CASA Nederland en Scholieren.com reiken dit jaar de CASA Werkstuk Award uit. Het allerbeste werkstuk wint een reis voor 2 personen t.w.v. €500, een snuffelstage en eeuwige roem! Dit jaar is het thema abortus. De redactie bedacht alvast 13 invalshoeken, klik hier en stuur je werkstuk op.
ff n studiebreak
Maandag begint de nieuwe Weg Over Rozen! Hier vast al het tergende, romantische, schokkende, suïcidale en strontvervelende uit seizoen 1 op een rij.
geef je mening
Tjeerd pleit tegen internetdaten. Heb jij al eens een date (of meer) gehad met iemand die je online leerde kennen?
Boekverslag E.J. Potgieter
Jan, Jannetje en hun jongste kind
Geschreven door: | Roxala (5 vwo) [meer] |
Datum ingestuurd: | 26 mei 2008 |
Taal: |  |
Woorden: | 1.550 |
Bekeken: | 2797 keer (17 deze maand) |
Waardering: | |
Deel op: |
|
Beschrijving
Titelbeschrijving
E.J. Potgieter, Jan, Jannetje en hun jongste kind, eerste druk 1942 in tijdschrift De Gids (tweede druk, met toelichtingen van Jacob Smit)
Korte beoordeling
Achteraf gezien was het wel een aardig boekje, maar tijdens het lezen dacht ik er wel anders over! Het duurde uren voor ik het dunne boekje uit had. Ik heb er dus relatief lang over gedaan. Het las moeilijk. Niet zozeer door woordkeus, daar kwam ik wel redelijk goed uit. De zinnen waren alleen ellenlang en het verhaal boeide me eigenlijk ook niet echt. Het hele verhaal speelde zich af op oudejaarsavond en het draaide eigenlijk om de vraag hoe ze van Jan Salie afkwamen. Oplossing: gooi hem eruit. Natuurlijk zit er meer achter dan dat en dat is ook de reden dat ik het nu wat meer waardeer, maar het verhaal zelf vond ik zo geweldig nog niet.
Samenvatting
Het is oudejaarsavond 1841. Jan zit bij de open haard een pijp te roken en de krant te lezen. Hij heeft het naar zijn zin. Het leven gaat hem beter af dan John Bull (Engeland), Monsieur (Frankrijk), Hans Moff (Duitsland) en Jonathan (USA). Jan kan terugkijken op een roemrijk verleden, hij is vrij en rijk. Zijn vrouw Jannetje staat hem altijd ter zijde. Toch knaagt er iets: het afgelopen jaar was niet goed. Sterker nog, het gaat achteruit met Jan.
Jan en Jannetje wachten op hun kinderen om samen oud jaar mee te vieren. Janmaat, de oudste zoon, komt als eerste binnen. Hij heeft altijd hard gewerkt op zee, maar dit jaar moest hij noodgedwongen aan wal blijven. Jan Salie (die nog bij zijn ouders thuis woont) biedt Janmaat een kopje slemp aan, een kruidendrankje met een verwijfd imago. Janmaat weigert.
De andere kinderen komen binnen: Jan Contant en Jan Crediet. Zij hebben de Nederlandse handel opgericht en uitgebreid. Jan wil dat een van deze drie zonen Jan Salie onder zijn hoede neemt om hem een beroep te leren. Maar niemand heeft er zin in, ze vinden hem alledrie te slap.
Ook de kinderen Jan Goddome, Jan Hagel, Jan Kalebas, Jan en Alleman en Jan Rap en zijn Maat wonen nog bij hun vader en moeder. Zij zitten in een hoek te drinken en kabaal te maken. Gelukkig zijn er in Nederland goede voorzieningen, zoals onderwijs en de Maatschappij van Weldadigheid, zodat deze arme kinderen toch nog goed opgevangen worden.
Jan Salie is behalve voor de handel ook niet goed genoeg voor de literatuur, dat vindt Jan de Rijmer (die vroeger vol trots Jan de Poëet heette). Dan maar het leger in, maar dat stuit op weerstand bij Jan Cordaat en Jan Compagnie.
Jan ziet de toekomst somber in. Jan Salie wil niets, doet niets en kan niets. Dat belooft niet veel goeds voor de toekomst. Jan Compagnie probeert zijn vader een beetje op te vrolijken met verhalen over Indië, maar dat wil niet lukken. Jan schaamt zich voor zijn jongste zoon, een slappeling.
Het gezin gaat eten. Jan Salie zit aan het eind van de tafel. Het zal de laatste keer zijn, want op nieuwjaarsdag zal hij naar het oudemannetjeshuis gebracht worden. Hij is de jongste zoon, maar nu al oud. Zelfs de komediant Jan Claassen kan van Jan Salie niets meer maken: de humor is zelfs hem vergaan. Jan vindt het jammer dat Jan Hen en Jan Gat (de twee andere sukkelige zonen) er niet bij zijn, want dan had Jan Salie tussen hen in kunnen zitten. De enige die nu nog iets met Jan Salie te maken wil hebben, is Jan Kritiek. Hij wil nog wel even op Jan Salie passen (om hem vervolgens alleen maar te bekritiseren).
Jan brengt een toost uit, op de vrijheid van het land en op de familie van Oranje. Hij hoopt dat God hem en zijn kinderen zegenen zal. Potgieter neemt deze wens over: 'God zegene u, Jan! U en de uwen!'
Verdieping
Politieke achtergronden
Politiek speelt geen grote rol. Er worden wel af en toe dingen genoemd die met politiek te maken hebben, maar er wordt niet uitgebreid over geschreven. Willem II en Fredrick Hendrick worden bijvoorbeeld wel genoemd (blz. 27). Daarnaast wordt er ook wat gezegd over de Spaanse onderdrukking:
“Zalig is hij, die zijn jok in zijne jeugd draagt!” zegt de Schrift; er gaat geen kind op school, dat niet weet te vertellen, hoe zuur Jan het had onder de voogdijschap van de Koning van Spanje! (blz. 5)
Sociaal-economische achtergronden
In de tijd waarin dit boek is geschreven, was er een grote groep gegoede burgers aan de macht. Deze groep was tevreden met de situatie, vonden het allemaal wel goed zo. Ze meenden te leven in la belle époque: een wereld waarin alles eigenlijk gewoon perfect was. Door deze tevredenheid waren ze natuurlijk niet erg actief. Waarom zou je immers iets willen veranderen als alles goed is? Jan Salie stelt deze groep voor. Jan wilt Jan Salie verdrijven en doet dit uiteindelijk ook. Jan stelt dan dus de Republiek der Nederlanden voor.
De burgerlijke ideologie stelde gezin, vaderland en vorstenhuis centraal en dat is ook het geval bij Jan, Jannetje en hun jongste kind. Jan en Jannetje vinden het belangrijk dat het hele gezin gezellig bij elkaar is. Ze hebben het ook vaak over hoe het fout aan het gaan is met het land, dankzij Jan Salie. Jan Salie doet alles fout en dat komt vaak naar voren. Dat betekent dus dat door die groep tevreden burgers, het land niet vooruitkomt, misschien zelfs achteruitgaat. Ook het vorstenhuis komt naar voren, bijvoorbeeld Willem II en Fredrick Hendrick, zoals ik al eerder zei.
En tot slot werd deugdzaamheid en gezag geëerd. Janmaat is het lievelingetje van Jan. Janmaat vertegenwoordigt de zeevaarders. Die hebben geholpen het land groot te maken. Janmaat heeft gezag verdiend en deugt. Jan Salie daarentegen voert niets uit. Het is een luilak die niet deugt, nergens goed voor is.
Culturele achtergronden
In de negentiende eeuw ontstond er een nieuw vaderlands gevoel. Dit bereikte men onder andere door het verleden op te hemelen. Dit gebeurt ook bij Jan, Jannetje en hun jongste kind. Heel vaak komt naar voren hoe goed het vroeger was. Maar nu gaat het slecht. Jan Salie verpest alles en met de Jannen gaat het niet goed. Jan de Poëet heet nu bijvoorbeeld Jan de Rijmer, wat dus eigenlijk betekent dat hij van een kunstenaar in een simpele rijmer is veranderd. Hij vertelt ook hoe Jan Salie hiervoor heeft gezorgd.
Literaire stroming
Het boek behoort tot de Romantiek. In de Romantiek zette men zich af tegen de huidige maatschappij. Dit is ook wat Jan doet, hij heeft kritiek op Jan Salie. Hij vertelt constant hoe hij alles fout doet en nergens goed voor is. Aan het einde van het boek zet hij hem ook uit huis. Waar Jan Salie voor staat heb ik eerder al gezegd.
Daarnaast verandert in de Romantiek het optimisme in pessimisme. Jan is ook heel pessimistisch. Hij ziet dat alles slecht zal gaan als Jan Salie niet verdreven wordt. Hij vergelijkt ook constant het verleden (en dan met name de zeventiende (gouden) eeuw) met het heden, een maatschappij vol Jan Salie’s. Aangezien Jan, Jannetje een allegorie is, staat elk personage voor een bepaalde groep in de maatschappij. Janmaat staat voor de harde werkers uit de zeventiende eeuw. Hij wordt dan ook geïdealiseerd. Een voorbeeld hiervan is te vinden op bladzijde 8: “Janmaat wiegde zich zelf”, hij deed alles zelf. Jan Salie daarentegen, was vanaf het begin af aan een probleem.
Weltschmerz speelt een belangrijke rol, de kloof tussen ideaal en werkelijkheid. Deze kloof is duidelijk aanwezig. Het ideale was de maatschappij van de zeventiende eeuw en de werkelijkheid is natuurlijk die van de negentiende eeuw. In de zeventiende eeuw was alles goed, men werkte, het land boekte vooruitgang. Zoals ik al zei bekritiseerd Potgieter de negentiende eeuw met Jan Salie.
Jan, Jannetje en hun jongste kind is een historische ideeënroman. In een dergelijke roman wordt een visie op de mens en maatschappij gegeven. Dit is overduidelijk het geval bij Jan, Jannetje. Potgieter vindt dat het slecht gaat met de maatschappij, dat men weer zou moeten zoals men was in de zeventiende eeuw. Dit kan zo worden, als Jan Salie wordt verdreven en dit is dan ook wat er aan het einde van het boek gebeurt.
Evaluatie
Mijn mening is niet veranderd. De gedachte achter het boek vind ik interessant, maar het boek zélf niet echt. Ik denk eerlijk gezegd dat het grotendeels aan de schrijfstijl ligt. Het las niet lekker door en het gebeurde meer dan eens dat ik een zin twee keer moest lezen voor ik hem begreep. Het taalgebruik vond ik dan ook het meest hinderlijke.
Het maken van de verdiepingsopdracht ging niet geweldig. Voordat ik begon met het lezen van het boek wist ik eerlijk gezegd niet veel van de verschillende stromingen af. Ik wist wel welke er waren en bijvoorbeeld dat de Romantiek met het sentiment te maken had en dat soort standaard dingen, maar niet de specifieke kenmerken van beide hoofdstromingen. Dit vind ik achteraf wel jammer aangezien ik daardoor niet bepaalde kenmerken kon herkennen tijdens het lezen. De volgende keer dat ik een boek uit een historische tijdperk lees, is dat ook wat ik anders wil doen.
Dit verslag is bedoeld als naslagwerk, niet om plagiaat mee te plegen. Gebruik geschiedt op eigen risico. De verslagen op Scholieren.com zijn ingestuurd door middelbare scholieren (tenzij anders vermeld) en worden niet gecontroleerd op fouten. Heb je in dit verslag een fout gevonden of heb je een aanvulling? Laat het dan weten door een reactie te geven.
