CASA Nederland en Scholieren.com reiken dit jaar de CASA Werkstuk Award uit. Het allerbeste werkstuk wint een reis voor 2 personen t.w.v. €500, een snuffelstage en eeuwige roem! Dit jaar is het thema abortus. De redactie bedacht alvast 13 invalshoeken, klik hier en stuur je werkstuk op.
ff n studiebreak
Annemieke blikt terug op dat dagenlange surfen van vroeger. Tegenwoordig ben je binnen een half uur klaar.
geef je mening
Tjeerd pleit tegen internetdaten. Heb jij al eens een date (of meer) gehad met iemand die je online leerde kennen?
Boekverslag Karel Glastra van Loon
Lisa's adem
Geschreven door: | Maud-Sarah (5 havo) [meer] |
Datum ingestuurd: | 1 juni 2006 |
Taal: |  |
Woorden: | 3.550 |
Bekeken: | 4448 keer (11 deze maand) |
Waardering: | |
Deel op: |
|
Lisa’s adem
I Zakelijke gegevens
1. Titelbeschrijving
KAREL GLASTRA VAN LOON, Lisa’s adem (roman), Amsterdam, 2001, 237 pagina’s.
2. Motto en opdracht
Motto: ‘Guilt is a very destructive notion’. David Bohm (schuld is een erg verwoestend begrip)
Opdracht: Voor Tiziana
3. Korte inhoud
Het verhaal begint met een gesprek tussen Sophie en Talm. Ze praten aan één stuk door over Lisa. Sophie is de moeder van Lisa en Talm was haar vriend. Sophie vertelt over haar ex-vriend, Albert, de vader van Lisa. Dat ze hem heeft verlaten en alleen met haar dochter ergens anders ging wonen. Sophie had af en toe een vriend, maar toen Lisa acht jaar was, ontmoette ze Sebastiaan tijdens haar werk. Hij nodigde Sophie mét Lisa uit om een keer uit te gaan eten en vanaf dat moment vormden ze een gelukkig gezinnetje. Toen Lisa zeventien was, ging ze met ‘haar ouders’ op vakantie in Frankrijk, waar ze spoorloos verdwenen is. Niemand wist of ze weggelopen was of ontvoerd en of ze überhaupt nog wel in leven was. Haar verdwijning zorgde voor veel vragen bij de nabestaanden.
Talm vertelt over zijn liefde voor Lisa en over hoe het was toen ze samen waren. Hij zag dat Lisa soms open en vrolijk was, maar soms ook heel gesloten en in zichzelf gekeerd kon zijn. Hij snapte maar niet waarom. Ook vertelt hij dat hij het vreemd vond dat hij nog niets van Lisa had gehoord, terwijl ze allang terug zou moeten zijn van de vakantie. Hij was bij haar langsgegaan en hoewel hij wel de gordijnen had zien bewegen werd er niet opengedaan. Hij snapte er niets van, dus was hij naar weduwe Koning gegaan om te vragen of die wist wat er aan de hand was. Zij had Talm het verhaal uitgelegd en toen hij erachter kwam dat zijn grote liefde verdwenen is hij afgereisd naar Bretagne om haar te gaan zoeken. Daar was Lisa verdwenen. Daar was ze ‘s avonds niet op komen dagen op het terrasje waar ze met haar ouders had afgesproken. Daar hadden haar ouders al gezocht naar haar, maar Talm was ervan overtuigd dat ze niet goed genoeg gezocht hadden. Ook Talm had haar niet gevonden.
Dan gaan Talm en Sophie ergens eten met z’n tweeën om verder te praten. Ze zitten in een restaurantje waar Talm ook ooit met Lisa heeft gegeten. Lisa en Talm zijn daarna toen naar de Moammar Khadafi gegaan. Dat is een woonboot waar Budiman het over had gehad. Budiman was een man die net als Talm regelmatig met de pont op en neer ging, gewoon om rustig na te kunnen denken. Lisa en Talm hadden op de woonboot gepraat en zij was ineens in tranen uitgebarsten. Talm vertelt aan Sophie dat hij nooit begrepen had waarom.
Talm had Sebastiaan op zwervend op televisie gezien. Hij had besloten zich onder de zwervers te begeven om achter de geheimen van Lisa’s verdwijning te komen via Sebastiaan. Al snel werd Talm duidelijk dat Sebastiaan was gaan zwerven, omdat hij de verdwijning van Lisa niet kon verdragen. Hij kon ook niet meer als hoogleraar aan de universiteit werken, omdat hij jonge studentes had verleid en dit was aan het licht gekomen.
De band tussen Sebastiaan en Lisa was vanaf het begin af aan steeds hechter geworden. Zij was steeds meer als een dochter voor hem en hij was steeds meer als een vader voor haar. Zeker toen Sophie lange tijd in het ziekenhuis lag voor een operatie die niet helemaal was gelopen zoals de bedoeling was, waren Lisa en Sebastiaan naar elkaar toe gegroeid. De banden tussen Sophie en Sebastiaan en de banden tussen Lisa en Sophie werden minder. Doordat de band tussen Sebastiaan en Lisa steeds hechter werd gingen ze op een gegeven moment ook met elkaar naar bed. Sebastiaan had Lisa geleerd dat dat normaal was als je zoveel van elkaar hield, waardoor Lisa niet beter wist op dat moment. Pas toen Lisa met Talm verkering kreeg, besefte ze dat het toch niet helemaal was zoals het hoorde tussen haar en Sebastiaan en ze raakte hierdoor in de war. Dat was de rede dat ze in tranen was uitgebarsten in de Moammar Khadafi.
Talm en Sebastiaan zworven een lange tijd rond, samen, maar ook apart. Toen besloot Talm dat hij met Sebastiaan moest praten, omdat hij steeds meer het gevoel kreeg dat er dingen waren die Sebastiaan wel wist, en hij niet. Dat gesprek vond plaats in de Moammar Khadafi. Sebastiaan vertelde dat hij Lisa tijdens die vakantie in Frankrijk had vermoord. Talm werd woedend en vermoorde Sebastiaan meteen.
Pas later komt Talm er in een gesprek met Sophie achter dat Sebastiaan de héle dag bij Sophie was geweest en dit dus niet waar kan zijn. Sebastiaan is dus uit zijn lijden verlost en het raadsel blijft een raadsel.
II Analyse
4. Structuur
Het valt op dat het boek als het ware in drieën is gedeeld. In ieder deel van het boek staat een aparte tijd beschreven. Deel 1 heet Fluistertijd. Deel 2 heet Gebarentaal voor blinden. Deel 3 heet Tosach Frega.
In het eerste deel wordt de tijd na de verdwijning van Lisa beschreven. In dit gedeelte staan veel flashbacks naar de jeugd van Lisa.
In het tweede deel wordt de tijd beschreven dat Lisa en Talm een relatie hadden. In het derde gedeelte staat het verhaal van Talm en Sebastiaan die samen, maar soms ook alleen, rondzwerven.
Het boek is wel verdeeld in hoofdstukken, deze zijn niet genummerd, maar hebben wel een titel. De titel van elk hoofdstuk wordt uitgelegd in het hoofdstuk zelf.
In het verhaal wordt vaak van perspectief gewisseld. Soms was dat bij een nieuw hoofdstuk of een nieuw deel, maar ook wel eens na een witregel, waardoor het af en toe best verwarrend was. Er was dan een andere ruimte, andere tijd en een ander perspectief.
De schrijver duid de verhaalfiguren vaak aan met ‘hij’ of ‘zij’, waardoor het dan lastig is te weten over wie het gaat, maar door de vele korte dialogen wordt dit al snel duidelijk.
‘Vond je het gezellig?’ vraagt ze aan Lisa als ze thuis zijn.
‘Jawel,’ zegt Lisa.
‘Vond je hem leuk?’
‘Jawel.’
‘Mag hij een keer bij ons komen eten?’
‘Jawel.’ (p. 181)
Er zat, doordat je het verhaal leest zonder chronologische opbouw, een goede spanning in het boek. Onder het hoogtepunt in het verhaal versta ik het moment dat Talm en Sebastiaan praten in de woonboot, omdat je wil weten wat Sebastiaan weet. Je wilt weten wat er verteld wordt door Sebastiaan en hoe Talm daarop reageert. Bovendien vermoord Talm Sebastiaan er.
Het boek heeft een open einde, omdat je nog steeds niet weet wat er met Lisa is gebeurt.
5. Verhaalfiguren
Talm: de vriend van Lisa. Met hem begint en eindigt het boek.
Talm is nu midden in de twintig en vanaf zijn zeventiende heeft zijn leven gedraaid om Lisa. Hij heeft haar nooit kunnen vergeten na haar verdwijning. Hij is er helemaal zeker van dat Sebastiaan Lisa heeft vermoord. Door zijn woede en om van zijn spookbeelden af te komen vermoordt hij Sebastiaan, terwijl hij eigenlijk helemaal geen gewelddadig persoon is.
Talm is heel meegaand. Wanneer Sophie probeert op hem te verleiden houdt hij haar niet tegen, maar denkt aan Lisa.
Talm is een round character, omdat je ongeveer wel weet wat hij voelt en hoe hij in elkaar zit. Talm is niet zijn echte naam. Zijn echte naam wordt niet gegeven. Talm is een aparte naam, hij zit dan ook wel een beetje apart in elkaar. Hij is een echte lieve jongen voor Lisa, hij heeft veel voor haar over. Maar zo’n aardige jongen is omgeslagen in een persoon die iemand kan vermoorden en dat heeft hij allemaal over voor Lisa. Je snapt wel goed waarom hij dat doet.
Sophie: Zij is een gebroken vrouw. Zij heeft maar heel weinig geluk gehad in haar leven. Nu zoekt ze troost bij de vriend van haar dochter Lisa. Ze was er zelf van overtuigd dat ze geen goede moeder was, daarom liet ze ook abortus plegen. Na haar mislukte relatie met Albert volgden er nog veel meer mislukte relaties.. Met Sebastiaan leek ze eindelijk haar geluk te hebben gevonden, maar na de verdwijning van Lisa is haar leven voorgoed mislukt.
Ze wordt een heel eenzame vrouw. Wanneer ze iemand (Talm) heeft gevonden met wie ze het over haar gevoelens kan hebben klampt ze zich meteen aan hem vast.
Sophie is een round character, omdat je wel weet wat zij voelt en wat zij denkt. Hoe zij zich voelt komt heel duidelijk naar voren in het boek. Je komt ook steeds meer over haar en haar verleden te weten.
Sebastiaan: Sebastiaan is een man van in de veertig. Hij is een man die maar ziet waar het leven strandt. Hij heeft nogal een slecht verleden. Hij heeft een seksverslaving. Hij ging een lange tijd met jonge meisjes naar bed. Als hij Sophie ontmoet dan verandert er van alles. Het klikt tussen Sophie en hem en hij kan ook goed omgaan met Lisa. Ze vormen een gelukkig gezin. Door de relatie met Sophie komt hij van zijn seksverslaving af. Maar na een tijdje gaat het wat minder tussen hem en Sophie. Wanneer Sophie in het ziekenhuis ligt groeit hij naar Lisa toe. Hij valt weer terug in zijn oude patroon. Hij gaat met Lisa naar bed en vertelt haar dat dat heel gewoon is. Ondertussen speelt hij ook gewoon de vader van Lisa. Sebastiaan is eigenlijk een man met twee gezichten. Als ze op vakantie naar Bretagne gaan dan verdwijnt Lisa spoorloos. Sebastiaan gaat haar zoeken. Hij is in wel 7 verschillende landen geweest om haar te zoeken. Maar zonder resultaat. Dan ontmoet hij Talm. Ze praten veel over Lisa. In de Moammar Khadafi loopt het uit de hand tussen hem en Talm. Hij krijgt de schuld van de verdwijning van Lisa. In zijn slaap wordt hij door Talm met een kussen vermoord. Sebastiaan is een flatcharacter, omdat je helemaal niet goed weet hoe hij in elkaar zit. Hij is een man met twee gezichten.
Lisa: Lisa is een rustige meisjes van 17. Ze heeft een andere jeugd gehad dan andere kinderen. Ze heeft een hele jonge moeder en een vader die vreemd gaat. Maar van haar vader heeft ze gelukkig geen last gehad, want haar moeder is vlak naar haar geboorte gevlucht en had Lisa meegenomen. Lisa heeft haar vader dus nooit leren kennen. Lisa is opgevoed door alleen haar moeder. Als haar moeder Sebastiaan ontmoet, mag ze hem in het begin niet echt. Ze was 8 jaar en dacht dat Sebastiaan wéér een man was die iets van haar moeder moest, maar dat veranderde al snel. Het klikte zowel tussen haar moeder en Sebastiaan als tussen zichzelf en Sebastiaan. Ze vormen met z’n drieën het gelukkige gezin. Totdat Sebastiaan haar seksueel ging misbruiken. Lisa dacht dat dat normaal was. Ze werd ingepalmd door de verhaaltjes die Sebastiaan altijd vertelde. Ze wist niet beter. Daardoor groeide zij en haar moeder uit elkaar en zij en Sebastiaan naar elkaar toe. Ze noemde Sebastiaan ook gewoon papa en vader. Later kwam ze erachter dat dat helemaal niet normaal was. Maar ze liet het maar voor wat het was. Op 17 jarige leeftijd ontmoet ze Talm. Ze worden verliefd en zijn sindsdien niet meer van elkaar te scheiden. In het huis van Doris Koning gaat ze voor het eerst met Talm naar bed. In de Moammar Khadafi vertelt ze van haar ‘relatie’ met Sebastiaan, haar stiefvader. Ze stort in en vindt troost in de armen van Talm. Dan gaat ze samen met haar moeder en Sebastiaan op vakantie naar Bretagne in Frankrijk. En vanaf dat moment is de rest van Lisa’s leven een vraagteken geworden. Ze verdwijnt spoorloos. Lisa is een flat-character, omdat je niet precies weet hoe zij in elkaar zit en waarom ze is verdwenen 7 jaar geleden.
6. Tijd
De vertelde tijd is een paar maanden. Tussen dat Lisa verdwijnt en dat Talm Sebastiaan vindt zit 7 jaar, maar dat zijn flashbacks. Het verhaal wordt niet chronologisch verteld. Dat komt omdat je dus telkens stukjes van Lisa’s leven te zien krijgt door de ogen van Talm en verteld door Sophie of Sebastiaan.
Voorbeeld van een flashback “Op een keer sliepen Sebastiaan en ik in een kapotte Bedford, op een breekliggend stuk land. Midden in de nacht schrok ik wakker van een geschreeuw. Ik veegde de ruit schoon en keek naar buiten, maar zag niks. Toen kwam de maan vanachter de wolken te voorschijn, en in het bleke zand zag ik een kat en een haas bewegingloos tegenover elkaar staan. Beide met de haren overeind, achterpoten omhoog, kop en voorpoten omlaag. De maan verdween weer achter de wolken. Opnieuw klonk er een schreeuw, als van een kind in nood. Daarna een diep, grauwend grommen. Dat was de kat. Het gillen moest dus van de haas zijn. Het werd stil. Ik wachtte tot de maan weer te voorschijn zou komen – maar die kwam niet meer. Sebastiaan had niets gemerkt; in het donker hoorde ik zijn zware dronkemansadem. De volgende ochtend liep ik naar de plek waar ik de twee dieren had gezien. Hun pootafdrukken stonden diep en scherp in het zand. Ze hadden elkaar niet besprongen, er was niet gevochten. De anderhalve meter zand tussen de twee afdrukken was onaangeroerd.” (blz. 11/12)
Voorbeeld van een flashforward: “Later, in het tuinhuisje, hebben ze samen om hem gelachen en samen om hem gehuild. Susan had toen allang een andere vriend. Eén keer heeft ze voorgesteld dat ze ook hem een keer samen zouden delen. Maar Sophie wilde niet meer.” (blz. 39)
Voorbeeld van een vertraging: Hoofdstuk De balts (blz. 93 t/m 102)
Voorbeeld van een versnelling: Hoofdstuk Onder het ijs( blz 234 t/m 236)
Voorbeelden van hiaten: hoofdstuk Helemaal geen goed begin (blz 153 t/m 162)
7. Ruimte
a. De topografische plaatsen die van belang zijn, zijn Nijmegen en Amsterdam. Talm en Lisa komen uit Nijmegen, Sebastiaan zwerft later in Amsterdam. Ook is er een klein stukje over van Frankrijk en Samos verteld.
De boot waar Talm zowel Lisa’s verhaal als Sebastiaans verhaal hoort speelt ook een grote rol. Dat is de Moammar Kadhaffi.
b. ‘de buik van Moammar Khadafi’is een symbolische ruimte, omdat hier de meeste belangrijkste gebeurtenissen gebeuren. Hier vertelt Lisa aan Talm over de relatie tussen haar en haar stiefvader. Hier vindt het diepgaande gesprek van Sebastiaan met Talm plaats, waarna Talm Sebastiaan hier vermoord. De Moammar Khadafi is het geheim dat Budiman en Talm met elkaar delen.
“Hij pakte de glazen, zij pakte de fles. Voor in het ruim, in de punt van het schip, bevond zich achten een kralengordijn het slaapvertrek. Daar had Budiman de vorige keer zijn roes uitgeslapen na de derde fles fijn, terwijl de jongen had gelezen in een Engelse vertaling van ‘Aldus sprak Zarathoestra’. Eén zin was hem bijgebleven, ondanks de alcoholnevels of misschien wel juist daardoor: ‘How shall the river not find it’s way to the sea at last’. Hij ging haar niet voor naar het vooronder, maar zette de glazen op de dekenkist die als salontafel fungeerde en ging op het ribfluwelen bankje zitten.” (blz. 82)
Ook is er bijvoorbeeld bijv. bladzijde 112:“Hij liep door vertrouwde straten, vergeten stegen, langs grachten waar de wind het water opjoeg tegen de kademuur.”
Hij voelt zich op dat moment heel alleen en de straten waar hij doorloopt zijn ook heel leeg en verlaten, precies zoals de ruimte ook al is.
8. Perspectief
Het perspectief wisselt meerdere malen. Doordat je het verhaal door verschillende subjectieve perspectieven ziet, snap je meer van het verhaal en is het verhaal spannender. Je weet niet meteen alles en bijvoorbeeld de moord die Sebastiaan heeft gepleegd komt voor Talm als een schok en pas veel later hoor je van Sophie dat Sebastiaan’s verhaal helemaal niet waar kan zijn.
III Interpretatie
9. Titeluitleg
De titel: Lisa’s adem.
Dit is een toepasselijke titel, omdat het verhaal over Lisa gaat. De titel komt uit een citaat van Talm. Bladzijde 230: ‘Het lichaam van de moeder wordt het lichaam van de dochter, de adem van Sophie wordt Lisa’s adem.’
Je kunt de titel ook anders opvatten. De achterblijvers weten niet wat er met Lisa gebeurt is en of ze dus nog wel in leven is, of ze nog ademt.
10. Motto-uitleg
Het gaat in dit boek niet alleen om de vraag wie het gedaan heeft, wie er verantwoordelijk is voor Lisa’s verdwijning, maar ook om andere vormen van schuld. Daardoor is de vraag naar de schuldige niet zomaar te beantwoorden.
Het motto van dit boek is ontleend aan Unfolding Meaning- A Weekend of Dialogue, Routledge, Londen en New York (1994).
11. Motieven
a. Liefde
Schuld
Angst
Verdriet
Vriendschap
b. - Rode strik : Als Sophie, Lisa en Sebastiaan uiteten zijn dan denk Sophie, als Sebastiaan leuk omgaat met Lisa, ‘ik doe een grote rode strik om hem heen en dan neem ik hem mee naar huis’. De rode strik staat voor: dat Sophie een lange tijd met zichzelf in de knoop heeft gelegen en voor het feit dat ze denkt weer eens gelukkig te zijn.
- Fotoboek : Als Sophie met Talm de fotoboeken doorkijkt, worden ze weer geconfronteerd met de verdwijning van Lisa. En dat is behoorlijk moeilijk Sophie en Talm vinden dan ook troost bij elkaar.
- Zilveren kruisje: De Budiman droeg altijd een kettinkje met een zilveren kruisje er aan. Hij heeft jarenlang gezworven, tot hij een vrouw tegenkwam waar hij nu mee getrouwd is. “Budiman, de Muzelman, met een zilveren kruisje om zijn nek” (blz. 176). Dit kruisje geeft aan dat de dingen altijd nog kunnen veranderen en dat het altijd nog goed kan komen.
- Tumor: Sophie had een kwaadaardige tumor in haar baarmoeder waardoor ze naar het ziekenhuis moest voor een operatie. In de tijd dat Sophie in het ziekenhuis lag is Sebastiaan heel close met Lisa geworden en vanaf dat moment voelde Sophie zich er nooit meer helemaal bij liggen. Het kwam door een klein foutje van een chirurg dat ze zo lang in het ziekenhuis moest blijven. “Was het een moment van onoplettendheid? Trilde de hand van de chirurg” (blz. 213) Door zo’n klein foutje raakte Sophie Lisa kwijt. Door zo’n klein foutje ging Sebastiaan met Lisa naar bed, maar dat heeft Sophie nooit geweten. Iets kleins kan grote gevolgen hebben.
12. Thema
Onder het thema van dit boek zou ik “Achteraf blijkt alles vaak anders” verstaan, omdat Talm dacht dat hij wist hoe het zat, maar er bleek nog veel meer te zijn dan Lisa hem had verteld. Vooral Sophie wist veel dingen niet en nu nog steeds niet van de mishandelingen van Sebastiaan bij Lisa. Lisa is nu al jarenlang spoorloos en nu komen veel waarheden pas uit.
IV Waardering
13. Auteur
“Karel Glastra van Loon is geboren op 24 december 1962 in Amsterdam en komt uit een groot gezin. Als jongetje van negen wilde hij bioloog worden en begon hij een nooit voltooid boek over de edele kunst van het vissen. Op het Gymnasium (Bèta) raakte hij onder invloed van de dichter Paul van Ostijen en schreef hij radicaal-geëngageerde gedichten die nooit zijn gepubliceerd. Vanaf dat moment wilde hij niet langer bioloog worden, maar journalist. Na een jaar in de Verenigde Staten, waar hij op de Hastings Senior High School in Minnesota zat, werkte Karel Glastra van Loon achtereenvolgens bij de Sociale Dienst Amsterdam, als bureauredacteur bij Elsevier Science Publishers, was hij leerling-journalist bij Libelle, en algemeen verslaggever voor Nieuwe Revu. Als verslaggever maakte hij reizen naar onder meer China, Cuba, Tsjecho-Slowakije, Rusland, Armenië, Estland en Koeweit. In dezelfde periode werkte hij als vrijwilliger in Nicaragua bij een herbebossingproject.
Sinds 1991 is Glastra van Loon freelance journalist voor diverse media. Hij was redacteur van de programma's Karel, Lolapaloeza, Hagens, Het Laatste Woord en Haenen voor de Nacht. Daarnaast was hij regisseur voor de zendtijd politieke partijen van de Socialistische Partij en maker/regisseur van VPRO's Lopende Zaken.
Karel Glastra van Loon is een sterk geëngageerd auteur. De eerste non-fictieboeken die hij schreef hadden een grote maatschappelijke lading. Hij debuteerde in 1994 met De Poppe-methode over milieu-activist Remi Poppe, in 1995 gevolgd door Herman, een 'biografie' van de beroemdste, want eerste genetische gemanipuleerde stier van Nederland, dat hij samen met Karin Kuiper schreef. In 2000 schreef Karel Glastra van Loon samen met Jan Marijnissen, SP-voorzitter van de Tweede-Kamerfractie, het boek De laatste oorlog, over de rol van Nederland in internationale conflicten. De auteurs spraken daarvoor onder anderen met Hans van den Broek, Noam Chomsky en Lord Carrington.
Karel Glastra van Loon debuteerde in 1997 als literair auteur met de verhalenbundel Vannacht is de wereld gek geworden, waarmee hij werd genomineerd voor de ECI-prijs Schrijvers van Nu. In deze verhalenbundel maakt Karel Glastra van Loon naadloos de stap van (onderzoeks)journalist naar literair auteur. In het eerste verhaal, 'De taal van zwaluwen' schrijft hij bijvoorbeeld over Het Plein van de Hemelse Vrede in China, waar de schrijver als journalist aanwezig was toen daar in 1989 de Studentenopstand uitbrak. In een interview zei hij naar aanleiding daarvan later: 'Ik hoef mijn engagement niet te wantrouwen: als het er op aankomt, handel ik ernaar.'
In 1999 verscheen de roman De passievrucht, waarin de ontroerende zoektocht wordt beschreven van een vader die ontdekt dat zijn zoon niet zíjn kind kan zijn. De passievrucht kreeg juichende kritieken en werd bekroond met de Generale Bank Literatuurprijs 1999. Inmiddels zijn de vertaalrechten wereldwijd verkocht en momenteel is ook de verfilming van de roman, waarvan bijna 200.000 exemplaren werden verkocht, in voorbereiding. Onlangs verscheen Lisa's adem, de prachtige nieuwe roman van Karel Glastra van Loon”.
Dit verslag is bedoeld als naslagwerk, niet om plagiaat mee te plegen. Gebruik geschiedt op eigen risico. De verslagen op Scholieren.com zijn ingestuurd door middelbare scholieren (tenzij anders vermeld) en worden niet gecontroleerd op fouten. Heb je in dit verslag een fout gevonden of heb je een aanvulling? Laat het dan weten door een reactie te geven.
