Boekverslag Ariëlla Kornmehl

Geschreven door:	Kees van der Pol (Docent) [meer]
Datum ingestuurd:	1 januari 2010
Taal:
Woorden:	2.350
Bekeken:	460 keer (9 deze maand)
Waardering:	Currently 3.33/5 1 2 3 4 5 3.3/5 (3 stemmen)
Deel op:

Titel:	De vlindermaand
Auteur:	Ariëlla Kornmehl
Jaar van uitgave:	2005
Aantal pagina's:	187
Moeilijkheidsgraad:	bovenbouw havo/vwo
Thema:	Zin van het bestaan, Moeder-dochterrelatie, Familiebetrekkingen, Dood, Discriminatie, Cultuurverschillen

Auteur:	Ariëlla Kornmehl
Geslacht:	vrouw
Nationaliteit:	Nederlands
Populaire titels:	2007De familie Goldwasser (2) 2009De stille moeder (1) 2005De vlindermaand (1)

Naam:
Klas/niveau:
E-mail:
Bericht:
Bestemd voor	Iedereen Scholieren.com redactie
Geheime code:

Feitelijke gegevens over het boek
Gebruikte druk: 2e
Verschijningsdatum 1e druk: 2005
Aantal bladzijden: 187
Uitgegeven door: Uitgeverij Cossee

Beschrijving van de cover
Op de kaft staat de afbeelding van een jonge vrouw met gevlochten haar. Ze kijkt naar een blauwe horizon en staat met haar rug naar de lezer. Het zal de hoofdfiguur Joni moeten voorstellen.

Opdracht
“Voor mijn meisjes: Laila en Emma”

Genreaanduiding van het boek
“De vlindermaand”is een psychologische roman over apartheid en daardoor ook over eenzaamheid.

De flaptekst
Direct na het afronden van haar studie geneeskunde vertrekt Joni uit Nederland naar Zuid-Afrika, om zich daar als arts nuttig te maken. Weg van de familie, weg van haar zelfzuchtige ouders, weg van haar vriend, die er voor haar gevoel veel te weloverwogen mee om gaat dat ze samen nooit kinderen zullen krijgen. In de Afrikaanse provincie neemt ze zich voor niet langer woedend over 'thuis' te zijn. Haar leven heeft ze zodanig ingericht, met een nauwkeurig opgebouwd kader van plichten en gewoontes, dat ze goed kan functioneren en de wereld op afstand kan houden. Haar erotische avonturen zijn opwindend voor het moment, maar eigenlijk laat ze niemand toe. Behalve Zanele, haar huishoudster, die gaandeweg een ongebruikelijke, intieme vriendschap met Joni opbouwt. Wat pas echt goed tot Joni doordringt, als het zorgvuldig opgebouwde evenwicht van haar leven dreigt te verdwijnen.

Motto
Het motto is van Faithless”: “God is a DJ. “
Een DJj heeft het voor het zeggen welke muziek gedraaid wordt en de andere mensen moeten dus dansen naar zijn pijpen.
Het motto verwijst o.a. naar de laatste pagina waarop staat: “Die stem, nu wist ik het. Kijk maar goed, zei de God van Afrika. Je kunt je toch niet meer verschuilen.”

Structuur en/of verhaalopbouw
Het verhaal is [zoals vaak bij Kornmehl] opgebouwd uit drie delen.
Deel I (blz. 9-73)
Deel II (blz. 75-127)
Deel III (blz. 129-187)
De drie delen zijn chronologisch ten opzichte van elkaar. Er komen enkele korte flashbacks in het verhaal voor, maar de chronologische volgorde wordt daardoor niet verbroken.
De flashbacks gaan over de ruzie met haar relatie Wouter (het geen kinderen kunnen krijgen) en de ruzie met haar ouders over het verzwijgen van het medicijngebruik tijdens de zwangerschap.

Gebruikt perspectief
Het perspectief berust bij Joni Jinsky, de ik-verteller in de o.v.t. Ze is arts in een Zuid-Afrikaans ziekenhuis op de eerste hulpafdeling. Dat ziekenhuis ligt op ongeveer 1 uur rijden afstand van haar woonplaats.
Ze is 26 jaar, want haar ouders hadden haar onvruchtbaarheid 23 jaar lang verzwegen en ze werkt al drie jaar in het ziekenhuis(blz. 26)

Plaats
Het verhaal speelt in Zuid-Afrika, maar er wordt geen nadere plaats genoemd.

De tijd
Het wordt niet duidelijk in welk jaar de roman speelt. Dat zou best wel eens met opzet gebeurd kunnen zijn.
In een interview met De Volkskrant namelijk zegt de schrijfster over het begrip tijd in Zuid-Afrika: “Dat komt inderdaad in het boek terug: elke scène begint op een nieuwe dag, en dat zou willekeurig welke dag kunnen zijn. 'Dat is typerend voor Afrika. Het is een laid back culture. Maar ik was vooral gefascineerd door de post-apartheid-samenleving. Als je daarin terechtkomt zonder ooit in apartheid te hebben geleefd, dan begrijp je heel veel niet.


Samenvatting van de inhoud
Het verhaal speelt in Zuid-Afrika. Joni Jinsky is arts in een ziekenhuis. Joni heeft haar huishoudster Zanele een rode armband gegeven. In de joodse samenleving moet rood je tegen onheil beschermen. Zanele is in dienst genomen door Joni, enkele jaren geleden. Ze is uit de townships weggegaan en had twee kinderen bij zich: Shanla en Mlufu. Het meisje is wel leergierig, maar de jongen is lui en hangt maar wat rond. Zanele is oorspronkelijk afkomstig uit de armzalige townships. Joni werkt in een ziekenhuis naar waar ze elke dag moet rijden. Dat is ongeveer een afstand van een uur en de rit is ook nog vrij gevaarlijk. De Zuid-Afrikaanse samenleving kenmerkt zich door veel geweld, verkrachtingen en schotwonden. Joni krijgt er dagelijks mee te maken.

Ze is naar Zuid-Afrika gevlucht na een mislukte relatie met Wouter . Er lijkt ook iets te spelen met haar ouders, maar wat dat is, wordt nog niet meteen duidelijk. Tegen Zanele vertelt ze dat ze “lekkere seks”heeft gehad met een collega-arts Mike. Maar eigenlijk is het “seks om de seks”en komt er geen liefde bij kijken. Ze vertelt haar ook dat ze een relatie heeft gehad met Wouter en dat hij voor haar zijn gezin in de steek had gelaten. Ze ziet ook nog wel wat cultuurverschillen. Een supermarkt heet bijvoorbeeld “Pick no pay”in de volksmond en er wordt naar hartenlust gestolen door de zwarten. Verzekeren tegen bepaalde risico’s vinden ze in Zuid-Afrika ook maar onzin. God moet je maar behoeden tegen onheil en zo niet, dan is het jammer.
Ook houdt Joni te weinig afstand van Zanele. In een landmet een bverleden van de apartheid is dat “not done.”
Op een dag ziet ze Mlufu onder de douche staan met een enorme erectie. In haar erotische fantasieën wil ze met hem neuken.
Zanele die dus al jaren bij Joni in dienst is, heeft nog nooit maandverband van Joni gezien. Ze vraagt ernaar. Joni wil nog niet alles vertellen, maar feit is wel dat haar ouders een rol spelen in dit motief. Het heeft met haar vagina te maken. Wanneer ze een keer in slaap is gevallen, ziet Zanele haar liggen. Joni vraagt zich dan later af of Zanele het grote litteken in haar schaamstreek heeft gezien.

Deel II
In het begin van dit deel braakt het meisje Shanla. Zanele is meteen in paniek. Joni stelt haar gerust. Daarna wordt duidelijk dat Joni zelf een zogenoemde DES-dochter is. Haar moeder had bij de zwangerschap medicijnen geslikt. Daardoor is Joni onvruchtbaar.
De maandelijkse bloedingen werden later zo ernstig dat Joni geopereerd moest worden: haar baarmoeder moest worden verwijderd. Ze kan nu geen kinderen krijgen en wil daarom van Wouter af. Ze geeft haar ouders ook de schuld van alles en wil geen contact meer. Dat verklaart haar vlucht naar Zuid-Afrika.

Shanla blijkt de waterpokken te hebben. Ze mag zich niet laten zien, anders willen de mannen haar later niet meer hebben. De verhouding tussen Zanele en Mlufu is slecht. Ze verwijt hem dat hij niets doet. Joni blijft echter gefascineerd door hem vanwege haar fantasieën. Ze wordt ziek en eet helemaal niets, waardoor ze nog magerder wordt. Joni vertelt Zanele over haar ouders. ( Het is een joodse familie, waarvan enkele leden in een concentratiekamp hebben gezeten) Alleen oma is teruggekeerd. Joni heeft daarom te maken gekregen met de generatie van de zwijgers over die verschrikkingen (o.a de vader van Joni)

Joni ergert zich aan de bezoekers van het ziekenhuis die de lakens van de bedden stelen. Maar ze zijn nu eenmaal zo arm. Alles draait in dit land om het geld. Ze verbaast zich over een meisje dat verkracht is op straat, maar geen Aidstest wil en ook geen aangifte wil doen. Ze baalt van haar werk: ze vindt dat ze een kutleven heeft: heel hard werken-weinig ontspanning. Ze is eigenlijk een witte slaaf van Zuid-Afrika. Wanneer ze een keer thuiskomt, masseert Zanele haar. Ze komt naast Joni liggen in bed en steekt haar vingers in haar mond. Er is sprake van een erotische passage.

Deel III
Joni wil een keer mee naar de wasserette van Zanele maar dat is een inschattingsfout. Joni hoort daar als blanke niet en ze wordt beschimpt en gediscrimineerd. In een flashback krijgt de lezer de scène met Wouter te lezen die over haar onvruchtbaarheid gaat en die eindigt in haar vertrek.

Dan heeft ze ook weer op een dag zin in ontspannende seks: ze nodig collega Mike uit en dat eindigt in een portie orale seks.

In een volgende episode geeft Joni aan dat ze boos is op haar ouders vanwege het medicijnengebruik tijdens de zwangerschap maar vanwege het feit dat ze het 23 jaar voor haar verzwegen hadden.

Op een nacht zit Mlufu in de tuin. Hij draait er sigaretten om die te kunnen verkopen. Joni gaat bewust naar hem toe. Ze wil door hem geneukt worden, maar Mlufu geeft geen sjoege. Hij vertelt dat hij regelmatig andere meisjes zwanger maakt. Joni is eigenlijk jaloers op die meiden. Seks is toch bizar in Zuid-Afrika. Als witte arts mag ze niet eens bij de bevalling van een zwarte assisteren.

Na een nachtdienst thuisgekomen, ziet Joni dat er bij haar ingebroken is. Veel kan er niet gestolen zijn. Ze zoekt naar Zanele maar die is door de inbrekers in elkaar geslagen. Ze wordt naar het ziekenhuis gebracht en daar wordt ook vastgesteld dat ze door vier man anaal verkracht is. Misschien heeft ze ook wel Aids opgelopen, maar ze wordt bovendien door de artsen opgegeven. Shanla geeft Joni het rode armbandje mee dat Joni aan Zanele heeft gegeven. Joni doet het om bij Zanele maar het mag niet meer baten. Ze sterft. Shanla wordt opgehaald door familieleden. Ze moet terug naar de townships.

Joni wil het liefst stoppen met het werk in het ziekenhuis en opnieuw vluchten voor de situatie. Ze neemt pijnstillers in en rijdt naar het ziekenhuis en meteen weer terug. In haar huis zit Mlufu. Hij heeft het rode armbandje en hij zal het verkopen. Het is namelijk geld waard.
Joni hoopt dat hij haar wil troosten, maar hij laat haar duidelijk merken dat ze niets is.
Klein voelt Joni zich toch al omdat ze voelt dat de God van Afrika haar kleineert.

Titelverklaring
De titel komt letterlijk voor in het verhaal. Op blz. 68 staat: ‘ Toen pas merkte ik dat er geen enkele boom kaal was, dat alles in volle bloei stond. Het waren vlinders, Met half dichtgeknepen ogen keek ik omhoog, naar Zanele die in het felle zonlicht op het gras stond. “Allemaal vlinders.”
Ze knikte . “’t Is vlindermaand”, zei ze met een glimlach. Het was midden november, de lente had niet langer dan drie dagen geduurd.

Thematiek en interpretatie
Het gaat allemaal om cultuurverschillen, hier getekend in de versie van een blanke, jonge vrouw die nota bene als arts in een ziekenhuis werkt, maar door de zwarte bevolking niet wordt geaccepteerd. Dat blijkt heel duidelijk in de scene met de zwarte vrouwen in de wasserette. Joni hoort daar niet te komen. Een verhouding zoals ze met haar huishoudster opbouwt, is “not done”in Zuid-Afrika.

In een interview met De Volkskrant zegt Kornmehl daarover : “'In het boek gaat Joni met Zanele mee naar een drogerij en wordt weggehoond. Zulke dingen heb ik zelf ervaren, en dan merk je hoe slecht je de samenleving kunt lezen omdat je die geschiedenis niet hebt meegemaakt. Ik voelde me soms net een blanke Afrikaner die slechte dingen had gedaan, terwijl ik er nooit geweest was! Dat heeft me wel beziggehouden.'

Ook de zoon Mlufu maakt haar pijnlijk duidelijk dat ze niet op hem hoeft te rekenen. Ze is van een ander ras en blijft daardoor een buitenstaander.
Op www.recensieweb geeft Daan Stoffelsen heel goed weer wat het thema van deze roman is. Om deel uit te kunnen maken van een andere cultuur is het niet voldoende je de plaatselijke gewoontes eigen te maken, de taal te leren, de mensen te kennen. Om deel van het ene te zijn, moet je de scheidslijnen met het andere herkennen. Zolang je het onderscheid tussen stammen, standen en sociale klassen niet kunt of wilt maken, blijf je een buitenstaander. En dat begint bij jezelf, bij jezelf te erkennen als iets vreemds in de vreemde cultuur: je bent er niet in geboren, je hebt er niet je leven lang in geleefd, je bent het niet.
Je blijft een vreemde, en het beste dat je kunt doen is dat erkennen. En als je dat niet wilt of kunt, loopt het niet goed met je af, leert Ariëlla Kornmehls tweede roman De vlindermaand.
Beoordeling scholieren.com
“De vlindermaand”is een boeiende roman over de apartheid in Zuid-Afrika. Wie een buitenstaander (blanke) is zal niet kunnen doordringen tot de andere kring. Dat maakt Kornmehl in haar kleine roman schrijnend duidelijk.
Het wordt daarmee wel een boeiende roman om te lezen, ook voor jonge mensen.
De amusementswaarde is een 8. De literaire waarde 2 punten.
Kornmehl heeft met deze roman bewezen een goed verhaal te kunnen opbouwen.

Relevante recensies
Op www.recensieweb.nl is het oordeel van Stoffelsen positief: “Kornmehl beschrijft eenzaamheid, ongelijkheid en noodlot, en toont zich daarin zeer bedreven. Ze neemt je mee met haar soepele stijl, bouwt de spanning op en raakt. Hoewel… Als er iets is aan te merken op dit boek, dan is het dat daarmee de ellende bijna onopgemerkt aan je voorbijtrekt. Hoe rauw de werkelijkheid ook wordt, Kornmehls stijl loodst je er wel doorheen. Toch toont ze haar protagoniste en diens wereld in alle complexiteit zonder oplossingen te bieden. Ze toont de buitenstaander en diens noodlot buitenstaander te blijven en zet daarmee aan ‘t denken: dat is kwaliteit.
Fred de Vries in De Volkskrant van 2 december 2005 is positief: “Kornmehl, die filosofie studeerde en een paar jaar in Johannesburg woonde, gaat subtiel te werk bij de beschrijving van de teloorgang van Joni. In eerste instantie lijkt er weinig aan de hand. Joni gaat gretig op in de wereld van Zanele en haar kinderen. De twee vrouwen vragen over elkaars wereld en leggen uit hoe zaken in elkaar steken. Zanele’s dochter Shanla is voor Joni een vertederende surrogaatdochter, blij met kleinigheden. Zoon Mbufu is de nukkige tiener, die volgens zijn moeder een kop vol stof heeft en te beroerd is om te werken. Joni heeft wel sympathie voor zijn lak-aan-iedereen-houding.[….] De ontknoping is Coetzeeiaans in haar wrede onafwendbaarheid. De gekte waaraan Joni uiteindelijk ten prooi valt, beschrijft Kornmehl in een stijl die herinneringen oproept aan Janice Galloway en haar The Trick Is To Keep Breathing – de onderdrukte hysterie. Het Zuid-Afrika dat ze neerzet, is ontgoochelend. Voor troost is geen plaats. Voor politieke correctheid evenmin. Een beangstigend boek.

Over de schrijver en eerder gepubliceerde werk
Bron: website uitgever
Ariëlla Kornmehl (Amsterdam 1975) studeerde filosofie. Ze verbleef een paar jaar in Johannesburg en woont en werkt nu in Amsterdam.
Haar roman De vlindermaand (2005) is verschenen in het Duits, Frans, Hebreeuws, Italiaans, Turks en Engels. En het boek is genomineerd voor The International IMPAC Dublin Literary Award, de grootste internationale literaire prijs voor romans verschenen in de Engelse taal.
Bezoek ook haar website www.kornmehl.nl.