Geschreven door:	Kees van der Pol [meer]
Datum ingestuurd:	1 september 2008
Niveau:	Docent
Taal:
Woorden:	2158
Opvragingen:	617 (2 deze maand)
Waardering:	Currently 3.60/5 1 2 3 4 5 3.6/5 (5 stemmen)

We hebben 5 exemplaren van Road To Revolution, de nieuwe live dvd van Linkin Park, om weg te geven!

Gebruikte editie voor het boekverslag
Gebruikte druk: 1e
Verschijningsdatum eerste druk: 14 augustus 2008
Aantal bladzijden: 230
Uitgegeven bij: Anthos, uitgeverij van literaire thrillers

Beschrijving voorkant
Op de cover staat een omgekeerde halve afbeelding van een vrouwengezicht.
De relatie met de inhoud is niet duidelijk.

Genre van het boek
“Proefverlof” is een literaire thriller of psychologische thriller. De laatste term komt meer in aanmerking dan de eerste. Je krijgt in de roman een kijkje in de overwegingen van de dader van een brute moord die een tbs-verblijf van drie jaar aan zijn broek krijgt.

De aangeleverde flaptekst
Paul Fonteyn, 42 jaar, zit al drie jaar in een tbs-kliniek. Hij heeft bewust aangestuurd op tbs om een lange gevangenisstraf te ontlopen. Het ziet ernaar uit dat hij zijn tweelingbroer Peter om het leven heeft gebracht…Maar wat is er werkelijk voorgevallen tussen de twee broers?
Hoe ziet het dagelijks leven in een tbs-kliniek eruit? Is de gedachte ‘als je ontoerekeningsvatbaar bent, ben je niet verantwoordelijk en treft je geen schuld’ wel zo reëel? Hoe weet je dat een patiënt niet simuleert als hij zich ‘normaal’ gedraagt? Wat kan een gemankeerde relatie met een tweelingbroer teweegbrengen? Al deze vragen en thema’s weet Joost Heyink op een zeer geloofwaardige manier aan te snijden en te verweven in een actuele en intrigerende thriller. Hiermee bewijst Heyink niet alleen succesvolle jeugdboeken te kunnen schrijven,maar ook zeer beklemmende psychologische thrillers.

Titelverklaring
De titel spreekt voor zichzelf. Paul Fonteyn zit in een tbs-kliniek en wil met proefverlof gaan om de ultieme wraak op zijn broer Peter te nemen.

Structuur en/of verhaalopbouw
Er is sprake van een proloog en een epiloog. Daartussen zitten 42 relatief korte hoofdstukken die wel genummerd zijn, maar geen titel dragen. In de thriller worden heden en het verleden van drie jaar daarvoor afgewisseld. Er is sprake van flashbacks gezien vanuit het perspectief van Paul F.
In de proloog wordt duidelijk gemaakt dat Paul in het verleden (drie jaar geleden) iemand heeft vermoord en daarna met 35 messteken extra heeft toegetakeld. Dat is zijn opgezette bedoeling, namelijk om geen gevangenisstraf maar tbs te krijgen. In de 42 hoofdstukken onthult Paul door middel van flashbacks steeds meer over de relatie met zijn tweelingbroer Peter. Na het laatste hoofdstuk volgt de epiloog, die weer in de tbs-kliniek speelt.
Er ontstaat wel enige spanning door deze opzet, allereerst is er de vraag wie er in de proloog eigenlijk vermoord is en daarna wordt steeds meer informatie onthuld waarom Paul zich op zijn broer wil wreken.

Gebruikt perspectief
Paul Fonteyn is de ik-verteller van dit verhaal. Hij vertelt in de hoofdstukken waarin hij in de kliniek zit in de o.t.t., maar in de flashbacks vertelt hij als achterafverteller in de o.v.t.

Tijd van het verhaal
Het is niet duidelijk in welk jaar en in welke maand het verhaal zich afspeelt. Wel is er sprake van een actueel verhaal, want er wordt gesproken over euro’s. De euro werd in 2002 als betaalmiddel ingevoerd in Europa.

Plaats van handeling
Ook de plaats van de handeling is topografisch gezien niet duidelijk. Wel is er sprake van een psychologische ruimte van de tbs-kliniek. In die “enge” ruimte maakt Paul geleidelijk aan de lezer duidelijk waarom hij wraak wil nemen op zijn tweelingbroer.

Motto
Er is geen motto. Wel is er een opdracht ¨ Voor Jole

Samenvatting van de inhoud
Proloog
In de proloog vertelt een ikfiguur dat hij zojuist iemand heeft vermoord en dat hij nu met opzet en volgens een bepaald patroon het dode lichaam een aantal messteken toebrengt. Hij belt daarna zelf nummer 112. Dit deel wordt gecursiveerd afgedrukt. Het is vrij luguber van inhoud en het wekt de indruk alsof een psychopaat aan het woord is.

De 42 hoofdstukken
De ik-verteller, is de 42-jarige Paul Fonteyn, die inmiddels als drie jaar in een tbs-kliniek heeft gezeten. Hij gedraagt zich echt voorbeeldig volgens zijn begeleiders. Vooral in de gesprekken met zijn behandelaars o.a. psycholoog Trijn van Benthem maakt hij dat aan haar en dus aan de lezer duidelijk. In de tussentijd is het enige wat hij in de kliniek doet, wat niet door de beugel kan alcohol maken is. Hij gebruikt daarvoor appelsap met veel suiker en gist, wat na een aantal dagen een soort wijn oplevert met een alcoholpercentage van 10 %. Doordat hij de “wijn” in de pakken appelsap bewaart, valt het niet op, temeer daar hij ervoor zorgt dat hij een geur van o.a. knoflook verspreidt.

De enige andere persoon die bij Paul op bezoek komt, is zijn advocaat, Jan van Velzen. In de periode voordat hij opgenomen is, moet hij aan de advocaat duidelijk maken dat hij eigenlijk liever tbs krijgt dan dat hij in de gevangenis terecht komt. Die vindt dat maar erg raar. Paul is op dat moment dus pas 39 jaar. Later vertrouwt de advocaat hem toe dat hij ervaringsdeskundige is, in het verleden zelf een moord heeft gepleegd en tijdens zijn periode in de gevangenis aan het studeren is geslagen.

In flashbacks maakt Paul duidelijk dat zijn tweelingbroer Peter hem altijd te slim af geweest is. Dat was o.a. het geval toen ze vroeger als puber samen op vakantie gingen. Ook wordt aan de lezer duidelijk dat de vader van Paul een klootzak was en dat de moeder toch een voorkeur had voor Peter. In vrijwel alle opzichten blijkt dat Paul toch min of meer de loser van de twee is en dat Peter in het leven een geslaagdere indruk maakt. Zo kan Paul nauwelijks met vrouwen omgaan, wat Peter aanzienlijk beter afgaat. Bovendien wordt hij een geslaagde zakenman en vrij gemakkelijk ontwikkelt zich het Kaïn en Abelmotief in deze thriller. De ene broer die jaloers is op de andere broer.

In de kliniek wordt het voor de lezer naarmate de handeling vordert ook duidelijk dat het niet zeker is dat broer Peter degene is die in de proloog het slachtoffer van zijn daden is. Paul onthult namelijk dat hij steeds een bedoeling heeft met het aanvragen van de tbs-straf, omdat hij nog niet klaar is met zijn bedoelingen. Steeds meer klinkt door dat hij nog wraak wil nemen op zijn broer. Dan verandert de vraag “whydunit” natuurlijk ook in een “whowaskilled?-kwestie”. Trijn van Benthem tracht veel te weten te komen over zijn verhouding met zijn broer: zo speelden ze beiden in een voetbalteam, maar ook daar was Peter de betere partij en Paul juist niet. Het geeft allemaal aanleiding tot de misdaad die Paul gepleegd heeft. Paul acteert intussen de beterende patiënt, zo blijkt uit zijn innerlijke monologen. Hij vraagt daarom proefverlof aan: hij leest namelijk zijn eigen rapportages waarin steeds wordt vermeld dat hij zo goed zijn best doet.

In flashbacks wordt door Paul gesuggereerd dat Peter geld verduistert van hun moeder. Waar Peter een geslaagd zakenman is, lijkt Paul een min of meer mislukte dichter. Maar eindelijk is er een redacteur van ene uitgeverij, die wat in hem ziet en een dichtbundel in het vooruitzicht stelt. Hij mag ook een avondje optreden als gastdichter bij een festival. Ook ontmoet hij Alice, de bloedmooie vriendin van zijn broer. Hij maakt haar wat onzin wijs over zijn broer en hij is vanaf het begin in haar geïnteresseerd. Deze Alice belt hem na enige tijd op: ze is stewardess en ze verveelt zich, want Paul verblijft een tijdje in het buitenland. Ze verleidt hem tot een afspraakje, lijkt geïnteresseerd in zijn erotische poëzie en één van de eerste ontmoetingen leidt tot een eenzijdige vrijpartij waarbij zij een orgasme beleeft en Paul als een puberjongen reageert. Maar hij is erg gefascineerd door Alice en zelfs raakt hij op haar verliefd. Het kan niet uitblijven of er komt een tweede afspraak, waarbij ze wel “al the way” gaan. Paul is meteen verliefd , maar Alice blijkt toch wat gereserveerder te zijn. Dan gaat het aan twee kanten mis met Paul: de afspraak met de redacteur voor zijn gedichtenbundel gaat niet door omdat de man van baan veranderd is en diens opvolger niets in zijn poëzie ziet.
De tweede dreun die hij te verwerken krijgt, is op de avond dat hij zelf Alice belt: die reageert heel afstandelijk en lullig en dat kan hij niet verkroppen. Hij gaat haar thuis opzoeken, waarbij ze hem opnieuw afzeikt en kleineert: op seksgebied vindt ze hem zelfs zielig en ze vertelt dat ze een spel gespeeld heeft op aanraden van Peter. Ze moest hem zien te verleiden en dat terwijl Peter op de hoogte was van het overspel. De ultieme vernedering vindt Paul en hij neemt wraak door Alice te vermoorden en de steekwonden toe te brengen (zij is dus het slachtoffer van de proloog)

In de tbs-kliniek drie jaar later krijgt hij het voor elkaar dat hij met proefverlof krijgt. Maar de lezer weet dat er iets achter steekt. De eerste twee keer gedraagt Paul zich voorbeeldig (hij bezoekt o.a. musea) maar de derde keer veroorzaakt hij al fietsend een ongeluk, waardoor hij naar het ziekenhuis wordt gebracht. Daar weet hij aan zijn bewakers te ontsnappen en hij gaat op zoek naar de woning van zijn broer. Die blijkt thuis te zijn, dus kan de ultieme wraak plaatsvinden. Hij slaat met een golfclub zijn broer een kniebreuk en slaat hem net zo lang totdat hij de dodelijk klap kan uitdelen. Maar in uiterste nood kan Peter verklaren dat hij van het hele seksspel van Alice niet heeft afgeweten en dat hij zelfs geen relatie met haar had, toen het plaatsvond. Eerst gelooft Paul zijn broer niet, maar dan ziet hij een foto van Paters nieuwe vrouw in zijn leven en hij beseft dat hij drie jaar lang voor niets in een kliniek heeft gezeten. De wraak die hij had willen nemen op zijn broer, was dus niet nodig geweest. Hij besluit een ambulance te bellen.

epiloog
Paul zit weer in de kliniek (tenslotte was hij ontsnapt). Over een jaar mag hij waarschijnlijk weer op proefverlof. Peter is al enkele keren op bezoek geweest. De relatie tussen hen is dus verbeterd. Paul is bezig een boek te schrijven: over misleiding en bedrog.

Thema, motieven en interpretatie
Het belangrijkste motief in deze psychologische thriller is wraak. De wraak wordt veroorzaakt door de jaloezie die Paul heeft ten opzichte van zijn tweelingbroer Paul. In dit opzicht is er sprake van het klassieke (namelijk Bijbelse,) Kaïn en Abelmotief. Twee broers die elkaar niet zo goed kunnen uitstaan. Dat blijkt uit allerlei voorvallen uit de thriller. Bovendien blijkt Peter beter te liggen bij zijn ouders dan Paul. De laatste wordt min of meer de loser, de sukkel die met gedichtjes naam probeert te maken, terwijl zijn broer Peter de geslaagde zakenman is. Ook met vrouwen is Peter beter dan Paul en op een party ontmoet Paul de bloedmooie stewardess Alice die de vriendin van Peter blijkt te zijn. Hij denkt zijn broer een hak te kunnen zetten door iets met haar te beginnen, maar de avances gaan in eerste instantie van Alice zelf uit. Waar Paul denkt dat hij een geweldig seksueel avontuur gaat beleven, blijkt het achteraf allemaal opzet te zijn van Peter en Alice, vertelt de laatste. Omdat ook zijn dichtbundelniet zal worden uitgegeven, is de maat voor Paul vol. Hij vermoordt Alice en brengt op dat moment ook met voorbedachten rade 35 steekwonden toe. Hij wil namelijk geen gevangenisstraf maar tbs. Dat lukt en na drie jaar voorbeeldig gedrag zint hij op de ultieme wraak op zijn broer Peter. Maar dan moet hij wel op proefverlof kunnen. Dat wordt uiteindelijk toegestaan en wanneer hij zich ook de eerste twee keer voorbeeldig gedraagt, bereidt hij zijn slag voor de derde keer voor. Maar oog in oog met zijn broer wordt hem op het allerlaatste moment duidelijk dat Alice een spel gespeeld heeft met hem. Hij besluit zijn broer niet te doden en keert terug naar de kliniek waar de epiloog speelt.

De belangrijkste motieven in deze thriller zijn dus:
- wraak
- Kaïn en Abelmotief
- seksualiteit
- misleiding en bedrog (door Alice, maar ook door Paul zelf omdat hij zijn therapeuten misleidt)
- moord
- tbs-straf en - behandeling


Mijn oordeel
Wel aardig opgebouwd verhaal over een misdadiger die een straf uitzit en nog voldoende wraaklust in zich heeft om nog iets anders te ondernemen. Maar wanneer halverwege de roman duidelijk wordt wie het slachtoffer in de proloog is, ebt de spanning voor de lezer wel wegweg. Paul gaat tijdens het proefverlof wraak nemen op zijn broer maar in de laatste dialoog maakt Peter hem duidelijk dat hij niet schuldig is. Door deze matige oplossing van de problematiek, gaat het verhaal als een nachtkaars uit.
Voor scholieren is de amusementswaarde nog wel voldoende. De literaire waarde voor de leeslijst schat ik in op 1 punt. Er zijn in deze categorie spannender boeken voor scholieren
( bijv. Esther Verhoef, Marion Pauw van dezelfde uitgever)

Over de schrijver
Joost Heyink (1946) studeerde psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en was dertien jaar lang aan deze universiteit verbonden als wetenschappelijk onderzoeker. Daarna legde hij zich fulltime toe op het schrijven: hij schreef tien jeugdboeken die zijn verschenen

Bibliografie
“Proefverlof” is het debuut van Heyink voor volwassenen.
Voor de jeugd schreef hij de volgende boeken:
De kwetsplek (2000)
Katapult (2001)
Obsessie (2002)
De afgrond (2002)
Het web (2003)
Zwarte engel (2004)
Loverboy & girl (2004)
De indringer (2005)
Tweestrijd (2006)
Morgen sla ik terug (2007)