Boekverslag Onbekend

Heb je zin om een korte enquête in te vullen over jouw ergernissen op school? Meedoen kost een paar minuutjes van je tijd.

Geschreven door:	Lisanne [meer]
Datum ingestuurd:	23 oktober 2007
Niveau:	4 vwo
Taal:
Woorden:	2052
Opvragingen:	996 (101 deze maand)
Waardering:	Currently 5.00/5 1 2 3 4 5 5.0/5 (2 stemmen)

Titel:	Mariken van Nieumeghen
Auteur:	Onbekend,
Jaar van uitgave:	15e eeuw
Moeilijkheidsgraad:	bovenbouw vwo
Thema:	Toneelstuk, Godsdienst & Godsdienstwaanzin
Verfilmd als:	Mariken van Nieumeghen (1974)

Auteur:	Onbekend,
Nationaliteit:	Nederlands
Populaire titels:	1250Karel ende Elegast (60) 13e eeuwOver de vos Reinaert / Van den vos Reynaerde (56) 13e eeuwBeatrijs (41) 15e eeuwMariken van Nieumeghen (38) 14e eeuwLanseloet van Denemerken / Lanceloet van Denemarken (24) 13e eeuwLanceloet en het hert met de witte voet / Lancelot en het hert met de witte voet (19) 14e eeuwElckerlijc (11) 15e eeuwEsmoreit (7) 13e eeuwRoelandslied / Roelantslied (7) 13e eeuwReis van Sint Brandaan (4) 14e eeuwGloriant (5) 13e eeuwRoman van Lancelot (1) 1315Burggravin van Vergi (4) 13e eeuwWalewein, de neef van koning Arthur (2) 13e eeuwRenout van Montalbean en de vier Heemskinderen (2) 13e eeuwLied van heer Halewijn (3) 13e eeuwEsopet (1) 13e eeuwKoning Arthur en de ridders van de ronde tafel (1) 14e eeuwVanden winter ende vanden somer (1) 13e eeuwEgidius (1) 13e eeuwHet visioenenboek van Hadewijch (1) ... meer

...
7. Mariken van Nieumeghen
8. Mariken van Nieumeghen
9. Mariken van Nieumeghen
10. Mariken van Nieumeghen
11. Mariken van Nieumeghen
12. Mariken van Nieumeghen
13. Mariken van Nieumeghen
14. Mariken van Nieumeghen
15. Mariken van Nieumeghen
... meer

Download dit verslag in PDF-formaat

Titel: Mariken van Nieumeghen
Auteur: Onbekend
ISBN: 9066202033
Uitgeverij: Taal en teken
Plaats van uitgave: Leeuwarden
Vertaald door: Hessel Adema
Jaar van eerste uitgave: 1500
Gelezen druk: Zevende druk
Jaar van gelezen druk: 2003

Voorwoord:
Het boek stam oorspronkelijk uit 1500. Deze periode was een overgansperiode van de middeleeuwen naar de renaissance. Dit is de tijd van de rederijkers, Mariken is dan ook een rederijkerstoneelstuk.
De eerste versie is natuurlijk al lang niet meer te herleiden, want het verhaal bestond eerst niet op papier. Het is pas rond 1518 opgeschreven terwijl het stuk tussen 1500 en 1515 werd geschreven. Bijna zeker is ook dat er stukken proza zijn toegevoegd aan het verhaal om het leesbaarder te maken, toen er meer behoefte was aan leesverhalen dan aan toneelstukken.

Eerste oordeel
Ik vond Mariken van Nieumeghen een leuk boek om te lezen. Het was vrij simpel geschreven en in een erg aparte stijl vertaald, maar zeker een vermakelijk verhaal om te lezen als je even nergens over na wilt denken. Ik kon begrijpen dat de middeleeuwers dit een leuk verhaal vonden. Als het uigevoerd werd door toneelspelers in kostuums dan zag het er vast een stuk spectaculairder uit en was het waarschijnlijk ook leuker dan zo op papier. Zeker in de ogen van de middeleeuwers. Ik vond dat Mariken zich erg onnozel gedroeg, en de tussenkomst van de engel Gabriel erg ongeloofwaardig. Maar het is toneel, en dan kan alles, en vooral omdat toen het geloof nog een belangrijke rol speelde zal dit geweldig zijn geweest. Voor mij was juist het steeds terugkerende geloof een irritant onderdeel. Het steeds terugkomen van God, Lucifer, Christus en Maria vond ik erg storend. Natuurlijk maakte dat het verhaal juist voor de middeleeuwers leuk. Maar voor mij deed het afbreuk aan het verhaal.

Samenvatting
De buiten Nijmegen wonende priester Gijsbrecht stuurt zijn nichtje Mariken naar de stad om inkopen te doen; als het te laat wordt om nog terug te keren, moet ze maar bij haar tante gaan slapen. Als Mariken daar aankomt, is haar tante (‘moeie’) juist in een zeer slechte bui, omdat ze met haar buurvrouwen ruzie heeft gemaakt over politiek. Ze beschuldigt Mariken van allerlei soorten ontucht en weigert haar een slaapplaats.
Mariken verlaat de stad en gaat wanhopig ergens langs de weg zitten. Dan verschijnt Moenen ‘metter éénder ogen’: de duivel. Hij misbruikt haar en biedt haar aan de ‘zeven vrije kunsten’ te leren (retorica, musica, logica, grammatica, gemetria, arimetica en astronomia, dus het totaal aan wetenschappelijke kennis) plus alle talen ter wereld op voorwaarde dat ze haar naam – die is afgeleid van Maria – zal opgeven en nooit meer een kruisteken zal maken. Mariken gaat akkoord mits ze de eerste letter van haar naam mag houden: Emmeken zal ze zich voortaan noemen. Via Den Bosch trekken ze naar Antwerpen, waar ze in een herberg gaan wonen en allerlei kwaad aanrichten. Mariken schaamt zich hierover, maar kan zich niet van Moenen losmaken.
Na zeven jaar wil ze haar oom gaan opzoeken. Als zij en Moenen in Nijmegen komen, zien ze daar een wagenspel over God, Maria en Masscheroen. Dit toneelstuk in een toneelstuk beeldt een rechtzitting uit, waarbij God het recht is, Maria de advocaat van de mensheid en Masscheroen de advocaat van de duivel. Masscheroen beklaagd zich erover dat de duivel nooit van God vergeving krijgt en de mens – dankzij de verdediging van Maria – wel, ongeacht hoe groot zijn zonden zijn. Als Mariken dit ziet, beseft zij dat er ook voor haar nog een weg terug is. Moenen wordt hierover zo woedend dat hij haar mee de lucht in neemt en dan naar beneden smijt. Ze overleeft de val – door gebeden van haar oom - vindt haar oom terug en biecht alles op. Samen reizen ze naar Rome om aan de paus vergeving te vragen. Mariken krijgt drie ijzeren ringen om haar hals en armen geklonken, die pas zullen afvallen als God haar vergeven heeft. Vele jaren later, als ze in Maastricht in een klooster zit, gebeurd dit. Twee jaar daarna sterft ze.

Genrekenmerken
Mariken is een rederijkers toneelstuk. Deze toneelstukken werden geschreven door rederijkerskamers. Die bestonden uit een prins (de beschermheer) een factor (de schrijver) en een nar (de grappenmaker) samen schreven zijn een toneelstuk. Mariken is dus geschreven door zo’n rederijkerskamer. Toneelstukken waren er in die tijd in verschillende vormen. Je had het wereldlijke toneel en het geestelijke toneel.

Het wereldlijke toneel
De abele spelen. Deze gaan voornamelijk over liefde. Vaak gaat het over standverschillen waardoor liefde onmogelijk is.
De sotternieën of kluchten. Deze zijn te vergelijken met het huidige cabaret. Het waren stukken waarin veel grappen gemaakt werden.

Het geestelijke toneel
De mysteriespellen. Dit zijn de stukken die oorspronkelijk door de kerk werden opgevoerd. Ze gaan over verhalen uit de Bijbel. Een van de eerste verhalen die uitgebeeld werd is waarschijnlijk het paasfeest of het kerstfeest.
De mirakelspellen. Deze gaan meestal over de rol van een heilige (meestal Maria) in het leven van een zondaar. Meestal gebeurt er met hulp van die heilige een wonder. Ze vertellen het verhaal over hoe een gewone burger zondigt maar met de hulp van een heilige of door tussenkomst van God zijn ziel gered wordt en hij toch nog naar de hemel kan
De moraliteiten. Dit zijn verhalen waarin een belangrijke levensles of een godsdienstig aspect werd uitgebeeld. Het gaat over hoe mensen zich in het leven horen te gedragen. De normen en waarden van de middeleeuwen komen in deze stukken goed naar voren.
Mariken is een voorbeeld van een mirakelspel, want de rol van god en andere heiligen komt sterk naar voren.
Natuurlijk zijn er ook nog andere kenmerken van het toneel, zoals het feit dat alle stukken op rijm zijn geschreven, en het afwisselen van gesprek en de beschrijvingen.

De belangrijkste kenmerken van mirakelspelen zijn:
- De rol van god in het leven van een zondaar
- De tussenkomst van Maria of een andere heilige, waardoor de ziel van de zondaar gered wordt.
- De gebeurtenis van een wonder m.b.v. deze heiligen
- De verleidingen van de duivel (in Mariken is dat Moenen met het ene oog)

Ook in Mariken komen deze kenmerken naar voren.
- Mariken wordt verleid door de duivel, met de verlokkingen van kennis in het vooruitzicht kiest zij ervoor met hem mee te gaan.
- Mariken krijgt uiteindelijk vergiffenis van God als ze berouw toont, en bereidt is boete te doen.
- De ringen van haar hals worden verwijderd door de tussenkomst van de engel Gabriël.

Kenmerkend voor de middeleeuwen was ook dat de duivel altijd een afwijking of een gebrek had. In dit geval had Moenen (de Duivel) maar 1 oog.

Plaatsing in de historische tijd
Alle stukken uit die middeleeuwen dragen de kenmerken van die tijd met zich mee. Net als onze literatuur kenmerkend is voor onze tijd. De boeken in de middeleeuwen waren vooral stof voor monniken en rijke edelen. De gewone mensen moesten het doen met opgevoerde toneelstukken, en een enkele troubadour die langs kwam.
Het is vooral van belang om te weten dat God in de middeleeuwen een zeer grote rol speelde. Hij was altijd en over aanwezig. De middeleeuwers haalden er om het minste en het geringste God of een heilige bij. Daarom is het ook logisch dat hun literatuur en toneelstukken doorspekt zijn met verwijzingen naar God en de kerk.
Ook was er in de middeleeuwen sprake van een zogenaamde standenmaatschappij. De bevolking was opgedeeld in verschillende lagen en het was bijna onmogelijk om van de ene laag naar de andere te gaan. Pas tijdens de Franse revolutie kwam daar verandering in. Ook dit belangrijke aspect van de middeleeuwse maatschappij komt naar voren in toneelstukken en boeken. Sommigen gaan over de onmogelijke liefde tussen 2 standen. Of juist over de haat en de vernedering waar de onderste laag van de bevolking mee te maken had.
In de middeleeuwen werd niet 1 en dezelfde taal gesproken, er waren verschillende dialecten, die samengevoegd konden worden onder 1 verzamelnaam: het Diets. Het kon gebeuren dat je in hetzelfde land woonde maar dat een noorderling een zuiderling niet kon verstaan. Pas toen er 1 taal kwam die veel mensen kenden (het Latijn) werden er veel verhalen opgeschreven. Toch zijn er stukken bewaard gebleven die in een dialect zijn geschreven. Mariken is daar een voorbeeld van.
De middeleeuwse literatuurgeschiedenis is op te delen in verschillende perioden. Al deze perioden hebben ook weer hun eigen kenmerken. In de voorhoofse ridderromans is trouw, geweld, kracht en moed bijvoorbeeld veel belangrijker dan de liefde. Zoals in de hoofse ridderromans het geval is. Mariken is rond 1500 geschreven, maar is pas veel later definitief op schrift gesteld. Er zijn verschillende versies gevonden, daarom zijn de kenmerken van 1 tijdsperiode ook niet op Mariken van toepassing, ze is te vaak herschreven en ze is een toneelstuk en geen boek. Ondanks dit feit voldoet Mariken aan enkele kenmerken die haar typisch middeleeuws maken.

- Ze is in een dialect geschreven
- Er zijn meerdere malen dingen aan het verhaal toegevoegd, naargelang de situatie dat vereiste
- God en heiligen spelen een zeer belangrijke rol
- Er zijn veel beschrijvingen in opgenomen, waardoor het aantrekkelijk werd voor het volk
- Er is veel met symboliek gewerkt

Uitvoerige beoordeling
Ik vond Mariken een grappig boek om te lezen. Het was vermakelijk om te lezen wat de middeleeuwers leuk vonden. Ik kon begrijpen dat ze het grappig vonden, maar ik vind het te simpel om het een echt leuk boek te noemen.
Het boek zit goed in elkaar, leest makkelijk en de verhouding tussen beschrijvingen en gesprek is goed. Het boek is echt 1 verhaal i.p.v. verschillende stukjes aan elkaar geplakte tekst.
De stijl van het verhaal vind ik apart, dat kan aan de vertaling liggen (mijn Oudnederlands is niet zo goed dat ik het kan vergelijken) maar de zinnen zijn kort en zitten – naar mijn mening – niet logisch in elkaar. Het verhaal loop verder soepel, en er wordt niet te lang stil gestaan bij ieder klein detail, zoals je in sommige boeken tegenkomt. Dit maakt het boek goed leesbaar en een verhaal waarin je je kan verdiepen.
De beschrijvingen spreken tot verbeelding, zeker omdat ik niet in de middeleeuwse maatschappij leef, is het leuk om je er een voorstelling bij te maken hoe het eruit zou hebben gezien. Ze zijn goed in het verhaal verweven en het zijn geen ettelijke pagina’s waar je je doorheen moet worstelen. Hierdoor is er een goede balans gevonden tussen beschrijvingen en tekst, hoewel de tekst – voor mij – meer opvalt omdat dat in rare zinnen is geschreven.
Het enige storende aan het boek vond ik het feit dat God telkens genoemd wordt. Ik ben niet christelijk opgevoed, maar ik heb geen hekel aan het noemen van God. Toch vind ik het in dit boek te veel naar voren komen. Volgens mij wordt er op iedere pagina minstens 2 keer vermelding gemaakt van God. Het kwam storend op mij over en deed afbreuk aan het verhaal.
Ik vind het wel leuk dat het een verhaal is wat onmogelijk kan gebeuren. Het feit dat het ongeloofwaardig is maak het grappig om te lezen, en je gaat je afvragen hoe ze dat uitgebeeld zouden hebben. Soms is het echter te ongeloofwaardig om nog leuk te zijn. Bijvoorbeeld wanneer Gabriël de ringen verwijdert.
Ik kan me niet echt inleven in de situatie van Mariken. Ze is voor mij te onnozel en te goedgelovig. Maar ik begrijp dat veel middeleeuwers dat wel konden. Waarschijnlijk konden veel jonge meisjes zich met haar vergelijken. Misschien droomden zij er ook wel van om weg te gaan van huis en dingen te leren. Vooral deze mensen trokken naar dit toneelstuk vermoed ik.

Voor mij is Mariken dus een leuk boek om te lezen, wat goed loopt en waarin je je makkelijk kan verdiepen door de verhoudingen tussen de tekst en de beschrijvingen. De nadelen zijn de rare vertaling en zinsopbouw, het feit dat God steeds genoemd wordt, en het feit dat ik me niet kan inleven in de hoofdpersoon. Al met al is het een typisch middeleeuws verhaal wat waarschijnlijk zeker in die tijd zeer gewaardeerd werd. Voor deze tijd is het echter te simpel en te ongeloofwaardig.