Boekverslag Michel Faber

Geschreven door:	Kees van der Pol (Docent) [meer]
Datum ingestuurd:	9 februari 2009
Taal:
Woorden:	3.350
Bekeken:	1781 keer (14 deze maand)
Waardering:	Currently 3.67/5 1 2 3 4 5 3.7/5 (21 stemmen)
Deel op:

Titel:	The fire gospel
	Het vuurevangelie
Auteur:	Michel Faber
Jaar van uitgave:	2009
Aantal pagina's:	224
Moeilijkheidsgraad:	bovenbouw havo/vwo
Thema:	Zakenwereld, Macht, Maatschappijkritiek, Klassieke oudheid, Godsdienst & Godsdienstwaanzin, Beroepsproblemen

Auteur:	Michel Faber
Geslacht:	man
Nationaliteit:	Engels
Geboren:	13 april 1960
Informatie:	engelstalig van nederlandse afkomst
Populaire titels:	1998God's speelgoed (1) 2009The fire gospel (1) 1999Onderhuids (1)

Naam:
Klas/niveau:
E-mail:
Bericht:
Bestemd voor	Iedereen Scholieren.com redactie
Geheime code:

Gebruikte editie voor het boekverslag
Gebruikte druk: 1e
Verschijningsdatum eerste druk: januari 2009
Engelse oorspronkelijke titel: The fire gospel
Vertaling : Harm Damsma en Niek Miedema
Aantal bladzijden: 205
Uitgegeven bij: De Bezige Bij te Amsterdam

Beschrijving voorkant
Op de zwarte voorkant is de afbeelding van een oplaaiend vuur te zien. Een toepasselijke cover derhalve, gezien de titel en de inhoud.

Genre van het boek
Enkele jaren geleden begon de Schotse uitgever Cannongate een serie waarin schrijvers werd gevraagd een hedendaagse hervertelling te maken van beroemde mythen. Na onder anderen Margaret Atwood, David Grossmann, Donna Tartt en Jeanette Winterson is het nu de beurt aan Michel Faber . Hij geeft zijn eigen versie van de Prometheusmythe in Het vuurevangelie (The Fire Gospel).

De Prometheus-mythe
De mythe van Prometheus vertelt dat Prometheus twee keer ten voordele van de mensheid Zeus heeft bedrogen. In de strijd van de Titanen tegen Zeus en de Olympische goden koos Prometheus, die meer belang hechtte aan intelligentie dan aan brute kracht, de zijde van Zeus en droeg hij er toe bij dat Zeus de heerser werd over goden en mensen.
Maar toen Zeus zich ontpopte als een tiran die met de mensheid niet het goede voorhad, koos hij de zijde van de mensen, aan wie hij intelligentie en allerlei vaardigheden bracht. Bij een offerplechtigheid werd hij aangewezen als scheidsrechter in een conflict tussen Zeus en de mensen over de verdeling van het offerdier. Prometheus borg het beste vlees in of onder het minst appetijtelijke deel, de maag. Afval en beenderen verpakte hij in een mooi stuk vet. Zeus koos, misleid door de schijn, de afval en beenderen. Hij nam zich in zijn boosheid voor, de mensen de weldaad van het vuur te onthouden.
Prometheus toonde zich opnieuw een weldoener door het vuur te stelen van de zonnerand en het naar de mensen over te brengen. Volgens een andere visie stal hij het vuur uit de werkplaats van Hephaistos. Daarop strafte Zeus de mensen door hen een eerste vrouw te zenden, namelijk Pandora . Zij kreeg van Zeus een kistje mee met allemaal kwalen en ziekten. Toen ze het doosje opende, werden deze ziekten en kwalen over de wereld uitgespreid.
Prometheus zelf werd voor eeuwig aan een rots aan de Zwarte Zee geketend. Een door Zeus gezonden adelaar kwam hem elke dag de ’s nachts uitgegroeide lever uitpikken. In de mythologie geldt dat Prometheus de God van het Vuur is.

De aangeleverde flaptekst
“Theo Griepenkerl is een expert van het Aramees. In de nasleep van de recente oorlog in Irak bezoekt hij een museum in de stad Mosul, wanneer er een bom ontploft. Theo zoekt dekking en vindt bij toeval negen boekrollen van papyrus. Hij is er na bestudering van overtuigd dat hij Het vijfde evangelie heeft ontdekt – een vondst van onschatbare waarde. In de rollen wordt op schokkende wijze verteld over de laatste dagen van Christus en dit evangelie is volstrekt in tegenspraak met de bestaande evangeliën. Theo besluit de tekst te vertalen en openbaar te maken, een keuze die nog veel grotere gevolgen heeft dan hij heeft kunnen voorzien.
Het vuurevangelie is een scherpe aanklacht tegen religieus fundamentalisme en geeft door de weergaloze stijl van Michel Faber een provocerende, maar vaak ook zeer geestige visie op onze samenleving.

Titelverklaring
Theo vindt in Irak de papyrusrollen met een mogelijk vijfde evangelie. Hij brengt het evangelie naar Malchus(dat een andere kijk op de figuur van Jezus geeft en daarmee een schok is voor de Christenen) in Amerika uit. Het boek wordt een bestseller en brengt grote groepen mensen in verwarring. Theo wordt in Amerika na een lezing gegijzeld door een moslim (Nuri) en een blanke extremist. Omdat bij de gijzelneming geweld is gebruik en brand is gesticht, waarbij mensen omgekomen zijn, wordt de titel “het vuurevangelie” gebruikt. Op blz. 167 staat een citaat. Gemeenteraadslid John Delacruz (symboliek van de naam!) van Santa Fe City had het volgende te zeggen: “Naar mijn mening had dit boek beter niet ‘Het vijfde evangelie”maar ‘Het vuurevangelie “ moeten heten. Die titel verwijst natuurlijk ook naar de Prometheusmythe, waarop het verhaal gebaseerd is. Prometheus stal het vuur van Zeus en schonk het aan de mensheid. Theo Griepenkerl ontrooft het evangelie van Malchus aan de vergetelheid en brengt het in een publicatie naar buiten. Daardoor worden de basisprincipes van het Christendom in gevaar gebracht.

Opdracht
Het boek heeft een opdracht: Met dank aan Eva, altijd.

Structuur en/of verhaalopbouw
Het chronologisch vertelde verhaal over de vondst van papyrusrollen die de mensheid een andere kijk geven op de positie van Jezus is gebaseerd op de mythe van Prometheus. De expert in het Aramees Theo Griepenkerl treft de rollen aan tijdens een bezoek aan een museum in Mosul (Irak) Hij beseft dat ze van belang zijn en smokkelt ze meer naar Canada.
Daar besluit hij het als boek uit te geven.
De namen van de hoofdstukken dragen vaak de titel van een bijbelboek: het begint met “Genesis’(uiteraard) maar ook ‘Klaagliederen, Richteren, Numeri, Openbaringen, Handelingen (het verhaal van de kruisiging) Ook de overige hoofdstuktitels doen bijbels aan ( de schare, De inbeeldingen des harten te boven etc.) Het boek eindigt met een epiloog die “Amen” is getiteld. Het is een slotwoord van Malchus.


Gebruikt perspectief
Op het intermezzo (midden in het boek na) wordt het verhaal personaal vertaald vanuit de hoofdpersoon Theo Griepenkerl. In het intermezzo is zijn ex-vriendin die naar Parijs is gegaan met een nieuwe vriend de vertelster.
Er zijn natuurlijk enkele hoofdstukken die rechtstreeks vanuit het evangelie van Malchus komen en in die gecursiveerd gepresenteerde stukken is Malchus de boodschapper, die in de ikvorm vertelt over de kruising van Christus. Hij brengt verslag uit van wat hij heeft gezien en dat doet hij in de o.v.t.

De tijd van het verhaal
Er worden geen jaartallen en data genoemd, maar het verhaal speelt in ieder geval na de Amerikaanse inval in Irak.(maart 2003) Het is zelfs aan het eind daarvan, zodat je mag aannemen dat het een actueel verhaal is.


De plaats van handeling
Het eerste hoofdstuk speelt in Irak, waar Theo, de hoofdfiguur, per toeval een aantal papyrusrollen vindt die een vijfde evangelie blijken te bevatten. Hij woont in Canada en gaat daar naar terug. Vanaf dat moment speelt het verhaal zich voornamelijk af in Amerika, waar
Theo Griepenkerl een tour maakt om zijn succesrijke boek te promoten. Het brengt hem ten slotte in New York waar hij gegijzeld wordt.
Er zijn enkele hoofdstukken gewijd aan het vijfde evangelie van Malchus en die spelen zich af in Jeruzalem, want het belangrijkste onderwerp van Malchus is de kruisiging van Christus.

Samenvatting van de inhoud
Theo Griepenkerl (let op de naam) is in Mosul in Irak. Hij bezoekt een museum maar is er niet helemaal met zijn gedachten bij. Zijn vriendin in Canada Meredith heeft hem net ervoor meegedeeld dat zij meer ruimte wil in hun relatie (ze wil eigenlijk van hem af) . Ineens is er een geweldig geluid van een bomaanslag en Theo weet net aan d e gevolgen daarvan te ontkomen. Zijn begeleider in het museum (de conservator) echter niet: die behoort tot de slachtoffers. Theo wil weggaan, wanneer hij merkt dat er een ruimte is vrijgekomen waaruit negen papyrusrollen tevoorschijn komen. Hij ziet als expert in het Aramees (de taal die Jezus sprak) dat het de rollen in die taal zijn geschreven en dat betekent dat het een waardevol tijdsdocument is.

Hij smokkelt de rollen mee naar Toronto. Wanneer hij daar is, verlaat zijn vriendin Meredith hem, maar Theo is al met zijn gedachten bij het uitbrengen van een nieuw evangelie : het vijfde na Mattheüs, Marcus, Lucas en Johannes. Het bijzondere van het nieuwe evangelie is dat het een tijdsdocument is en waarschijnlijk door Malchus geschreven is tijdens het leven van Jezus. Hij is dus als het ware een ooggetuige. Theo denkt dat hij rijk zal worden door de verkoop van de rollen. Hij begint in zijn appartementje met de vertaling van het Aramees. Malchus vertelt bijzondere dingen over de kruisiging die niet zo heldhaftig is geweest als de andere evangeliën willen doen geloven.

In hoofdstuk “Numeri” praat hij een uitgever Baum van “Elysium” over een honorarium. De man biedt hem 250.000 dollar voor de vertaling van het manuscript. Theo denkt dat het veel meer waard is, maar gaat toch in zee.
Theo gaat een hoofdstuk later al lezingen geven over het nieuwe evangelie. Malchus is de man van wie Petrus het oor afsloeg en in tegenstelling tot wat in de bijbel staat , wordt het oor niet door Jezus aangeplakt, maar moet Malchus met een bungelend oor verder door het leven. Theo zelf is niet gelovig, maar hij beseft dat zijn verhaal Christenen zal kunnen schokken.

Wanner hij op tournee is, gaat hij zijn hotel op zoek naar recensies op internet. Die zijn heel divers: van heel lovend tot heel negatief , Hij leest ook stukjes op internetfora, waarin mensen aangeven dat ze door het boek van Theo niet meer in Christus geloven.
Theo ontmoet Jennifer (een vertegenwoordigster van de uitgeverij, die hem in alles moet plezieren , ook met seks, als is dat geen straf) Bij en wandeling door de stad wordt hij aangesproken door een invalide vrouw die hem daarna bedreigt met een wapen. Ook hier redt Jennifer hem uit de netelige situatie door ook haar wapen te gebruiken. Intussen is “Het vijfde evangelie”nummer 1 op de bestsellerslijst geworden. In het volgende hoofdstuk wordt er dan ook voornamelijk over verkoopcijfers gesproken. Het boek van Theo wordt vergeleken met “ Gejaagd door de wind.” Omdat er ook al 28 miljoen exemplaren zijn verkocht. Theo wordt intussen ook een speelbal van de commercie: hij moet voor grote groepen mensen lezingen geven. De schrijver steekt hier de draak met de uitgeverswereld.

Dan volgt in het hoofdstuk “Handelingen” de integrale tekst van de kruisiging zoals Malchus die heeft gezien. Het is een heel ander verhaal dan in de andere evangeliën. Het kruisigen zelf is een zeer pijnlijke kwestie en de kruiswoorden van Christus zijn minder fraai dan ze ooit zijn weergegeven. Zo zou zijn laatste kruiswoord zijn ”Wie maakt er nu eindelijk een einde aan.?” en niet “het is volbracht.” Vooral dit hoofdstuk doet de gemoederen oplaaien. Ook de manier waraop Christus sterft, waarbij zijn darmen en blaas over het hoofd van Malchus heen worden gelegd, is niet zo verheven.

In “Openbaringen” komt Theo bij. Hij is gegijzeld na de laatste lezing in een grote New Yorkse boekhandel. De gijzelnemers zijn een blanke jongen die niet bij naam wordt genoemd en een Arabisch uitziende jongen, de moslim Nuri. Nuri doet het omdat de joden door de publicatie van Theo nu gelijk krijgen met het feit dat ze Jezus niet erkennen als Messias en de blanke jongen zit op een extremistische stoel van de Christenen. Hij is van mening dat Theo een afgezant is van de Satan en verpakt die aanklacht in een aantal onbegrijpelijke zinnen en termen.
Ze bereiden iets voor : hij moet iets recht zetten in de publiciteit. Hier geeft de schrijver een satirische blik op extremistische kanten van het geloof (zowel die van de Christenen als die van de moslims)

Intermezzo (een profetie) : zijn ex-vriendin Meredith ziet in Parijs wanneer ze met haar nieuwe vriend daar is (die extreem veel behoefte heeft aan seks) dat Theo voor de televisie iets recht gaat zetten.

In “Klaagliederen”zet Theo iets recht voor de camera. Nuri brengt de boodschap die ze hebben vastgelegd naar een tv-station. Theo wordt weer vastgebonden en daarna neergeschoten door de blanke jongen. Hij krijgt een weids visioen, net alsof hij dood is. Nuri is het niet een smet de blanke jongen en maakt de boeien van de gewonde Theo los en laat hem gaan. Hij heeft de blanke jongen buiten westen geslagen.

Theo loopt de straat op. Eerst wordt hij aangesproken door een hoer (die hem wil pijpen)
en daarna door een fanatieke rastafan die zich tot het Christendom heeft bekeerd.
Ten slotte wordt hij bij de bushalte van lijn 12 herkend door een vrouw die hem op televisie heeft gezien, maar verder niets over zijn boek weet. Van Elysium heeft ze wel het bekende en veel verkochte kinderboek gelezen. Theo wordt opnieuw niet lekker, het lijkt dat hij door zijn schotwond alsnog zal sterven, maar hij komt toch weer bij kennis.

In de epiloog “Amen” voert Malchus nog een keer het woord,. Hij zegt dat de dingen in de werkelijkheid nog erger zijn geweest dan hij heeft beschreven. En dat iedereen altijd op zoek is naar de waarheid van de geschiedenis, maar zegt hij “Jezus is het einde van alle geschiedenissen.” (blz. 205) Amen.

Thema, motieven en interpretatie
Er zijn drie belangrijke motieven in deze symbolische roman.
Allereerst is er natuurlijk de verwijzing naar de Prometheusmythe, waarin Prometheus ten bate van de mens het vuur stal van Zeus. In meer samenlevingen komt een vuurverhaal voor, maar vuur brengt niet alleen nieuw leven, het brengt ook de vernietiging in de wereld: de vloek van het vuur. Ook de nieuwe papyrusrollen die Theo vindt, brengen niet alleen voorspoed. Zelf heeft hij er natuurlijk eerst wel profijt van (nl. geldelijk gewin en alle deuren in medialand gaan voor hem open, alsmede sommige bedden die worden opgemaakt) maar er zijn ook nadelen aan de ontdekking van het vijfde evangelie te ontdekken. Er komt onrust in de wereld van de spiritualiteit, zowel onder Joden, Christenen als moslims. Daarom zou je het nieuwe evangelie beter het “vuurevangelie” kunnen noemen zegt een orthodox Amerikaans gemeenteraadslid in de roman.

Daarmee komen we aan het tweede motief dat in de roman een sol speelt. Michel Faber wil blijkbaar op licht ironische toon het fanatieke geloof in diverse geloofsrichtingen aan de kaak stellen. Op internetfora reageren Christenen furieus op zijn lezingen en hij wordt ook gegijzeld door vertegenwoordigers van twee extreme richtingen in twee wereldgodsdiensten: Nuri vertegenwoordigt de moslims en de blanke jongen de extreme Christenen. Beiden zien in hem een handlanger van het Kwade (Nuri omdat het evangelie de politiek van de joden in de kaart speelt waardoor dat geloof sterker zou worden en de blanke jongen ziet in hem een handlanger van de Satan.) Dat soort extremisme wil Faber aan de kaak stellen.
Nadat hij door de minst extremistische van de twee (Nuri) is bevrijd, ontmoet hij na zijn vrijlating eerst een hoer en daarna een rasta-christen. Met beiden wil hij eigenlijk niet zo veel te maken hebben. Bij een bushalte (lijn 12, er waren 12 discipelen!) ontmoet hij een vrouw die van het bestaan van het nieuwe evangelie geen weet heeft. (“zalig zijn immers de eenvoudigen van geest”) Ze “heeft meer affiniteit met het boek dat Elysium ook heeft uitgegeven en dat haar kinderen op simpele wijze leert tellen. Toch een verkapte boodschap dat de weg naar de waarheid via de kinderen verloopt ?

Het derde motief dat Michel Faber in zijn roman uitwerkt, is zijn kritiek op de uitgeverswereld en de mediahypes. Hij werkt (en niet eens onbesmuikt) zijn satire uit op de verkoopcijfers van boeken als De Da Vinci Code en vertelt in het hoofdstuk “Numeri”uitgebreid over de moeizame onderhandeling met uitgever Baum, die later aan het boek miljoenen zal verdienen. Wanneer Het Vijfde evangelie de nummer 1 op de bestsellerslijst verovert, worden de vergelijkingen met andere succesboeken als “Gejaagd door de wind” en natuurlijk “Anne Frank” getrokken. De ironie in de dialogen geeft aan dat Michel Faber dit aan de kaak wil stellen.
Daarmee zijn wel de drie belangrijkste motieven in deze kleine roman genoemd.


Waardering scholieren.com
Korte, symbolische roman over de Prometheusmythe. Helder geschreven en vlot te lezen. Vanwege de symboliek van waarde voor de literatuurlijst Engels. Een advies voor scholen van het voortgezet onderwijs om het boek op de eindexamenlijsten te plaatsen. Zeker voor vwo (met een korte uitleg over Prometheus) een geschikt nummer.
Literaire waarde: 2 punten. Amusementswaarde voor scholieren : ruim voldoende tot goed.

Recensies
Hans Bouman is op vrijdag 30 januari 2009 in De Volkskrant heel positief over deze moderne mythe. Het vuurevangelie is meer dan alleen een hedendaagse variatie op de Prometheus-mythe. Het is ook een satire op de uitgeverswereld en niet in de laatste plaats een aanklacht tegen religieuze onverdraagzaamheid en het daaruit voortvloeiende terrorisme.
En dat in een korte roman, die in al zijn compactheid een breed literair spectrum bestrijkt, dat voert van thrillerachtige beklemming tot Monty Pythoneske pastiche: ‘Gij vraagt mij naar de naam van Thaddeus. Toen ik Thaddeus inzake deze kwestie bevroeg, antwoordde hij mij dat zijn naam Thaddeus was. Ik moet daarom aan u doorgeven dat zijn naam Thaddeus luidt.’

In Trouw van 24 januari 2009 wijst Monica Soeting op de verwijzingen naar de Da Vinci Code : Je hoeft Dan Browns ’De Da Vinci Code’ niet gelezen te hebben om te begrijpen dat Theo’s avontuur verwijst naar de lotgevallen van Robert Langdon, Browns hoofdpersoon, die na de dood van de belangrijkste conservator van het Louvre ontdekt dat Jezus was getrouwd. Maar waarom werd dit boek geschreven? Is de auteur een Brown-aanhanger? Of wilde hij domweg meeliften op Browns succes? Het antwoord is: geen van beide. [….]Het had een ’heel serieus, heel donker’ boek moeten worden, liet Faber onlangs in een interview weten. Een boek over een man die de kennis over de niet-goddelijke identiteit van Jezus steelt, en daarvoor wordt gestraft. Een boek vooral, waarin Faber zijn woede over de inval in Irak en zijn afkeer van religie zou kunnen uiten. Maar toen veranderde zijn haat jegens het geloof langzaamaan in begrip, en bedacht hij dat hij zijn kritiek op de machtshonger van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië net zo goed, of misschien wel beter, in een parodie kon verpakken.
Dat was een gelukkige beslissing. Want door een persiflage te schrijven van ’De Da Vinci Code’, maakte Faber voor zichzelf de weg vrij om niet alleen de inval in Irak aan de kaak te stellen, maar ook de jacht van uitgevers op bestsellers en hypes, en het tekort aan kritische geesten."

Maar op de internetsite van 8weekly is Hannes Dedeurwaerder op 1 februari 2009 eigenlijk heel negatief over de roman: “Bovendien is het allemaal ontstellend slecht en saai geschreven, met beeldspraken die de tenen doen krullen. 'Hij zette de doos voor zich neer en liep terug naar de flink leger geworden cd-kast, van waaruit haar cd's hem aankeken met alle onverschilligheid die de popmuziek eigen is.' In elk geval heeft ondergetekende zich nog nooit bekeken gevoeld door zijn cd- of boekenrek. Zich wassen verwoordt Faber aldus: 'Hij wreef reinigend schuim op zijn behaarde onderlijf.' Van de man die ons het Lelieblank, Scharlakenrood schonk, verwacht je meer dan dit soort gemakkelijke zinnen.
Valt er dan niets goeds te vertellen over Het vuurevangelie? Ja, je hebt het snel uit en je bent het meteen vergeten. Het vuur is gedoofd nog voor iemand zich eraan heeft kunnen branden."

Ten slotte in Humo is het oordeel van de recensent op 30 januari 2009 divers: "Michel Faber laat zich van zijn geestigste kant zien wanneer hij de spot drijft met de hype rond 'De Da Vinci Code' en met de kleine kantjes van het schrijversvak. Spijtig dat de oersaaie 'citaten' uit de papyrusrollen en de vele losse eindjes aan het verhaal de pret wat vergallen."


Over de schrijver en zijn eerder gepubliceerde werk
Michel Faber werd geboren in Nederland, groeide op in Australië en woont nu met zijn vrouw in de Schotse Hooglanden. Hij debuteerde in 1998 met de verhalenbundel 'Some Rain Must Fall' (bekroond met de Scottish Arts Council Award en de Saltire First Book of the Year Award 1999) en brak internationaal door met zijn roman 'Onderhuids' (Under The Skin), geselecteerd voor de shortlist van de Whitbread First Novel Award 2000 en genomineerd voor de Dublin Impac Award 2002.
Aan 'Leliewit, scharlakenrood'(The Crimson Petal and the White) dat uitkwam in 2002, heeft hij twintig jaar gewerkt.