsverhaal. (Adam, Eva en Lilith)

Perspectief
Er is sprake van een wisselend perspectief.
Het belangrijkste perspectief berust bij Magda Steenhuis. Zij is een personale verteller in de o.t.t De andere personale verteller is Nanne, haar vriendin. Ook zij vertelt in de o.t.t. Een derde maar kleine verteller die slechts enkele hoofdstukjes voor haar rekening neemt, is de buitenlandse au pair van Magda die sinds de geboorte voor Magda’s dochtertje Jerana heeft gezorgd. Ze heeft geen naam.
In deel 2 is er voornamelijk sprake van e-mailverkeer tussen de beide vriendinnen. Ze schrijven dan in de ik-vorm hun berichten naar elkaar. Soms zijn de hoofdstukken dan ook erg kort. Er is ook een hoofdstuk met een telefoongesprek tussen Nanne en Magda,
In deel 3 is er weer de personale vertelster Magda Steenhuis en de personale vertelster Nanne.
Zowel in deel 1 als in deel 3 worden hoofdstukken verteld waarin een nieuwe wending aan het scheppingsverhaal wordt gegeven. Volgens de Joodse overlevering was niet Eva maar Lilith de eerste vrouw naast Adam. In deze stukken is er sprake van een alwetende verteller.

De tijdlagen van het verhaal
De datum van het vertrek naar de Zuidpool wordt heel expliciet in een van de hoofdstukken genoemd. De moeder van Magda, Stacia, schrijft namelijk een brief aan Magda. Deze brief ontvangt ze pas na de dood van haar moeder. Hij is gedateerd op 20 mei 2010. De expeditie duurt 8 maanden en dat zou betekenen dat het januari 2011 is wanneer het verhaal eindigt. Dat klopt niet met het tekstgegeven dat Nanne op blz. 140 denkt aan de kerstboom die langs de A2 wordt opgebouwd. Het moet immers al kerst geweest zijn.
Ook een ander tekstgegeven klopt niet helemaal. In de tekst staat dat Magda toen ze 38 jaar was besloten had, niet meer zwanger te worden (blz. 46). Op blz. 67 staat dat ze in de winter (februari) van 1979 zeven jaar was en voor het eerst sneeuw zag. Dat betekent dus dat ze in 1972 geboren is. Maar over een zwangerschap doen de meeste vrouwen 9 maanden en ze vertrekt naar de Zuidpool wanneer de kleine Jerana pas twee maanden is. Dan moet Magda inmiddels 39 jaar zijn als ze moeder is geworden en in dat geval zou de expeditie niet in mei 2010 hebben kunnen plaatsvinden. Slordigheidjes.

Het decor van de handeling
Een belangrijk decor is de ijzige stilte van het landschap aan de Zuidpool waar het tijdens de expeditie -50 tot -70 onder nul is. Nanne zit dan in Nederland en dat is waarschijnlijk in Amsterdam. Daarover worden nauwelijks mededelingen gedaan. Het gaat eigenlijk om de situatie thuis tegenover een vreemd decor. Moeders moeten misschien wel thuis blijven en niet aan hun carriere denken. In dat geval is het decor van toepassing op de inhoud van het verhaal.

De Joodse mythe over de schepping
Bron: Wikepedia.
Volgens een bepaalde joodse traditie was Lilith de eerste vrouw van Adam. In de kabbalistische geschriften, die ontstaan zijn in de 16e eeuw na Chr. is zij het symbool van zinnelijke begeerte en seksuele verleiding, en verworden tot godin van het kwaad.[2]
Het ontstaan van de legende vindt zijn oorsprong in het dubbele bijbelse scheppingsverhaal in Genesis 1 en 2. Het duidelijk verschil tussen beide verhalen leidde tot de gedachte dat Adam vóór Eva een andere vrouw gehad moest hebben. Dat zou dan Lilith zijn geweest, die evenals Adam was geschapen uit het stof van de aarde. (Dit zou er volgens sommige auteurs op wijzen dat de - recentere - mythe van Adam en Eva een intellectuele constructie van Levitische priesters was, met als doel het inheems matriarchaal systeem in een zo kwalijk mogelijk daglicht te stellen, teneinde het patriarchaat, met bijbehorend erfenisstelsel, daarna bij wet en met geweld te doen overheersen.[bron?])
Soms wordt ook vermeld dat Lilith wellicht de kleindochter van Elyon was, omdat ze de dochter van zijn zoon Nergal (Meslamtaea) was, de koning van de Onderwereld.
Lilith wilde zich niet onderwerpen aan Adam en eiste (ook in seksueel opzicht) gelijke rechten. Zij wilde letterlijk niet de onderliggende partij zijn. (Deze opstelling heeft haar een grote populariteit bezorgd bij feministen.)
Dit gaf aanleiding tot voortdurende onenigheid bij het paar, tot Lilith er zo genoeg van had dat zij haar magische krachten gebruikte (zij kende de geheime naam van God en riep Hem aan) om te ontkomen. Adam drong er bij God echter op aan Lilith terug te laten komen, maar zij weigerde. Volgens de legende zond God daarop drie engelen om haar terug te halen. De engelen dreigden haar en haar nakomelingen te vervloeken, maar zij dreigde op haar beurt de menselijke kinderen te vernietigen, die dan alleen nog zouden kunnen worden gered door de drie engelen aan te roepen. Lilith hield voet bij stuk en keerde niet terug naar Adam.
Uitgewerkte thematiek
In de nieuwe roman van Beitske Bouwman staat maar één thema in het middelpunt. Hoe ver moet de emancipatie van de vrouw gaan? Magda Steenhuis is wetenschapper en krijgt door een ongelukje een baby. Ze besluit het kind niet te laten weghalen, maar ze wil de wereld toch ook graag verder helpen met haar wetenschappelijke kennis. Ze verzwijgt voor de selectiecommissie dat ze een kind achterlaat, anders zal ze niet worden aangenomen. Dat is een voorbeeld van het glazen plafond waartegen vrouwen hun hoofd stoten. Ook haar vriendin Nanne (advocate met drie kinderen) kan haar niet weerhouden naar de Zuidpool te gaan. Ze hoopt dat ze op het allerlaatste moment zal afhaken, maar dat gebeurt niet. De twee maanden oude Jerana gaat naar de moeder van Magda, Stacia. Maar met haar heeft Magda zelf nooit een innige band gehad. Ze vraagt of Nanne een oogje in het zeil wil houden. Dat gebeurt. Maar Nanne heeft zelf grote moeite de liefde aan haar opgroeiende kinderen te schenken en dat te combineren met haar drukke werk. In deel 2 besluit ze om zelf niet langer te blijven werken, tot verdriet van Magda. Wanneer ze het aan haar eigen moeder vertelt, wordt het schuldgevoel van deze ex-minister ook weer blootgelegd. Ook zij was er nooit voor de kinderen en Nanne heeft dat als een gemis beschouwd. De afwezige moedergevoelens worden dus vanuit de opvoeding(Nanne) en vanuit de genen (Magda) verklaard. In schril contrast staat nog het gevoel van de au pair moeder die haar kinderen uit noodzaak moest verlaten om geld te kunnen verdienen. Ze kan niet begrijpen dat een moeder haar kind vrijwillig in de steek laat en niet kan verzorgen (zoals bij haar tweede au pait gezin, waar ze de vrouw van een huisarts moet bijstaan)

Stacia wordt ziek en overlijdt en Nanne neemt nu de laatste maanden de zorg voor Jerana over. Ze ontpopt zich als een moedertje voor de baby. Ze stuurt Magda een mail met een kopie van de brief van haar moeder die in die brief uitlegt waarom ze nooit zoveel liefde heeft kunnen tonen. Ze wist gewoon niet hoe ze een kind moest opvoeden. Toch heeft ze wel liefde getoond, want ze wist op de dag van vertrek al dat ze ernstig ziek was, maar ze had Magda niet willen weerhouden van de expeditie en daarom heeft ze zich opgeofferd. Magda heeft het begrepen: ze heeft voor het eerste geen pijnstillers meer nodig om de onrust en de pijn in de onderbuik weg te nemen. Ze vliegt terug en hunkert ernaar om op Schiphol Jerana in haar armen te nemen en haar aan te kijken met de blik van een moeder. Is ze van har carrièregevoel verlost. De schrijfster laat het open voor de lezer.

Een duidelijker keuze maakt ze in de reprise van het scheppingsverhaal. De eerste vrouw Lilith wilde niet onderdanig zijn aan Adam. Daarom verdween ze van het toneel, maar heel veel later wordt ze nieuwsgierig naar hem. Ze ziet hoe Eva Adam helpt en besluit in te grijpen. Ze licht Eva in hoe de positie van de vrouw moet zijn en ze vraagt God opnieuw naar het paradijs te mogen met Adam. Daar smelten de vrouwen samen (de geëmancipeerde Lilith en de onderdanige Eva) tot Avel. ( de moeder alle levenden) Als symbolische daad hakken ze de boom met de kennis van goed en kwaad (die symbool staat voor de Homo Sapiens en de wetenschap) om en zaaien het zaad voor een nieuwe boom, die van de liefde (symbool voor Homo Amans) . Wie honger naar liefde heeft, mag ervan eten.

Beoordeling scholieren.com
Beitske Bouwman schrijft een mooi en symbolisch verhaal over de emancipatie van de vrouw. Het dilemma in onze maatschappij. Hoever kun je moedergevoelens wegdrukken om helemaal te gaan voor je loopbaan. Daarom moet de schepping opnieuw beschreven worden.
Het is een prettig te lezen korte roman die voornamelijk bij vrouwelijke lezers in de smaak zal vallen vanwege de geschetste problematiek. Het is minder goed voorstelbaar dat jongens op de middelbare school deze roman op hun lijst zullen zetten. Daarvoor staat de thematiek te ver van hen af.
Niettemin is het boek een aanrader voor de literatuurlijst. De literaire waarde is 2 punten. Naast “Kindengel”is “Noem het maar liefde” een alleszins leesbare roman van Bouwman.


Recensies
In Boek Magazine van juli/augustus 2010 verscheen een van de eerste recensies van Erik de Vries. Hij is overwegend positief over de inhoud. Maar hij heeft ook enige kritiek. Toch is niet alles even geslaagd aan Noem het liefde. Bouwman doorspekt het verhaal met een vertelling rond Lilith, volgens het joodse geloof de eerste vrouw van Adam. Wat deze vertelling exact met het hoofdverhaal uitstaande heeft, wordt niet duidelijk. Wat opvalt is dat deze fragmenten stilistisch nogal achterblijven bij de rest van het boek. Ook het slot waarin de schrijfster nog een “geheim”uit de hoge hoed tovert, is zwakjes.
Gelukkig is het voorafgaande steekspel tussen de twee tot elkaar veroordeelde vrouwen zeker de moeite waard. Noem het liefde is een verdienstelijk boek van een schrijfster met een geheel eigen stem. “


Over de schrijfster en eerder gepubliceerde werk
Bron: website schrijfster
Beitske Bouwman (1973) studeerde sociale wetenschappen en filosofie, en werkte als docent op de Vrije Universiteit te Amsterdam. Zij debuteerde in 2005 bij Uitgeverij Querido met de roman Portrettensoep, die genomineerd werd voor de Debutantenprijs der Brabantse Letteren. Haar tweede boek, Kindengel (2007), werd wegens succes driemaal herdrukt.
Beitske Bouwman werkt en woont (met haar man en twee dochters) te Hien, vlakbij rivier de Waal.