Boekverslag Onbekend
Mariken van Nieumeghen
|
Geschreven door: | |
Datum ingestuurd: | 22 februari 2001 |
Niveau: | 5 havo |
Taal: |  |
Woorden: | 3210 |
Opvragingen: | 11880 (82 deze maand) |
Waardering: |
Titel: | Mariken van Nieumeghen |
Auteur: | |
Jaar van uitgave: | 15e eeuw |
Aantal pagina's: | 48 |
Moeilijkheidsgraad: |
|
Thema: | |
Verfilmd als: | Mariken van Nieumeghen |
(1974)Auteur: | |
Nationaliteit: | Nederlands |
Populaire titels: |
|
| ... | |
  | |
| |
| |
| |
26. Mariken van Nieumeghen | |
| |
| |
| |
| |
... meer | |
A. Romananalyse
1. Titelbeschrijving
De schrijver is onbekende van Mariken van Nieumeghen
Bewerkt en verteld door H. Adema
Vertaalde tekstuitgave uit de Middeleeuwen
2. Motto
Die waerachtige ende een seer wonderlijcke historie van Marieken van Nieumegen die meer dan seven jaren metten duvel woonde ende verkeerde.
3. Genre
Rederijkersdrama (in de overgang van Middeleeuwen naar renaissance).
Het is ook een mirakelspel.
4. Samenvatting
Marieken van Nieumeghen
Die waarachtige ende een zeer wonderlijke historie van Marieken van Nieumeghen die meer dan zeven jaren met den duvel woonde ende verkeerde (::!= 1500)
In de tijd dat hertog Arend van Gelre door zijn zoon, hertog Adolf, te Grave gevangen werd gezet, woonde er "op drie milen" van Nijmegen een devoot priester, heer Gijsbrecht, wiens huishouding gedreven werd door een nichtje, Marieken.
HOE BEER GIJSBRECHT MARIEKEN ZIJNDER NICHTEN TOT NIEUMEGHEN GEZONDEN HEEFT
Op zekere dag stuurde oom, Gijsbrecht het meisje naar Nijmegen om boodschappen te doen. Mocht het te laat worden om terug te keren de dagen waren kort dan moest Marieken maar bij haar tante, een zuster van oom Gijsbrecht, overnachten. Oom zou niet graag willen, dat haar wat kwaads overkwam: "want den weg en es van boeven niet al te rene ende gi zijt een schone jonge lustige maagd." Zij was nauwelijks de deur uit, of oom voelde zich niet meer op zijn gemak. Had hij haar maar thuis gehouden!
HOE MARIEKEN ZEER SCHANDELIJKEN TOEGESPROKEN WERD DOOR HAARDER MOEIEN
Toen Marieken at haar inkopen gedaan had, was het vrij laat geworden. Het liep at tegen vijven, het zou nog maar een uur licht zijn, dus kon zij beter naar haar moeie (tante) gaan. Nu had die, moeie juist die dag een heftige ruzie met een stelletje andere vrouwen gehad ,om des hertogen (Adolfs) wWe", wiens partij zij gekozen had. Zij was zo buiten zichzelf, dat zij ,een verwoede duvelinne" leek en zij moest haar woede kwijt. Marieken moest het ontgelden. Het meisje kon wet vertellen, dat zij liever niet vanavond de lange weg naar huis ging, omdat 's avonds wet eens ,een maagdeken bespied ende gewacht, onteerd, verkracht" werd, tante wist beter: de hele dag in de kroeg zitten en met Jan en Alleman omgaan, dat deed het lieve nichtje! En dan nu komen om onderdak! tante zou liever zien dat zij' in de Maas lag dan haar te laten overachten. Zij raasde maar door,.voelde zich in staat zelfs de duivel te dwingen. Het arme Marieken, door deze behandeling helemaal de kluts kwijt, wist niet beter te doen dan maar weg te gaan. Zo gekrenkt had niemand haar ooit! Aan geen sterveling zou zij nog iets vragen! Zij voelde zich wanhopig en van iedereen verlaten.
HOE MARIEKEN VAN HAARDER MOEIEN SCHIED ENDE UUT NIEUMEGHEN GINK
Zij zette zich aan de kant van de weg onder een haag, zich ,zelver bevelende in den handen Van Gode of alle die helse vianden Daar zat zij nu onder de heg te schreien, ,haar zelven den viand zeer dikwijls overgevende." Het bleef haar hetzelfde of God of de duivel tot haai kwam. En de duivel, die steeds op de loer ligt ,hakende na die verdoemenis der zielen", hoorde wat het wanhopige en tegelijk boze meisje daar zei. Hij dacht: Daar is een slachtoffer voor mij; in de gedaante van een mens zou hij zich bij haar voegen. Een mens met slechts een oog weliswaar het andere was alsof het hem was uitgezworen: God zou nooit toestaan dat duivels op volmaakte mensen leken maar als hij het bij dat meisje eens met lieve woordjes probeerde (zo moest je trouwens bij vrouwen altijd), wie weet.
Maar wat schrok Marieken toen zij daar opeens die man voor zich zag! Heel vriendelijk informeerde hij wat eraan schortte; Marieken vertelde haar wedervaren, nog eens herhalend dat zij zich net zo lief aan de duivel zou overgeven als aan God. Het was haar allemaal onverschillig! Toen vroeg zij, wie ze voor zich had. ,Een meester vol kunsten, nieuwers af falende, wes ik besta", zei de man.O, nou. het bleef Marieken hetzelfde, of zij nu met de beste of met de slechtste meeging. Maar hij was beslist de slechtste niet, hij kon haar de zeven vrije kunsten leren, en zij zou door hem de knapste vrouw op aarde worden! ,Wie zidi dan?" vroeg Marieken. Wat deed dat ertoe, hij kwam, er eerlijk voor uit: ,,Ik en ben die beste van mijnen magen niet". Maar voor haar koesterde hij alleen vriendschap. Marieken wilde toch wel graag zijn naam. weten. Dat kon: ,Moenen mer der eender oge, die wel bekend es met veel goede gezellen." Maar dat moest de duivel. zijn, stelde Marieken vast. Nou ja, maar in ieder geval was hij haar genegen. En het domme meisje zei toen nog zo boos te zijn, dat zij zelfs voor Lucifer niet bang was! De duivel wist wat hem te doen stond. Hij herhaalde zijn aanbod haar de zeven vrije kunsten te leren en beloofde verder dat het haar aan niets zou ontbreken. Een belangrijk ding zou Marieken ook nog leren: de nigremantie, waar haar oom zoveel van wist. Maar goed beschouwd ging dat toch niet: als je maar een letter niet wist, zou de duivel je de nek kunnen breken. Nee, daar zat zo'n gevaarlijke kant aan, dat het beter zou zijn er maar nooit aan te beginnen. Marieken had er at hij genoeg van en in plaats ma dit somde de duivel nog tal van andere zaken op, die hij haar zeker zou leren. Maar er was een voorwaarde: zij diende afstand te doen van haar naam, want hij en zijn makkers hadden door toedoen van een zekere Maria al veel leed ondervonden. Marieken had bezwaar: haar naam was de mooiste ri= die er bestond. Oei, nog kon het werk van de duivel bedorven worden en dat mocht onder geen beding. De duivel moest haar trouwens nog wat vragen: of zij zich voortaan niet meer wilde bekruisen. Daar kon Marieken gemakkelijk afstand van doen, het zei haar immers niet veel. Maar van haar afstand doen? Die was haar sterke band met Maria! Vooruit, dan voortaan alleen de afkorting, de eerste letter: "Dus zuldi Emmeken genaamd zijn.'Hoewel Marieken niet van harte met dit nieuwe voorstel instemde, accepteerde zij ten slotte de naam, "liever dan dat si scheden zouwen." Moenen bevestigde nog eens wat hij het meisje allemaal leren zou, "maar" mompelde hij voor zich zelven "bet eind van het liedje zal zijn, dat haar ziel verloren gaat" Toen vertrokken zij naar 'sHertogenbosch.
NU ZELLEN WIJFEN LUITEL ZWIGEN VAN EMMEKEN ENDE MOENEN ENDE BESCHRIVEN VAN HEER GIJSBRECHT EMMEKENS OOM
Toen oom Gijsbrecht na enige dagen moest constateren, dat zijn nichtje niet terugkwam, besloot hij naar zijn zuster in Nijmegen te gaan De moeie deed eerst alsof zij van niets wist., maar daarna gaf zij toe, dat Marieken inderdaad bij haar was geweest voor onderdak. De moeie had haar weggestuurd en gezegd dat zij maar terug moest gaan naar de herberg waar zij de hele dag had zitten "drinken ende schinken." Marieken was daarop boos geworden: "Al vloekende ende al tierende liep ze haarder vaarde." Oom was verslagen, maar de tante vond alles zo erg niet. Laat ze haar gang gaan, als zij toch niet deugen wilde!
"Na dezen is. heer Gijsbrecht van zijnder zusteren . gescheiden met droeven moede, omdat hij geen tijdinge van Marieken zijn nichthcen verhoorde.
HOE MARlEKENS MOEIE HAAR ZELVEN DIE KELE AFSTAK
Ondertussen liet de kastelein van Grave hertog Arend uit de gevangenis los. Met veel feestelijkheden werd hij in 's-Hertogenbosch ontvancen. De moeie werd dol van woede, toen zij dit hoorde. Nu zou haar jonge hertog aan het kortste eind trekken. Al moest zij er eeuwig voor in de hei branden, zij was in staat zich uit woede en ergernis de keel af te snijden. Maar zo dol was zij nog niet of zij besefte: "Partischap verdoemt menige ziele." Zij pleegde inderdaad zelfmoord, waarop de duivel kon bevestigen: "Parti ende nidigheid baat der hellen menig miljoen van zielen!"
HOE EMMEKEN ENDE MOENEN NAAR ANTWERPEN REISEN, DAAR VEEL KWAADS DOOR HOF LIEDEN GEBEURDE
Van 's-Hertogenbosch trokken Moenen en Emmeken naar Antwerpen. Daar namen zij hun intrek in de herberg "den Boorn" Onmiddellijk na hun aankomst gaf Emmeken al een staaltje van haar dichtkunst ten beste, waarin zij nadrukkelijk liet uitkomen, dat deze kunst een gave is en niet te leren valt, ook al legt men er zich nog zo ijverig op toe; vandaar het refrein "Door d'onkonstige gaat die konste verloren."
"Om dit referein te horene vergaderden veel lieden. `t Welk Moen ziende, toonde zijnen aard, ende stichtte daar zelken roere, dat er een van den gezelschape dood gesteken werd, ende die 't dede den hals af geslagen. Aldus woonden Emmeken ende Moenen 't Antwerpen in den "Guldenen Boom", op die merkt, daar dageliks bi zijn toedoen veel moorden ende doodslagen met meer ander kwaads geschiedde. Waarin bi hem zeer verblide, zeggende tot hem zelven aldus:
. ........................ En 't mi die Opperste niet en belet, Ik zal eer een jaar meer dan duzend zielen verlakken. Maar als 't Hem beliefte zo heb ik uutgebakken."
HOE EMMEKEN HAAR ZONDIG LEVEN EEN LUTTEL BEKLAAGT
Bmmeken besefte wel, hoeveel kwaad Moenen en zij stichtten. Moenen moest wel de duivel zijn. Had haar moeie haar niet zo schandelijk behandeld, dan zou zij nu niet "uut der gratiën van den hoogsten wetere" zijn. Zich tot Maria keren had ook geen zin meer, 't was nu eenmaal zo ver met haar gekomen, dat geen terug mogelijk. was. Vooruit daar zaten er twee met wie zij gisteren een afspraak gemaakt had. Zij zou maar naar hen toe gaan.
".NLa dezen es ze weder gaan zitten drinken met den gezellen, daar Moenen zo wracht, als dat er weder een dood bleef. Ende die 'tdede werd van Moenen aeleid buiten der stad, daar bi nog een vermoordde bi rade van Moenen, die hem wijs gemaakt hadde dat die gene die daar vermoord werd veel gelds had, omdat hien vermoorden zoude."
Ongeveer zes jaren waren Moenen en Emmeken in de herberg, toen bij het meisje het verlangen opkwam naar Gelre terug te keren om "haren oom ende haar ander vriendekens te bezoeken." Moenen had er niet veel oren naar: als die huichelaar (de oom) niet dagelijks tot Maria gebeden had voor zijn nichtje, had Moenen haar allang de nek gebroken. Toch gaf hij zijn toestemming, Emmeken moest dan maar met de waard gaan afrekenen. Zij aanvaardden de terugreis naar Nijmegen, waar zij op de ommegangsdag aankwam n. Juist werd er een wagenspel vertoond het spel van Masscheroene. Met moeite kreeg Emmeken toestemming om het te gaan zien. Het spel, een samenspraak tussen Masscheroen, God en Maria, greep Emmeken hevig aan Masscheroen, Lucifers "procureur", is de aanklager. de duivels hebben geen enkele kans op genade, maar de mens, hoe zondig hij ook is, kan wel op genade rekenen, als hij oprecht berouw toont over zijn zonden. En dat terwijl men van een rechtvaardige God spreekt God (hier Christus) wijst de duivel op Zijn dood aan het kruis, man Masscheroen zegt, dat de mens, juist om die kruisdood, zich had moeten bekeren. Het tegendeel is eerder het geval: wat de oudtestamentische mens niet durfde misdoen, misdrijven de mensen van nu heel brutaal. God moet dit toegeven en zegt, dat Hij zware plagen moet zenden om de mensheid tot andere gedachten te brengen, maar "hoe zij meer geplaagd zijn, hoe zij meer wreden" (verharden, verstokt worden). Maria neemt het dan voor de zondige mens op. Moge God geen plagen zenden, maar tekenen ter waarschuwing.
"Emmeken, dit spel horende, wert haar zondig leven bedinkende met bedrukter herten, in haar zelven zeggende:
Ik hoor dier redenen ende argumenten zo vele, Dat ik puur achterdinken krige ende berouw."
Moenen wilde haar zo gauw mogelijk van deze gevaarlijke plaats verwijderen, maar Emmeken moest verder luisteren Maria ging immers voort met te pleiten voor de verdorven mens. Christus was toch niet tevergeefs gekruisigd! Zij bereikte, dat God ten slotte sprak:
al hadde een mense alle die zonden
Gedaan die men zoude konnen gronden,
Kent hi mi met berouw, hi zal verkoren zijn.
Ende liever dan een ziele zoude verloren zijn,
Ik zoude nog eer alle die pijne dobbel lijden,
Die mi die joden deden in voorleden tijden.
O mense, hierom behoordi te dinken."
HOE EMMEKEN DIT SPEL LANGER HOORDE, ZO ZIJ HAAR ZONDEN MEER OVERDENKENDE WERD
Moenen zag, hoe Emmeken berouw kreeg; hij werd woedend en schreeuwde: "Rijst, in alder duvel namen, oft ik draag u gekoust, gechoeid, in cacabo! Met die woorden voerde hij baar mee de lucht in, hoog boven huizen en kerken uit.
HOE MOENEN EMMEKEN VAN BOVEN NEDER WERP ENDE HOE ZE IN OOM WERD KENNENDE
Moenen wierp haar naar beneden, op de straat, zij zou zo haar nek breken. Alle mensen die getuige waren van dit schouwspel, schrokken hevig. Ook oom Gijsbrecht bevond zich onder de menigte. Toen het meisje daar neergesmakt lag ' zorgde een burger ervoor, dat de oude priester bij het slachtoffer kon komen. Wat schrok hij! Daar lag Marieken, naar wie hij zeven jaar lang gezocht had. Marieken sloeg haar ogen op, herkende haar oom en verzuchtte:
"Och, gehingde God dat ik op dit pas Ware in den zelven punkte dat ik was, Doen ik u leste zag zonder deze reize."
Oom Gijsbrecht kreeg nu te horen, dat zij zeven jaar met de duivel geleefd had. Daar was hij weer, hij liet Marieken zo maar niet los. Maar oom had in zijn brevier een kort gebed, een bezweringsformule en daar had de duivel niet van 'terug. Razend en tierend moest hij de vlucht nemen. Later gingen oom en Marieken naar de geleerdste priesters van Nijmegen, maar geen durfde haar de absolutie te geven. Toen nam oom de heilige hostie en reisde met zijn nicht naar de bisschop van Keulen. Onderweg probeerde Moenen door zware stormen hen beiden de nek te breken. Door de krachten van het sacrament lukte dit hem niet.
De bisschop kon Marieken ook niet helpen, "want die zonde zo onmenselijk ende groot was, dat hi geen macht en hadde daar af te absolverene."
HOE EMMEKEN ENDE IN OOM NA ROME REISDEN, ENDE HOE EMMEKEN HAAR BIECHTTE TEGEN DEN PAUS
Na een lange vermoeiende reis kwamen Marieken en haar oom in Rome aan. Toen zij bij de paus biechtte, ontstelde deze hevig bij het horen van zoveel kwaad zulke zonden had nog nooit iemand bij hem gebiecht. Hij bad God om raad: wat moest hij doen? Goddelijke ingeving deed hem de boetedoening bepalen: Marieken moest drie ijzeren ringen dragen, één om de hals en twee om de armen, stevig gesloten en zó lang, tot ze versleten waren of vanzelf afvielen. Al die tijd moest Marieken boete doen.
Zij keerden uit Rome naar ons land terug; in Maastricht werd Marieken non in "der bekeerder zonderssen kloostere." Oom reisde verder naar zijn dorp bij Nijmegen. Daar leefde hij nog vierentwintig jaar. leder jaar bezocht bij zijn nicht in het Maastrichtse klooster.
HOE DIE ENGEL GODS EMMEKENS RINGEN AF DEDE VAN HAREN HALZE ENDE ARMEN
Marieken leefde zo heilig en deed zo streng boete, dat de barmhartige Christus Zijn engel tot haar zond, terwijl zij sliep. De engel deed haar de ringen af. Toen wist Marieken, die eerst dacht, dat het maar een droom was, bij het zien van de drie ringen naast haar, dat zij Gods hoge genade verkregen had.
Nog twee jaar leefde zij, ,i"altoos penitentie doende ende naarstigheid." Endi gi nog te Maastricht in stede ginkt Ten bekeerden zonderssen, daar zoudi zien Emmekens graf ende bovendien Die drie ringen hangen boven haren grave.
5. Personen
De hoofdpersoon van het verhaal is Marieken (zij heet in het middelste gedeelte Emmeken, omdat ze het moest veranderen van de duivel). Verdere personen die zich in het verhaal voordoen, zijn: haar oom Gijsbrecht, de duivel, haar tante en de paus. Deze personen zijn allen een type, alleen Marieken is een karakter. Haar gedachten worden beschreven en zij verandert in het verhaal.
Gijsbrecht is de oom van Marieken, daar haar moeder overleden is. De tante van Marieken is de zuster van Gijsbrecht, zij weigert haar onderdak zodat zij in contact komt met de duivel. De paus moest Marieken vergiffenis schenken maar hij kon dit niet. (Waarschijnlijk paus Alexander VI van 1492-1503.)
6. Perspectief
Het perspectief in het verhaal is een auctoriale verteller. Je volgt het verhaal door de ogen van de schrijver.
7. Structuur
Het verhaal zit op een logische wijze in elkaar. Een leuke opening, een goed middenstuk en een spannend einde.
8. Tijd
Het speelt zich af in chronologische volgorde. De verteltijd van het verhaal is ongeveer een a anderhalf uur. De vertelde tijd in het verhaal is ongeveer 33 jaar, het begint namelijk als Marieken naar Nieumeghen wordt gestuurd om boodschappen te doen, en het eindigt als zij in het klooster sterft, 2 jaar nadat een engel haar de ringen heeft afgenomen.
9. Ruimte
Het verhaal speelt zich af in de buurt van Nieumeghen, Antwerpen, in Rome en in het klooster waar zij boete doet.
10. Thematiek
Het thema van het boek is: Zolang je altijd eerlijk berouw toont, zal God je na verloop van tijd altijd je zonden vergeven.
B. Vragen en opdrachten bij Marieken van Nieumeghen
1. Voor welke verleiding bezwijkt Marieken m.a.w. waarom besluit ze met Moenen mee te gaan?
Ze voelt zich verloren en besluit daarom met de Duivel mee te gaan.
2. De middeleeuwers waren gek op getallensymboliek, dat zie je in Karel ende Elegast, in Beatrijs, Van den vos Reynaerde maar ook in dit werk. Licht toe.
Ja, ze is zeven jaar op pad met de duivel. Zeven betekent een afgesloten periode.
3. In dit werk zitten vooruitwijzingen geef er minstens 1.
De tante van Marieken gaat zelfmoor plegen.
4. In dit werk is ook een kleine rol weggelegd voor de politiek. Leg uit.
De hertog heeft een leider ontvoerd.
5. Waaraan kun je zien dat dit een mirakelspel is?
Er vindt een wonder plaats. Marieken leeft 7 jaar met de duivel en komt dan terug.
6. Dit werk bevat typische rederijkerskenmerken. Welke?
Het is een mirakelspel en godsdienst speelt best een belangrijke rol en er zit duidelijk een moraal in.
7. Is Marieken een type of een karakter. Licht dit duidelijk toe.
Marieken is een karakter want je ziet meerdere kanten van haar.
8. Wat is de moraal van dit verhaal?
Dat hoe erg je situatie ook is wat je gedaan hebt, God je altijd vergeeft.
9. Van dit werk is ook een film die door velen is bekeken. Wat zou de hedendaagse lezer nog kunnen boeien in dit oude verhaal?
Dat Marieken bezeten is door de duivel en dat er veel geweld in voorkomt.
C. Persoonlijke verwerking
1. Wat zou de Middeleeuwer dit een goed verhaal vinden?
De Middeleeuwer zou dit een goed verhaal vinden omdat ook al zondig je nog zo erg je kunt altijd boetedoening doen. En met Marieken komt het ook weer goed wanneer ze zich realiseert dat ze weg moet bij de duivel.
Ik denk dat de slechte dingen die Marieken met de duivel deed hen ook wel aansprak omdat zijzelf ook niet altijd braaf zijn. Het mooiste vonden ze dat ze vergeven werd.
Ook kwam de getallensymboliek in het verhaal terug dat is iets wat wel belangrijk was voor de middeleeuwers.
2. Wat is de relevantie voor de moderne mens? Met andere woorden kunnen jonge mensen van nu nog iets met dit verhaal? Zitten er elementen in die te vertalen zijn naar deze tijd?
Dat je ook nu erg moet oppassen voor vreemden op straat. Je ziet dat er steeds vaker meisjes en jongens verdwijnen. Marieken verdwijnt ook maar komt gelukkig weer terug dit kun je niet altijd van de ontvoerde meisjes en jongens zeggen.
Ook kun je uit dit verhaal opmaken dat er altijd wel iemand is die je vergeeft wat je ook gedaan hebt.
Dit verslag is bedoeld als naslagwerk. Gebruik geschiedt op eigen risico. De verslagen op Scholieren.com zijn ingestuurd door middelbare scholieren (tenzij anders vermeld) en worden niet gecontroleerd op fouten. Heb je in dit verslag een fout gevonden of heb je een aanvulling? Laat het ons dan weten.
a d v e r t e n t i e
Win beltegoed met Cash
Cash helpt je slimmer met je geld omgaan. Zodat je minder snel zonder beltegoed komt te zitten. Probeer nu de tools van Cash! Met de Cashculator Mobiel ontdek je wat voor beller je bent. Of speel de Cash Battle op Hyves, daag je vrienden uit en maak kans op €500 beltegoed! De game duurt maar een minuutje!
a d v e r t e n t i e
Wat ga jij later doen voor je poen? Het liefst wil je een uitdagende baan met een goed salaris. Misschien iets met economie en biologie. Met mensen werken, in een team van experts of als zelfstandig ondernemer. Niet alleen op kantoor, maar ook buiten aan de slag. Wil je weten hoe? Check www.beleefbuiten.nl, doe mee met de actie en win een VIP-dag!
Joost heeft slapeloze nachten door Frans. Had hij maar aardrijkskunde mogen kiezen.
© Scholieren.com 2010