geef je mening
Tjeerd pleit tegen internetdaten. Heb jij al eens een date (of meer) gehad met iemand die je online leerde kennen?
ff n studiebreak
Annemieke blikt terug op dat dagenlange surfen van vroeger. Tegenwoordig ben je binnen een half uur klaar.
CASA Nederland en Scholieren.com reiken dit jaar de CASA Werkstuk Award uit. Het allerbeste werkstuk wint een reis voor 2 personen t.w.v. €500, een snuffelstage en eeuwige roem! Dit jaar is het thema abortus. De redactie bedacht alvast 13 invalshoeken, klik hier en stuur je werkstuk op.
Boekverslag Rob van Essen
Visser
Geschreven door: | Kees van der Pol (Docent) [meer] |
Datum ingestuurd: | 5 september 2008 |
Taal: |  |
Woorden: | 2.950 |
Bekeken: | 2968 keer (34 deze maand) |
Waardering: | |
Deel op: |
|
Gebruikte editie voor het boekverslag
Gebruikte druk: 1e
Verschijningsdatum eerste druk: 10 september 2008
Aantal bladzijden: 198
Uitgegeven bij: Nieuw Amsterdam
Beschrijving voorkant
Alleen de titel “Visser “ staat op de blauwe voorkant.
Genre van het boek
“Visser”is een psychologische roman over onverwerkt verdriet van een vader over het verlies van zijn kind.
Mijn mening
Mooie en aantrekkelijke roman voor scholieren: gezien de inhoud van de roman over jongeren die de macht lijken over te nemen in een saai provinciaal dorp en een uitspraak van een geschiedenisleraar misbruiken om een soort Hitlerjugend op te richten. Daarachter speelt het onverwerkt verdriet van een man over zijn overleden dochter en zijn daarna mislukte huwelijk, waarin seks geen overlevingsmiddel of reddingsboei bleek te zijn.
Amusementswaarde: 8 Literaire puntenwaardering voor de lijst: 3
De aangeleverde flaptekst
Geschiedenisleraar Jacob Visser heeft een huis op een woonerf, een dochter die gaat trouwen en een vrouw die na de dood van hun eerste dochtertje van hem is vervreemd. Wanneer hij tijdens een van zijn lessen iets ondoordachts zegt, komt zijn leven in een maalstroom terecht. Een groepje neonazi’s vat zijn uitspraken op als een oproep om tot actie over te gaan en benoemt hem tot hun leider; in een gekraakte concertzaal wordt hij als held ingehaald, en een oude boer durft hem eindelijk te laten zien welk vreemd schilderij hij al jaren op zolder verborgen houdt.
Terwijl de wereld om hem heen steeds vreemdere vormen aanneemt, ziet Visser zich geconfronteerd met pijnlijke herinneringen aan zijn gestorven kind en wordt hij nauwlettend in de gaten gehouden door een journalist die vroeger met hem bevriend was, maar nu vastbesloten is hem aan de schandpaal te nagelen.
Visser is een hartverscheurende roman over ironie, onmacht en onverwerkt verdriet.
Titelverklaring
Visser is de naam van de protagonist en de verteller van deze roman. Zijn voornaam is Jacob. Van Essen heeft in deze roman een spel met de namen van zijn personages gespeeld. Het kan natuurlijk geen toeval zijn dat een aantal tegenspelers van de protagonist in deze roman de naam draagt van een eredivisiescheidsrechter t.w. Braamhaar, Wegereef, Temmink, Van Hulten, Van der Hilst, Haverkort. Het zijn allemaal mensen die oordelen en beslissen over het leven van Visser. De relatie met de functie van scheidsrechter is dan snel gelegd.
Jacob (joodse naam) en Visser (symboliek van het Christendom) lijkt dan toch ook wel te verwijzen naar het Christus-motief dat een alleszins onschuldige man door anderen veroordeeld wordt en ten ondergaat.
Structuur en/of verhaalopbouw
Er zijn 32 hoofdstukken zonder titel: deze hoofdstukken worden met een enkele uitzondering chronologisch verteld (ho 8 is een uitzondering waarin Visser door zijn directeur op school aan de tand wordt gevoeld over zijn uitspraak in de klas) De andere hoofdstukken vertellen over een aantal dagen in de maand april (?) van een niet nader te bepalen jaar uit de 21e eeuw.
Gebruikt perspectief
De verteller is de geschiedenisleraar Jacob Visser die in de personale vertelwijze zijn lotgevallen aan de lezer vertelt. Hij doet dat in de o.t.t. Jacob Visser zal een man op middelbare leeftijd zijn, want zijn dochter Rosa is inmiddels zo oud dat ze zal trouwen. Hij zelf zal dan waarschijnlijk een vijftiger zijn. Maar er worden weinig gegevens over hem aan de lezer prijsgegeven.
Tijd van het verhaal
Het valt uit de tekst niet op te maken in welk jaar de roman speelt. Met opzet lijkt de verteller details van maand en jaren voor de lezer verborgen te houden. Wel wordt een enkele keer verwezen naar de komende Koninginnedag en 4 mei, maar het is niet duidelijk in welke maand het verhaal speelt. Net zo min als het duidelijk is in welk jaar Visser zijn ondergang beleeft. Het is in ieder geval na 2001 want er wordt over 9/11 gesproken.
Plaats van handeling
Ook de plaats van handeling lijkt opeen mystificatie. Visser woont in het dop Vlasveld bij de grotere plaats Zwoldrecht (die naam lijkt ook al samengesteld te zijn) Verder is er nog sprake van een heel klein dorpje Albertkerkje) Het zijn alle door Van essen gefingeerde namen. Visser vertelt ook dat het een dorp in “de provincie” is. Zonder bewijzen te kunnen aanvoeren, heb ik het idee dat er sprake is van een dorp in de provincie Gelderland of Overijssel.
Motto
Er is geen motto en ook geen opdracht.
Samenvatting van de inhoud
Jacob Visser, een op non actief gezette leraar geschiedenis, rijdt weg van zijn huis. Hij wil de familie Braamhaar (de ouders van zijn a.s. schoonzoon Ewald namelijk niet ontmoeten) Onderweg pikt hij Clarissa Wegereef op: zij is een Havo-4 leerlinge van hem en komt net van het kerkhof, waar ze blijkbaar met hangjongeren is geweest. Jacob brengt haar naar een caravan die hij en zijn vrouw altijd hebben gehad. Hij staat op het boerenerf van het echtpaar Wolfrat. Clarissa mag daar de nacht doorbrengen van Jacob. Daarna rijdt hij terug naar huis, waar zijn vrouw vertelt dat ze de sleutel van de caravan heeft meegegeven aan de Braamhaars. Dit tot grote schrik van Jacob. De volgende morgen is hij alweer vroeg op pad: hij gaat op het kerkhof en hoort van de beheerder dat er weer hakenkruizen op de stenen zijn aangebracht. Waarschijnlijk is dat gebeurd door de hangjeugd van Vlasveld. (o.a. Clarissa) Hij wordt weggestuurd omdat de beheerder in hem de geschorste leraar herkent. Dan rijdt hij weer door naar de caravan waar Clarissa nog slaapt. Hij doet iets onzedelijks met haar (steekt zijn vinger in haar aars) en wanneer ze wakker wordt, kotst ze een paar keer: ze heeft teveel Pisang Ambon uit de voorraad van de caravan gedronken. Jacob weet niet hoe die drank daar komt, want hij is er al een hele lange tijd niet meer geweest. Stukje bij beetje komt uit dat hij naast zijn dochter Rosa een andere dochter heeft gehad (Lila) die op jeugdige leeftijd overleden is.
De smerige Clarissa mag in bad bij Wolfrat en die laat dan een schilderij van zijn vrouws vader zien die in een nazi-uniform is afgebeeld. Nu Visser wegens een bedenkelijke uitspraak geschorst is, durft hij het schilderij eindelijk tevoorschijn te halen. Wanneer Jacob langs school rijdt, komt daar de broer van Clarissa Jonathan Wegereef naar buiten. Ook hij is geschorst. Hij sympathiseert duidelijk met de uitspraken van Visser. Ook ziet Visser nog een glimp van Fred Immink, zijn directeur (?)
In hoofdstuk 8 volgt dan een terugblik in de tijd waarin Fred aan hem vraagt hoe het artikel in de krant is gekomen. In de klas (havo-4) heeft Jacob een uitspraak gedaan over het feit dat hij liever geen geweten zou hebben gehad. Die uitspraak is aan tafel bij de Wegereefs aanleiding geweest voor een discussie tussen de kinderen en de journalist Wegereef die vroeger met Jacob bevriend was. Na de dood van Wegereefs vrouw waren ze enkele keren met elkaar naar het muziekcentrum Odeon geweest. Dat is nu gekraakt door de naziachtige hangjongerengroep van Jonathan en omgedoopt tot Noedo (anagram van Odeon).
Vervolgens rijdt Jacob langs de Braamhaars om de sleutel van de caravan weer terug te vragen. Braamhaar is psychiater en zijn vrouw weet de sleutel niet meer terug te vinden. Dan rukt Jacob haar een ketting van het lijf en vlucht weg, waarbij hij Clarissa Wegereef moet ontwijken: die moet blijkbaar naar de zielenknijper. Kort daarna gaat hij weer naar de caravan, ontmoet hij de journalist Wegereef die zich verontschuldigt voor zijn artikel dat steeds meer impact begint te krijgen en gaat daarna weer naar huis, waar hij met zijn dochter Rosa spreekt. Braamhaar belt hem over incident met het kettinkje en zegt dat zijn vrouw Sophie geschokt is, omdat het kettinkje verband houdt met het te vroeg en daardoor dood geboren zoontje van haar. Maar ook Jacob heeft het moeilijk. Na de dood van Lila (het is nog steeds niet duidelijk waaraan ze is overleden) zouden ouders ook niet verder mogen leven. Het is veel te moeilijk voor hen om bij elkaar te blijven en ouderverbranding zou op zijn plaats moeten zijn.
Visser gaat naar en bijeenkomst in het Odeon en wordt daar door de beweging van Jonathan als de grote held vereerd. Het wordt een racistische bedoening wanneer de jongeren over “kankerjoden”beginnen te zingen. (op de wijs van Quantanamera) Het lijken wel voetbalsupporters. Ook Wegereef en Fred Immink zijn van de partij. Dan gaat Jacob weer weg rijdt naar de caravan en roeit vervolgens over het meer waar hij vroeger met zijn kinderen Lila en Rosa bezig was. Vervolgens rijdt hij naar Maja’s werk, waar ze samen tussen de middag wat eten (kipsalade) Thuisgekomen gaat hij meteen over zijn nek en hij kotst de boel onder, net wanneer zijn dochter Rosa hem bezoekt. Dan blijkt dat de politie hem wil spreken. Agent Haverkort uit bureau Zwoldrecht laat duidelijk merken dat hij niet gecharmeerd is van de activiteiten van Visser en waarschuwt hem te stoppen met zijn antisemitische uitlatingen. Dan krijgt de politie het bericht door dat er voedselvergiftiging is uitgebroken op het kantoor van Maja. De politieagenten van Hulten en van der Hilst (dus ook al scheidsrechtersnamen) brengen hem naar het ziekenhuis. Daar is er paniek uitgebroken. Het is hetzelfde ziekenhuis als dat waarin Lila is overleden.
Jacob loopt de gangen door en komt op een kamer bij een meisje dat dood zal gaan. Hij wil haar troosten, maar dan komt er ineens een soort Cliniclown binnenstuiven, van wie het meisje bang wordt. Jacob werkt hem de kamer uit, maar het wordt een gevecht,waarbij de clown verkeerd terecht komt en valt. Hij is dood en Jacob bergt de man in een kast en komt met zijn clownskleren uit de gang op lopen. Daar wordt hij gespot door de ouders van het meisje die en clown hebben laten komen. Hij neemt nu de plaats in van de clown en vertelt het meisje het verhaal van Wolf en Ratje.Dat is een verhaal dat hij ooit aan zijn eigen kinderen had willen vertellen, maar dat was er nooit van gekomen. Het is een ontroerend moment want hier haalt Jacob de schade van het verleden van Lila in. Dan loopt hij naar beneden en in het clownspak geeft hij zelfs Maja(die opgenomen is vanwege de voedselvergiftiging) nog een tikje op de schouder: ze herkent hem niet. In de auto van de clown rijdt hij naar Wolfrat en hij ziet dat het schilderij nu opgehangen is. Er zijn op het journaal opnamen te zien van de Cliniclown die bij het meisje zit (Jacob dus) dat is de vermoedelijke moordenaar. Er gebeuren nu achter elkaar dus allemaal dingen waarop Jacob geen greep meer heeft. In Zwoldrecht wordt de synagoge in de brand gestoken door de groep van Jonathan.
Braamhaar komt naar Jacob toe om hem te vertellen dat hij begrijpt dat hij wordt gekweld door een schuldgevoel over de dood van Lila en dat dit gevolgen voor Jacob heeft gehad. De psychiater praat over schuld en verdriet. Hij kan misschien maar beter wegblijven van de bruiloft van Rosa. Maar Jacob praat ook met haar. Ze gaan wat eten in Albertkerkje en daarna vertelt Rosa dat ze de caravan de laatste jaren heeft gebruikt om te zuipen (de drankvoorraad) en te neuken. Ze vraagt wel of hij morgen op de bruiloft wil komen.
Jacob gaat weer naar Odeon waar de situatie flink uit de hand dreigt te lopen. Jonathan heeft intussen de Visserjeugd opgericht met armbanden en uniformen van het nazisme. Er is al een groep die hem parodieert (Ewald o.a.) en er is een groep die tegen de fascisten is. Opnieuw wordt Jacob door de Visserjeugd als de held van de beweging gezien. Jonathan heeft het uniform van de vader van Wolfrats vrouw aangetrokken. Visser ontvlucht de vechtpartijen en ontmoet buiten weer de journalist Wegereef. Die mag niet meer van zijn redactie over Visser schrijven omdat zijn zoon nu ook betrokken is. Hij verontschuldigt zich weer voor zijn artikelen en legt uit waarom hij ze geschreven heeft. Het was een manier om weer met zijn kinderen te communiceren. Hij verwijt Jacob dat die zijn hele leven verzwegen heeft dat hij een overleden dochtertje heeft gehad. Samen draaien ze nog muziek.
De volgende morgen gaat Jacob weer naar de caravan: daar treft hij een door de jongeren verkrachte Clarissa aan en een aan een boom vastgebonden Jonathan die vergeefs heeft geprobeerd zijn zusje tegen de aanvallers te verdedigen. Jacob snijdt hem los van de boom met het mes van Wolfrat. Dan gaat hij in een soort roes terug naar Vlasveld. In een restaurant ziet hij de bruiloftgasten van Rosa aan tafel zitten. Ook de politieagenten Van Hulten en Van der Hilst zijn er. Ze komen naar buiten en vragen of hij met hen wil meegaan. Hij stemt ermee in.
Thema, motieven en interpretatie
Jacob Visser heeft de dood van zijn overleden dochtertje in het verleden diep weggestopt en daardoor nooit meer goed kunnen verwerken. Blijkbaar komt alles weer terug, wanneer zijn jongste dochter Rosa gaat trouwen met een jongen die hij niet zo graag mag. Op school is het kort ervoor misgegaan, dat wil zeggen hij heeft een uitspraak gedaan die verkeerd werd opgepakt door een leerling Clarissa Wegereef. Die heeft het verteld aan haar vader die journalist is en die ziet het als zijn plicht om dit verhaal in de krant te zetten. Dit bericht gaat een geheel eigen leven leiden en we zien dat Jacob Visser ongewild de leider wordt van een neofascistische beweging. Die zien in hem de ideale leider. Het is ene vergelijkbaar motief dat in de film “The wave”speelt waarin een geschiedenisleraar een experiment uithaalt, waarin hij zijn klas tot allerlei fascistische uitingen drijft. Het is de onmacht van het individu die het tegen de groep moet opnemen. Jacob Visser moet het eigenlijk allemaal alleen opknappen, want sinds de dood van zijn dochtertje Lila is het huwelijk met Maja ook ten grave gedragen
In het korte hoofdstuk 15 pleit hij voor een ouderverbranding.
Er overkomen Jacob allerlei dingen. Zo krijgt hij de kans om met het verleden van zijn dochtertje in het reine te komen, wanneer hij op dezelfde ziekenhuiskamer een ander jong meisje kan troosten. Een nare Cliniclown boezemt het meisje angst in, maar dan slaat opnieuw het noodlot toe. De clown komt ongelukkig ten val en sterft. Onroerend mooi is wel het verhaal van Wolf en Ratje dat Jacond daarna aan het stervende meisje vertelt. Maar hij is inderdaad zelf de clown van het verhaal: de trieste man die anderen moet opvrolijken. De gebeurtenissen nemen groteske vormen aan: de landelijke media achtervolgen hem, de hangjongeren steken een synagoge in brand en uniformeren zich onder de titel Visserjeugd. Dat heeft Visser natuurlijk nooit gewild met zijn onschuldige opmerking, maar hij wordt als een onschuldige geslachtofferd in een mediagekke maatschappij. Het is zelfs niet ondenkbaar dat de journalist Wegereef hem een hak heeft willen zetten voor het verzwijgen van de dood van Lila.
Visser is zelfs niet bij het huwelijk van zijn dochter Rosa en aan het einde van die heugelijke dag wordt hij opgepakt door de politie. Het “Hosanna”wordt gevolgd door het “Kruisigt hem.” , waardoor Visser (immers een Christelijke symbool) een Jezus-achtig einde krijgt.
Belangrijkse recensies
In het NRC van 11 september schrijft Janet Luis een positieve bespreking over "Visser." Meneer Visser’, zoals hij door zijn leerlingen wordt genoemd, heeft wel iets gemeen met de cynische pestkop uit Meneer Visser’s hellevaart (1934) van S. Vestdijk. Zoals Vestdijks Visser met enkele handlangers het stadje Lahringen onveilig maakte met zijn ‘kwajongensstreken’, zo opereert in Zwoldrecht een baldadige, ultrarechtse ‘Visserjeugd’, al heeft Visser aan de in zijn naam gepleegde brandstichtingen en vernielingen part noch deel. Beide Vissers zijn tragische figuren. Bij Vestdijk is er een gemene oom in het spel. Bij Van Essen een dood kind, dochter die niet ouder werd dan negen.
Van Essen treedt hier in het voetspoor van Anna Enquist en P.F. Thomése die schreven over het smartelijke verlies van een dochter, met dit verschil dat hij, voorzover bekend, niet uit eigen ervaringen putte, maar het leed zelf verzon. De onverwerkte rouw wordt hier steeds mooi omcirkeld en niet één keer benoemd. Het meisje zelf doet er niet meer toe. Het gaat om de leegte die ze achterliet en die nooit helemaal is opgevuld. En om het schuldgevoel dat Visser nog leeft en zij niet.
Door onrust gedreven loopt hij zomaar een keer de afdeling op van het ziekenhuis waar zijn dochter ooit lag. Hij komt terecht bij een doodziek jongetje dat hem met grote holle ogen aankijkt en dat hij met wat verhaaltjes toch nog een lachje weet te ontlokken. Een aandoenlijke passage. Een van de hartverscheurende hoogtepunten zelfs van een bijzonder fijngevoelige roman over een man die niets meer kan overkomen, omdat hij al onherstelbaar beschadigd is.
Over de schrijver en zijn boeken
Rob van Essen (1963) publiceerde eerder de romans Reddend zwemmen, Troje, Kwade dagen, Engeland is gesloten en de kroniek Het jaar waarin mijn vader stierf. Tevens recenseert hij Engelstalige literatuur voor NRC Handelsblad.
De pers over Engeland is gesloten: ‘Een gelaagder boek dan je aanvankelijk veronderstelt en een roman waarin je na lezing eigenlijk meteen opnieuw wilt beginnen.’ NRC Handelsblad
Over Kwade dagen: ‘Een boek dat je bij de nek grijpt.’ Algemeen Dagblad
Over Het jaar waarin mijn vader stierf: ‘Het beste boek van een nog jonge Nederlandse schrijver die leergeld heeft betaald en naar zijn top aan het toewerken is. Het jaar waarin mijn vader stierf hoort thuis op de shortlists van literaire prijzen.’ Het Parool
Dit verslag is bedoeld als naslagwerk, niet om plagiaat mee te plegen. Gebruik geschiedt op eigen risico. De verslagen op Scholieren.com zijn ingestuurd door middelbare scholieren (tenzij anders vermeld) en worden niet gecontroleerd op fouten. Heb je in dit verslag een fout gevonden of heb je een aanvulling? Laat het dan weten door een reactie te geven.
