Boekverslag Lucas Zandberg

Geschreven door:	richard
Datum ingestuurd:	8 september 2008
Niveau:	3 vwo
Taal:
Woorden:	2464
Opvragingen:	867 (15 deze maand)
Waardering:	Currently 4.11/5 1 2 3 4 5 4.1/5 (9 stemmen)

Titel:	Sisi's winterlied
Auteur:	Zandberg, Lucas
Jaar van uitgave:	2007

Auteur:	Zandberg, Lucas
Geslacht:	man
Nationaliteit:	Nederlands
Populaire titels:	2007Sisi's winterlied (1)

Download dit verslag in PDF-formaat

Titel: Sisi's winterlied
Auteur: Lucas Zandberg
Uitgeverij: Conserve
Plaats van uitgave: Schoorl
Jaar van uitgave: 2007
Gelezen druk: eerste
Aantal bladzijden: 224 bladzijden

Beschrijving omslag
Op de voorkant staat een portret van een circa dertigjarige Keizerin Elisabeth van Oostenrijk, geschilderd door Franz Xavier Winterhalter in 1867. Op de achterkant staat een screenshot van Romy Schneider uit de Sissi-film van 1955.

Genre van de roman
"Sisi's winterlied" is een historische roman over Keizerin Elisabeth van Oostenrijk (1837-1898). Hoewel het onderwerp misschien anders doet vermoeden is het geen liefdesroman. Dit is één van de weinige romans die het leven van de echte Sisi beschrijft in plaats van het romantische sprookje uit de Sissi-films. In de roman gaat het vooral om de emotionele gesteldheid van de hoofdpersoon. Daarom heeft het ook trekjes van een psychologische roman.

Flaptekst
Tijdens haar Griekse les ontvangt keizerin Elisabeth van Oostenrijk (Sisi) een onheilsbericht. Haar enige zoon, kroonprins Rudolf, is samen met zijn minnares dood aangetroffen in zijn jachtslot. Eerst denkt het Weense hof aan moord, maar dan wordt duidelijk dat de geliefden een fataal pact hebben gesloten. In twee verhaallijnen volgen we de legendarisch mooie Sisi voor en na deze zwarte dag. Ondanks de grenzeloze liefde van keizer Franz Joseph voelt zij zich al snel een gevangene van het hofceremonieel. Een knappe Hongaarse graaf, een veeleisende schoonmoeder en twee Belgische prinsessen kruisen haar levenspad. Maar vooral met haar kinderen heeft ze een unieke band. Met steeds wisselende passies, van paardrijden tot poëzie, probeert Elisabeth een invulling aan haar leven te geven. De reislustige keizerin slaat uiteindelijk steeds meer op de vlucht, haar eigen noodlot tegemoet reizend.

Titelverklaring
Het koosnaampje van Keizerin Elisabeth van Oostenrijk was Sisi (en niet Sissi zoals veel mensen denken). Op latere leeftijd schreef ze gedichten, waarvan één bundel ''Winterlieder'' heette. De titel "Sisi's winterlied" komt dus daar vandaan. In de roman staat Sisi's melancholische karakter centraal. Dit kan ook een andere verklaring zijn voor de verwijzing naar het in het boek als droevig jaargetijde beschreven winter.

Structuur en / of verhaalopbouw
De roman telt tien hoofdstukken: "Titania in de duisternis", "Zondagskind", "Het verlovingslied", "Op weg naar Odysseus", "Erzsébet Királyné" (Hongaars, betekenis: Koningin Elisabeth), "Een meeuw zonder land", "Roos van Brabant", "Het einde van een droom", "Aan de toekomstige zielen" en "Witte asters". Het verhaal kent twee verhaallijnen. In de hoofdstukken 1, 3, 6, 8 en 10 wordt Sisi's leven na de dood van haar zoon Rudolf beschreven. In de hoofdstukken 2, 4, 5, 7 en 9 wordt Sisi's leven voor de dood van haar zoon Rudolf beschreven. Binnen de twee verhaallijnen wordt het verhaal chronologisch, maar met grote tijdsprongen verteld.
Elk hoofdstuk wordt ingeleid met een paar Duitse dichtregels uit gedichten die de echte Keizerin Elisabeth aan het einde van haar leven schreef. Achterin het boek staat een lijst met vertalingen van deze gedichten. Ook staat er een lijst met een chronologisch overzicht van het leven van Keizerin Elisabeth beschreven.

Gebruikt perspectief
Het verhaal wordt beschreven vanuit het standpunt van de alwetende verteller. De lezer krijgt een compleet overzicht van alle gebeurtenissen en hoe het hoe en waarom. De hoofdpersoon, Sisi, is in alle scènes aanwezig.

Tijd van het verhaal
Het verhaal speelt zich af in de negentiende eeuw en beslaat een periode van veertig jaar. Het verhaal begint in 1858 met de zwangerschap en geboorte van Sisi's enige zoon Rudolf. Het verhaal eindigt met de moord op Sisi in 1898.

Plaats van handeling
De belangrijkste ontwikkelingen spelen zich af op verschillende plaatsen in Oostenrijk: de paleizen de Hofburg en Schönbrunn in Wenen en het buitenhuis Kaiservilla in Bad Ischl. Sisi is nogal reislustig en daarom komen ook Zwitserland, Korfoe, Madeira, Nederland, Engeland en Ierland aan bod in de roman.

Samenvatting van de inhoud
In het eerste hoofdstuk hoort Keizerin Elisabeth van Oostenrijk (Sisi) op een ochtend tijdens haar Griekse les dat haar 30-jarige zoon Kroonprins Rudolf samen met zijn minnares zelfmoord heeft gepleegd in het keizerlijk jachtslot buiten Wenen. De ongeveer vijftigjarige keizerin is nauwelijks aangeslagen door het nieuws en is de eerste dagen vooral bezig met zichzelf. Ze zorgt ervoor dat haar man, Keizer Franz Joseph van Oostenrijk, wordt getroost door zijn maîtresse. Elisabeth woont de begrafenis van haar zoon niet bij omdat zij dit emotioneel niet aan kan. Een paar dagen na de bijzetting in de keizerlijke crypte bezoekt ze midden in de nacht wel de kist van haar zoon, omdat ze niet begrijpt waarom hij zelfmoord heeft gepleegd.

Vanaf dan loopt het verhaal in twee verhaallijnen.

In hoofdstuk 2 gaat de lezer terug naar 1858, het jaar waarin Elisabeth hoogzwanger is van Rudolf. Elisabeth is dan twintig jaar en alweer toe aan haar derde zwangerschap. Er staat veel druk om haar om een zoon te baren, aangezien Oostenrijk een troonopvolger nodig heeft. Het huwelijk met Franz Joseph vertoont al de nodige barsten. De keizer gaat vreemd en de vrijgevochten Elisabeth voelt zich niet thuis aan het strenge hof, waar ze wordt omringd door oudere dames. Bovendien wordt ze op de huid gezeten door haar schoonmoeder Aartshertogin Sophie, die het belang van de dynastie boven al het andere stelt. Na de bevalling van haar zoon raakt Elisabeth in een depressie. Ze krijgt allerlei vage gezondheidsklachten, die ze zelf flink aandikt, en gaat op doktersadvies naar Madeira om het koude klimaat te ontvluchten. In de rest van de roman zal Elisabeth haar gezondheid vaak als excuus gebruiken om het Weense hof te ontvluchten. Het valt daarbij op dat haar gezondheid in het buitenland ijzersterk is, zelfs bij het guurste weer.

In hoofdstuk 4 en 5 keert Elisabeth terug aan het hof, maar ze merkt dat ze er niets te vertellen heeft. Ze is alleen in naam keizerin. Ze heeft niets te vertellen. Alles wordt door haar schoonmoeder bepaald. Franz Joseph neemt het nooit op voor Elisabeth en de keizerin wordt alsmaar depressiever. Het protocol vindt ze benauwend: ze is nooit een moment alleen en vervult haar taken als keizerin met tegenzin. Als het even kan, zegt ze een afspraak af. Ze krijgt een zenuwinzinking en besluit zich op tal van andere bezigheden te storten. Vooral haar schoonheid wordt een obsessie. Elisabeth toont ronduit narcistische karaktertrekken. Naar haar dochter Gisela en haar zoon Rudolf kijkt ze nauwelijks om. Elisabeth krijgt een innige band met haar zwager Maximiliaan en verzet zich tegen zijn plannen om keizer van Mexico te worden. Ze is dan ook gebroken als hij in Mexico om het leven wordt gebracht. Ze wordt heimelijk verliefd op de Hongaarse graaf Andrássy, maar in tegenstelling tot haar man gaat ze nooit vreemd. Het lijkt er zelfs op dat ze een afkeer van seks heeft. Haar huwelijk met Franz Joseph stelt weinig meer voor, maar als Elisabeth dertig is komt het tot een verzoening en krijgen ze samen een dochter, Valérie. Dit zal haar lievelingskind worden en ze besteedt veel aandacht aan haar. Naar haar twee oudste kinderen kijkt ze eigenlijk niet om. Ze vindt dat die haar zijn opgedrongen en dat het dus eigenlijk haar kinderen niet zijn. Vooral Rudolf lijdt zeer onder het gebrek aan aandacht van zijn moeder. Valérie wordt daarentegen verstikt door de overdreven moederliefde van Elisabeth.

In hoofdstukken 7 en 9 durft Elisabeth steeds meer afstand te nemen van haar rol als keizerin. Ze laat Oostenrijk voor wat het is en gaat veel op reis, om te kuren voor haar zogenaamd slechte gezondheid. Daarbij schoffeert ze andere koninklijke families, zoals die van Koningin Victoria van Engeland, omdat ze geen zin heeft om hen te bezoeken, maar dat wel moet doen van het hof. Ze raakt nu helemaal geobsedeerd door haar schoonheid en stort zich op de ene sport na de andere. Ze wordt een fanatiek amazone en maakt absurd lange wandelingen. Haar hofdames moeten dan allemaal volledig uitgeput achter haar aan lopen en dat bezorgt Elisabeth veel plezier. Maar zoals altijd is Elisabeth snel uitgekeken op haar hobby's. Ze laat grote villa's bouwen, zoals het op de Griekse mythologie geënte Achilleion op Korfoe, maar na een paar bezoekjes heeft ze er alweer genoeg van. Zo gaat het ook met haar sporten. Kort voor de zelfmoord van haar zoon raakt ze geobsedeerd door poëzie. Ze denkt dat overleden dichters haar gedichten dicteren en is er hele dagen mee bezig. Mede daardoor ontgaat het haar volkomen dat haar opgroeiende zoon Rudolf diep ongelukkig is. Hij heeft een huwelijk gesloten met de Belgische prinses Stéfanie, maar ze kunnen slecht met elkaar opschieten. Bovendien is Rudolf erg gevoelig en kan hij de strengheid van het hof moeilijk verdragen. Er komen steeds meer tekens dat hij zelfmoord gaat plegen, maar Elisabeth trekt zich daar niets van aan. Zij heeft het veel te druk met zichzelf. Aan het einde van hoofdstuk 9 leest de lezer over de avond voorafgaand aan Elisabeths Griekse les en weet de lezer dus dat Rudolf die nacht zelfmoord gaat plegen. De cirkel is daarmee rond.

In de hoofdstukken 3, 6, 8 en 10 wordt Elisabeths leven beschreven na de dood van haar zoon. Ze heeft dan nog maar erg weinig zin in het leven en spreekt veel over de dood. Gek genoeg is ze na de dood van Rudolf veel meer met hem bezig dan toen hij nog leefde, al staat ze daar zelf geen moment bij stil. Het verlies van haar schoonheid kan de oudere Elisabeth maar moeilijk verkroppen. Ze reist steeds vaker en haar reizen worden alsmaar doellozer. Ze heeft een minnares uitgekozen om Franz Joseph gezelschap te houden en voelt zichzelf nutteloos. Als haar lievelingsdochter Valérie kort na Rudolfs zelfmoord trouwt, voelt Elisabeth zich helemaal nutteloos. Het enige wat ze wil is sterven. Die wens wordt vervuld als ze op zestigjarige leeftijd in Genève door een Italiaanse anarchist wordt neergestoken.

Thema, motieven en interpretatie
De roman kent verschillende motieven. Allereerst is er het feit dat alles waar gebeurd is en dat alle hoofdpersonages echt hebben bestaan. Dat maakt het voor velen tot een herschrijving van de geschiedenis. De historische figuur van Elisabeth is immers vaak neergezet als een lieftallig, zorgeloos meisje, terwijl de realiteit een ander beeld laat zien. Voor veel lezers zal deze versie van Elisabeth daarom nogal een schok zijn.

De zoektocht naar een invulling van het leven is een centraal thema. Elisabeth heeft alles, maar toch is zij niet gelukkig. Ze is continu op zoek naar afleiding om een invulling aan haar bestaan te geven. Die zoektocht zal nooit eindigen.

Het verlies van een kind is eveneens een motief. Elisabeth gaat daarin een merkbare ontwikkeling door. Voor Rudolfs dood kijkt ze nauwelijks naar hem om. Na zijn dood is ze met weinig anders bezig. Het besef dat ze als moeder tekort is geschoten komt evenwel niet.

Een leidraad is ook de zoektocht naar de waarheid: waarom heeft Rudolf zelfmoord gepleegd? In dat opzicht is er sprake van een "whodunit"-motief. Het is in hoofdstuk 1 al duidelijk dat hij is gestorven, maar waarom blijft een vraag. Gedurende het verhaal worden er steeds meer hints gegeven en wordt duidelijker hoe ongelukkig Rudolf is, ofschoon het aan de meeste andere hoofdpersonages voorbijgaat.

Het lijkt erop dat de schrijver tevens een roman heeft willen schrijven met een onsympathiek hoofdpersonage. Met haar egoïstische acties werkt zij de lezer op de zenuwen, terwijl de lezer in het begin juist medelijden met haar heeft. Wat dat betreft doet de roman denken aan "Madame Bovary" van Gustave Flaubert.

Mijn oordeel
"Sisi's winterlied" is heel anders dan je zou verwachten. Gezien de naamsbekendheid van Sisi had ik een zoetsappig hoofdpersonage verwacht, ondanks de flaptekst, maar dat bleek dus heel anders te zijn. Tijdens het lezen ging ik mij steeds meer ergeren aan de hoofdpersoon en juist dat was mijn drijfveer om door te lezen.

Ik vind het knap dat een nog jonge en bovendien mannelijke schrijver zich zo goed heeft weten te verplaatsen in deze vrouw. Hij schetst een goed beeld van het Oostenrijk van de achttiende eeuw en van Sisi, hoewel hij de politiek grotendeels buiten beschouwing laat. Het is dan ook vooral een roman over de emotionele gesteldheid van Sisi en wat minder over haar wereld.

De twee verhaallijnen zijn prima uit elkaar te houden. Wel worden er binnen die verhaallijnen geregeld na alleen een witregel grote sprongen vooruit in de tijd gemaakt, waardoor je je afvraagt "waar je nu weer bent". Dat kan verwarrend zijn want dan blijk je ineens vijf jaar verder te zijn.

Het verhaal is mooi geschreven in toegankelijk Nederlands. Wat minder vond ik de soms wat de wat zoetsappige dialogen in het tweede en het derde hoofdstuk. De omgeving wordt daarentegen goed beschreven, met fraaie omschrijvingen vol beeldspraak. Hoewel het verhaal vaak droevig is, is er veel ruimte voor humor. Elisabeth neemt zichzelf erg serieus, maar de schrijver doet dat niet.

Al met al een goede historische roman waar je wat van leert.

Recensies
- Op www.boekenkrant.nl: "... Een krachtig, mooi geschreven verhaal op over ontevredenheid en nooit vervulde dromen."
- Op www.blancoregel.org: ''Het boek geeft niet alleen een prachtig, gedetailleerd tijdsbeeld weer, maar ook een intrigerend kijkje in het wispelturige karakter van Sisi.''
- Van Biblion: ''Een goed, maar soms te veel vanuit de 21e eeuw beredeneerd beeld van Sisi’s leven, en verwerkt de belangrijke elementen uit haar bestaan tot een levendige en zeker voor vorstenhuisliefhebbers boeiende roman.''
- Van 8weekly: "Zandberg heeft gebruik kunnen maken van een schat aan biografisch materiaal. Het manco van Sisi's winterlied is dat Zandberg, en Sisi in zijn kielzog, zich niet op een goede manier van al die bronnen heeft losgemaakt."

Informatie over de auteur
Lucas Zandberg (Langezwaag, 1977) werkte na een talenstudie als redacteur bij een educatieve uitgeverij, als talendocent in de volwasseneneducatie en is daarnaast boekrecensent van Nederlandstalige en Engelstalige literatuur bij Biblion. Ook schrijft hij historische profielen en andere artikelen voor tijdschriften. Hij woont in Groningen.
Hij werkte eerder mee aan ''Een vrouw op de Drakentroon'', de in 2006 verschenen debuutroman van de Chinees/Nederlandse schrijfster Mayli Wen over Tzu Hsi, de laatste keizerin van China. Deze samenwerking leidde tot de publicatie van Lucas' eerste roman, ''Sisi's winterlied'', in 2007. Beide romans verschenen bij Conserve.
Lucas besteedt veel tijd en aandacht aan het onderzoek voor zijn historische romans. Hij verzamelt allerlei soorten informatie en bezoekt talloze plaatsen. Voor ''Sisi's winterlied'' reisde hij meerdere keren af naar Oostenrijk en andere locaties uit het leven van zijn hoofdpersoon, keizerin Elisabeth van Oostenrijk, en voor zijn hulp bij de totstandkoming van de debuutroman van Mayli Wen reisde Lucas naar Peking.
Momenteel werkt hij aan een nieuwe roman die zich afspeelt in het Frankrijk van de achttiende eeuw.

Bibliografie
Sisi's winterlied (2007)