Boekverslag Barbara Stoeltie

Info over dit verslag

Geschreven door:	Kees van der Pol [meer]
Kwaliteit:
Waardering:
Taal:	Nederlands
Woorden:	2554
Opvragingen:	61

Hulpmiddeltjes

Openen in tekstverwerker

Printen

Emailen

Waardering

Gemiddelde waardering: 5 uit 5 (1 stem)

Heb je er iets aan gehad? Geef zelf je waardering:
Erg goed bruikbaar
Goed bruikbaar
Bruikbaar
Een beetje bruikbaar
Niks aan gehad

Titels van Barbara Stoeltie

• Lijfsbehoud (1)

  2008

Gebruikte editie voor het boekverslag
Gebruikte druk: 1e
Verschijningsdatum eerste druk: mei 2008
Aantal bladzijden: 156
Uitgegeven bij: Nieuw Amsterdam

Beschrijving voorkant
Op de blauwe hardcover staat een afbeelding van een grote lege kamer met een open deur die uitzicht geeft op een nieuwe lege kamer met een open deur.

Genre van het boek
Een psychologische roman over een onmogelijke familie en een tragische moeder-dochterrelatie.


De aangeleverde flaptekst
Familie kies je niet, maar bepaalt je wel – een bijzondere roman over een ingewikkelde familie Elly Weinberg heeft vijf dagen om te beslissen of ze aanwezig wil zijn bij de begrafenis van haar moeder. Haar tante Suzy heeft zich intussen vol overgave gestort op het regelen van de uitvaart. Allerlei, veelal pijnlijke herinneringen dringen zich op. Nooit is Elly in staat gebleken zich volledig te onttrekken aan de invloed van haar dominante moeder Hannah. Op de achtergrond is de last van het verleden steeds aanwezig. Getraumatiseerd door de zelfmoord van haar man, weet Hannah op geraffineerde wijze niet alleen haar eigen leven te verzuren, maar ook dat van haar dochter.
Maar als Elly afspreekt met een oude bekende ontdekt ze de ware reden van haar moeders verdriet. Lijfsbehoud is een bijzondere roman over een onmogelijke familie. Nergens larmoyant en met een flinke dosis humor beschrijft Barbara Stoeltie het (on)vermogen te vergeven en opnieuw te beginnen.

Mijn mening
Korte (en zoveelste) roman over een slechte relatie tussen moeder en dochter in een Joods gezin. Er blijkt een familiegeheim in die relatie te zitten en dat wordt in de vijf dagen voor de begrafenis onthuld. Toch wordt het voor mij als lezer niet voldoende onderbouwd waarom Elly de begrafenis van haar moeder niet wil bijwonen: immers ze is ook op bezoek in het ziekenhuis geweest, net nadat ze dood was en ze heeft haar moeder ook in de laatste jaren enkele keren bezocht.
Gezien de acties die de moeder echt heeft begaan, (ze heeft weinig verteld over de a.s. menstruatie, het verzwegen geheim over de homofilie van haar vader, de kapot gemaakte pop, de kritiek op Elly’s voorliefde voor jonge mannen ) staat het besluit van Elly toch min of meer bezijden de werkelijkheid.
Min of meer gruwelijk (zo niet onsmakelijk) is de aftakeling van Hannah’s lijk zoals Elly die op de laatste pagina’s ziet, net zo onsmakelijk als de beschrijving van de crematie die Hannah op televisie heeft gezien.
Kortom, de roman heeft me niet geboeid. Amusementswaarde voor scholieren is derhalve niet hoog. De roman kan eventueel op een literatuurlijst gecombineerd worden met andere (en betere) boeken over de moeder-dochterrelatie. Het boek is dan ook slechts 1 punt waard. (je hebt nauwelijks een uurtje nodig om het te lezen)


Titelverklaring
“Lijfsbehoud” kan niet letterlijk uit de tekst verklaard worden. Er is geen zin die ernaar verwijst. Maar Elly Weinberg gaat niet naar de begrafenis van haar moeder, omdat ze waarschijnlijk uit lijfsbehoud op die manier met haar verleden kan afrekenen.

Structuur en/of verhaalopbouw
De korte roman is opgebouwd uit een achttal getitelde hoofdstukken.
Het eerste hoofdstuk heet “Het bericht” Het laatste: “De begrafenis.”
De zes tussenliggende hoofdstukken worden aangegeven met de titels “De eerste dag “t/m “De zesde dag.” De structuur van die hoofdstukken is steeds dezelfde: Elly begint de dag en vertelt in de o.t.t. wat ze vindt en denkt van de situatie voorafgaande aan de begrafenis. Dan komen er in de loop van de dag herinneringen aan haar moeder of ontmoetingen met mensen uit het verleden. Langzaam ontrafelt zich zo de geschiedenis van haar familie, haar vader en haar moeër.

Gebruikt perspectief
De roman kent een ikvertelster, de dochter van de overleden Hannah Weinberg, Elly Weinberg. Ze is van na de oorlog. Ze vertelt overwegend in de o.t.t. behalve in de terugblikken die ze geeft op het leven van haar moeder. Dan vertelt ze in de o.t.t.

Tijd van het verhaal
Elly Weiberg geeft weinig prijs over het jaar en op welke leeftijd haar moeder sterft. Dat is voor de lezer jammer, want leeftijdsverschillen zijn wel degelijk belangrijk in deze roman.
Wel worden er op de dag van de begrafenis kerstversieringen aangebracht, waaruit de lezer kan opmaken dat de begrafenis in december zal plaatsvinden. Een jaartal is echter moeilijk te herleiden.
De dagen dat Hannah boven aarde staat, spelen zich in ieder geval af voor het jaar 2002. Op blz. 91 spreekt Lien Oosthof in ieder val over guldens en niet over € . Daarnaast weten we dat Elly in januari 1949 geboren is en een duidelijke voorkeur voor jonge kerels heeft. Wanneer ze op de dag van haar moeders dood een jonge knul van ongeveer twintig aan de haak slaat, moet er sprake zijn van een groot leeftijdsverschil.
In 1968 leert ze Ben Steiner kennen: Elly is dan 19 jaar en ze leert daar Paul kennen die 20 jaar ouder is dan zij. Op blz. 15 staat dat Paul ruim 20 jaar voor haar zorgt. Dat zou dan kunnen wijzen op een jaartal dat in de buurt van 1990 ligt.
Maar Stoeltie is ook slordig in het geven van data. Op blz. 35 zegt zij dat “David dertien jaar geleden na de oorlog zelfmoord pleegt,” maar enkele regels verder zegt ze dat dit op een lentedag in 1956 is. Dat zou dus niet kunnen. Op dezelfde bladzijde staat ook nog dat Elly van Hannah de afgelopen “veertig “jaar beelden van haar vader heeft gekregen. Dat zou kunnen betekenen dat we in de buurt van 1996 zouden zitten en dan zou de moeder van Elly 73 jaar zijn toen ze stierf.
Jammer dat de schrijfster deze gegevens niet beter en zorgvuldiger heeft verwerkt.

Plaats van handeling
Het topografische decor is Amsterdam. Er zijn veel aanwijzingen dat dit verhaal in die stad speelt: het Vondelpark, de Vossiustraat, het Anne Frank museum, De Prinsengracht de Keizersgracht. Etc. De begrafenis vindt plaats op Zorgvlied, een van de bekendste begraafplaatsen in ons land.

Motto
Het motto is afkomstig uit een boek van Frida de Clerq Zubli , “De blijde stilte”.
Het luidt: Elk waarachtig boek is de poging van een mens om klaarheid te krijgen in zijn eigen gedachten. In een waarachtig boek schrijft een schrijver zichzelf vrij.
Dit motto hoeft geen nadere uitleg: eigenlijk is het een “open deur.” Met het vertellen van het verhaal maakt in ieder geval Elly Weinberg zich vrij van haar moeder. Geldt dit m.m. ook voor Barbara Stoeltie?

Samenvatting van de inhoud
In het eerste hoofdstuk krijgt de vertelster Elly Weinberg te horen dat haar moeder is overleden.
Haar tante Suzy meldt haar daarna nog dat haar moeder een codicil heeft. Elly belt haar vriend Paul op om te zeggen dat ze niet naar de begrafenis van haar moeder zal gaan. Het is meteen al duidelijk dat ze geen relatie met haar moeder heeft gehad. Om af te reageren duikt ze een kroeg in en probeert de eerste de beste jonge knul (een twintiger) die aan de bar zit mee te nemen om seks met hem te hebben. Haar moeder is in 1923 geboren als Hannah Gimbel.

In het tweede hoofdstuk wordt duidelijk dat tante Suzy de begrafenis wil regelen en dat ze ook bepaalde dingen uit de erfenis wil hebben (o.a de bontjas) Om te irriteren zegt Elly dat alles naar het Leger des Heils gaat.
In een korte flashback wordt duidelijk dat vriend Paul Elly heeft willen bereiken om te vertellen dat haar moeder die woensdag een beroerte heeft gehad.
Elly moet een paar dagen weg voor ene interview naar Duitsland, wat haar vader verschrikkelijk zal hebben gevonden, maar Elly is van na de oorlog en vindt het niet zo erg. Op de dag dat ze teruggekeerd is, is haar moeder opgenomen in het ziekenhuis. Elly gaat niet direct naar haar toe. Ze vindt steun bij haar vriend Paul met wie ze al 20 jaar omgaat. Paul is niet haar partner, maar een beschermer van haar privé-leven die ongezouten commentaar geeft..

Hannah Gimbel was van rijke Joodse afkomst. Ze heeft dan ook dure meubels en dus erfstukken. Haar zus Suzy aast er al op tijdens haar leven, maar Hannah wil eigenlijk alles het liefst vernietigen om geen herinneringen te hebben. Ze gaat met Paul naar het ziekenhuis waar haar moeder heel mooi ligt opgebaard. Ze moet even glimlachen wat haar tante Suzy boos maakt. Het is dezelfde reactie van Elly toen poes Momby een spuitje kreeg. Op blz. 35 staat dat David, Elly’s vader dertien jaar de bevrijding (1958?) zelfmoord heeft gepleegd, maar op dezelfde bladzijde staat dat dit in 1956 gebeurde. Hij schoot zich in het Vondelpark door het hoofd. Hannah wijt alles aan de verschrikkingen van de oorlog en ze haar Duitsers.
Elly gaat een keer met Hannah en Suzy naar een seance om de geest van David op te roepen, maar het lukt die avond niet en het medium beweert dat dit door Elly komt die te cynisch is.

Elly is in januari 1949 geboren. Haar moeder is eigenlijk nooit aardig tegen haar. Later hoort ze dat haar moeder liever geen kinderen of liever een jongetje had gekregen.
Wanneer ze 13 jaar wordt Elly onzedelijk bejegend door een oudere alleenstaande heer die bij Hannah op bezoek komt. Het is ook de ontdekking van haar seksueel bewustzijn. De manier waarop ze haar eerste menstruatie beleefd, is typisch voor die jaren. Ze is boos op haar moeder omdat die het geheim voor haar verzwegen heeft. Ook ontdekt ze de gevoelens van masturbatie. Haar moeder gaat in die tijd uit met mijnheer Goedkoop, wat Elly niet kan uitstaan. Ze gooit zijn portret van de tafel en de volgende dag maakt moeder Hannah haar lievelingspop stuk. Het zijn beide elementen waardoor ze haar moeder is gaan haten. Haar moeder koketteert met haaroorlogstrauma en heel jong besluit Elly al op kamers te gaan. Ze krijgt een verhouding met een kunstenaar die haar na ene tijdje weer aan de kant zet. Ze heeft een verhouding met een getrouwde man die ze uiteindelijk laat kiezen en ze heeft een verhouding met een jonge knul Rob Groen die haar na een tijdje laat zitten. In het algemeen heeft ze een sterke voorkeur voor jonge mannen. Dit in tegenstelling tot haar klasgenootje Sonja Gerber die steeds ouwe mannen mee naar huis neemt en steeds verder in de goot raakt, totdat ze een keer een einde maakt aan haar leven. Hannah becommentarieert altijd de jonge vriendjes van Elly. De enige echte vriend is Paul, die ze ruim 20 jaar kent en die haar door dik en dun steunt.

Op de vierde dag heeft Elly bericht gekregen van een vrouw bij wie Hannah en David in de oorlog hebben ondergedoken gezeten. Ze heeft nog wat goud uit die tijd en wil dat nu ten gelde maken voor 300 gulden. Elly gaat boos weg.
Er is nog een andere vrouw in het verleden van haar moeder een oude Joodse kunstenares die lesbisch is, Ro Greiner. Op jonge leeftijd had Elly een keer min of meer onder dwang van haar moeder naakt moeten poseren en ook toen was het tot ongewenste intimiteiten gekomen. Weer een reden voor Elly om haar moeder te haten. Maar deze oude kunstenares Ro was door een hersentumor nogal gruwelijk om het leven gekomen. Even gruwelijk is het verslag dat Hannah doet van de manier waarop een lijkverbranding gaat: dat wil ze nooit: ze wil bij David begraven worden.

Op de vijfde dag ontmoet Elly de 85-jarige Ilse Neumann. Deze van oorsprong Duitse vrouw was met een Nederlandse man en na diens dood een lesbische relatie aangegaan met Ro Greiner. Van haar hoort ze het ware verhaal over haar vader. Die was namelijk homofiel geweest en een relatie gehad met blonde Frits. Haar moeder had dat nooit kunnen verkroppen en zijn homofiele geaardheid was de ware reden voor zijn zelfmoord. Ook dat geheim had haar moeder voor Elly verborgen gehouden. Heeft ze haar voorkeur voor jonge mannen geërfd van haar vader. Iedere dag belt Suzy op om te vragen of ze nog op de begrafenis komt. Suzy heeft alles heel goed geregeld. Een dag van tevoren gaat Elly naar de begraafplaats Zorgvlied om te kijken of het graf al gedolven is. Daarbij denkt ze terug aan het bezoek aan het graf van Kafka, dat ze enkele jaren ervoor heeft gebracht.
Het brengt haar tot het besluit dat ze niet naar de begrafenis gaat. Paul belt op om haar te vragen of ze mee gaat drinken. Dat doen ze.

De volgende dag belt Suzy nog één keer op om te vragen of ze toch niet wil komen. Elly doet het niet. Later die dag belt Suzy nog op en vertelt dat alles zo mooi is geweest. Vervolgens denkt Elly aan het verrottingsproces dat zich aan Hannah zal voltrekken. Dat stelt ze zich voor tot aan het moment dat de beenderen weer opgegraven zullen worden, zowel van haar vader als van haar moeder. En dan is het goed zo.

Thema, motieven en interpretatie
Het is duidelijk dat het thema van deze kleine roman de slechte moeder-dochterverhouding is. Elly Weinberg haat haar moeder. Daar zijn in de roman wel enkele redenen voor te bedenken:
- Hannah had liever geen kinderen gekregen, en dan nog eerder een zoon willen hebben
- Ze maakt de lievelingspop van Elly kapot, omdat die een foto van een nieuwe man laat vallen
- ze vertelt haar niets over het vrouwzijn aan haar dochter: bijv. menstruatie etc.
- ze vertelt het grote geheim over haar vader niet en verzint een luguber oorlogsverleden
- ze beschermt haar dochter niet tegen seksuele toenadering van een oudere man
- ze stimuleert haar dochter naakt te poseren bij een lesbische kunstenares die haar ook seksueel benadert
- ze bekritiseert de mannenkeuze van haar dochter die op jonge kerels valt.
Er zijn zoveel hatelijkheden over en weer dat er sprake is van een verstoorde moeder-dochterrelatie. De boosaardige houding van de moeder ten opzichte van haar dochter lijkt eerst voort te komen uit de situatie van de Tweede Wereldoorlog, maar op een van de laatste dagen voor de begrafenis hoort Elly van een goede vriendin van haar moeder dat David homofiel was en dat dit de bitterheid bij haar moeder heeft teweeg gebracht.
Het blijkt de laatste stap in het besluit om niet naar de begrafenis te gaan en op die manier af te rekenen met het verleden, hoewel je je als lezer afvraagt of dat een niet al te rigoureus genomen besluit is. .

De motieven nog eens kort op een rijtje:
- de slechte moeder-dochterrelatie
- de verwerking van de oorlog
- haat en jaloezie
- wraak
- de dood van een moeder
- ontwakende seksualiteit ; kennismaking met lesbische seksualiteit
- homoseksualiteit van de vader
- verzwegen familiegeheimen
- vriendschap

Recensies
Er zijn nog geen recensies verschenen. De verwachting van mij is dat de roman weinig indruk zal maken op de recensenten van de grote dagbladen.

Over de schrijfster

Barbara Stoeltie (1944) publiceert sinds 1984, samen met haar man René als fotograaf, boeken over kunst, design, architectuur en lifestyle. Lijfsbehoud is haar debuutroman.