CASA Nederland en Scholieren.com reiken dit jaar de CASA Werkstuk Award uit. Het allerbeste werkstuk wint een reis voor 2 personen t.w.v. €500, een snuffelstage en eeuwige roem! Dit jaar is het thema abortus. De redactie bedacht alvast 13 invalshoeken, klik hier en stuur je werkstuk op.
geef je mening
Tjeerd pleit tegen internetdaten. Heb jij al eens een date (of meer) gehad met iemand die je online leerde kennen?
ff n studiebreak
Het mooiste crimiboek van 'onze' agent Don Heins? Die over de ontvoering van Alfred Heineken. Type in-één-ruk-uit.
Boekverslag Frans Coenen
Zondagsrust
Geschreven door: | Simon S. (5 vwo) [meer] |
Datum ingestuurd: | 15 mei 2006 |
Taal: |  |
Woorden: | 2.650 |
Bekeken: | 1143 keer (1 deze maand) |
Waardering: | |
Deel op: |
|
Praktische gegevens
Titel: Zondagsrust
auteur: Frans Coenen
Erste druk : 1902
jaar van uitgave: 1980
aantal bladzijden: 128
datum leesverslag: 10 november 2005
Inhoud en opbouw
Genre
naturalistische novelle
Samenvatting
Zondagochtend breekt aan. De familie Verhoef wordt wakker, de onvrede begint, juffrouw Verhoef jaagt meneer Verhoef het bed uit. Juffrouw commandeert haar man die luid aan het mopperen is. Onder tussen wordt Marietje, het kind van juffrouw Verhoef, ook op de kop gezeten door haar moeder, die de tiran is van het gezin. Nadat juffrouw Verhoef, tot haar ongenoegen, zelf thee gezet heeft, gaat ze Marietje wassen. Dit gaat niet gepaard met slagen als dochterlief niet goed luistert, maar met knijpen zodat de buren het niet horen. Over de buren heeft juffrouw Verhoef ook geen goed woord te zeggen, al dat geruzie naast hen, dat vindt ze niet kunnen. Ondanks dat Marietje vaak het middelpunt is van juffrouw Verhoef’s driftbuien houden ze wel veel van elkaar en Marietje doet vaak pogingen tot verzoening. Na het wassen van Marietje, denkt juffrouw Verhoef in een pestbui terug aan de tijd dat ze het veel breder had gehad dan die magere tien gulden die ze per week van meneer Verhoef kreeg. Het maakte volgens haar meneer Verhoef niet uit hoe armzalig ze erbij liep, als hij maar met haar kon vrijen.
Na een lange tijd te zijn weg geweest om taartje te halen krijgt Marietje de wind van voren van juffrouw Verhoef, wat had ze al die tijd gedaan? De taartjes at juffrouw gulzig op na enkele te hebben afgestaan aan meneer Verhoef, die uit medelijden voor Marietje er wat aan haar gaf, want juffrouw Verhoef was nog te boos op haar om Marietje taartjes te geven. Maar Marietje weigerde in haar boosheid met juffrouw Verhoef. Het begon te regenen, tot Meneer Verhoef's ongenoegen, hij kon niet eens even gaan wandelen. Marietje werd er weer op uitgestuurd, dit maal voor haring. Niet dat ze er zelf veel van zou eten, want alleen Meneer Verhoef gunde haar wat mootjes, wat haar ontevreden stemde. Meneer Verhoef, was verzadigd na het eten en rookte rustig een sigaar, terwijl Marietje heel graag naar buiten wou, om te spelen met een vriendin, maar dat durfde ze niet aan haar moeder te vragen. Juffrouw Verhoef was ondertussen aan het overpeinzen hoe ze meer geld uit die gierige meneer Verhoef kon krijgen zodat ze oorbellen kon kopen. Omdat juffrouw Verhoef na haar denksessie de rust verstoort, door te eisen dat ze wat meer met elkaar moeten praten, besluit meneer Verhoef Marietje er op uit te sturen voor jenever, opdat de zondag nog wat gezelliger wordt. En dat wordt het ook, na een paar glaasjes is de sfeer in huize Verhoef schappelijk. Nog een paar glaasjes later komt de moeder van juffrouw Verhoef langs, op zoek naar een verwarmend glas jenever, wat juffrouw Verhoef haar niet gunt, ze is volgens haar een uitzuiger. Om de boel een beetje te sussen stuurt meneer Verhoef Marietje erop uit om nog wat jenever te gaan halen, opdat er genoeg is voor iedereen. Marietje grijpt haar kans en gaat stiekem een vriendje opzoeken dat haar een cadeautje had beloofd, maar helaas hij had niks gebracht, hij mocht niks weg geven van zijn moeder, dat vond Marietje maar slap.
Terug thuis levert ze de jenever af, die de sfeer tussen de volwassene verbetert. Als de hoofden vol zijn van de drank begint de ruzie weer, die na flink wat geschreeuw eindigt in dat de moeder van juffrouw Verhoef boos het huis uit beent. Meneer Verhoef begint na deze ruzie, hoofd nog heet van de drank, aan zijn vrouw te zitten en stuurt Marietje weg voor nog een boodschapje. Tijdens het vrijen ziet juffrouw Verhoef haar kans schoon om Verhoef om geld te vragen, maar hij geeft niet toe en zij loopt boos weg. Nadat Marietje terug gekomen is, kookt juffrouw Verhoef avondeten. Ze eten hier goed van, behalve Marietje, want die is niet tevreden met haar miezerige stukje karbonade. Ze verdwijnt naar haar kamer. Na het eten zet juffrouw Verhoef thee, en is blij verrast als ze in de woonkamer de riks vindt die ze zo begeerd had. Meneer Verhoef, hoewel niet helemaal tevreden, hij was weer een riks armer, zat rustig een pijp te roken. Als Marietje lange tijd niet in de woonkamer komt gaat haar moeder haar opzoeken om te straffen voor iets wat ze in haar kamer aan het doen is (masturbatie?). Daarna moet ze gaan slapen. Aan meneer Verhoef's rust komt een einde, hij maakt zich zorgen over zijn baan. Hij schudt na een tijdje pijnzen de zorgen van zich af en gaat slapen. Juffrouw Verhoef leest nog lang door in het donker, een enkele keer gestoord door Marietje, ze heeft berouw van haar daad in de slaapkamer. Na wat gesnoept te hebben en door te bladeren naar het eind van het boek, om te zien hoe het eindigt, gaat ook juffrouw Verhoef naar bed. Alles is weer stil en rustig.
Tijd:
- Het speelt zich af in de tijd waarin het geschreven is, rond 1900
- De verhaaltijd bedraagt een zondag die voor de familie zo'n veertien uur duurt.
- De gelezen tijd is ongeveer twee uur.
- Er vinden vooral vertragingen plaats als juffrouw Verhoef iets fysieks aan het doen is. Een van die vertragingen vindt plaats als juffrouw Verhoef taartjes eet die Marietje heeft gehaald. Er wordt uitgebreid beschreven hoe ze de taartjes naar binnen schrokt en hoe haar vette gezicht beweegt terwijl ze dat doet. De functie hiervan is om te beschrijven hoe walgelijk en gulzig ze is. Een sterk weerzinwekkend gevoel bekruipt me bij elke keer als Coenen haar fysiek uitgebreid beschrijft. Dit is ook te beschouwen als een letterlijke uitingsvorm van hoe hebberig ze is en hoe vol (vadsig) ze is van al haar verlangens.
- De versnellingen vinden vaak plaats als meneer Verhoef rustig en op zijn gemak is. Een voorbeeld is als hij slaperig een sigaartje rookt in de middag. Ik denk dat deze versnellingen worden toegepast omdat het in het 'echt', en dat echte is natuurlijk de peiler van het naturalisme, de tijd ook snel voorbij gaat als je je rustig en gemakkelijk voelt.
- Er is nooit sprake van een flashback, hoewel de hoofdpersonen vaak aan dingen in het verleden denken blijft het verhaal altijd in het heden.
Ruimte:
- Alle gebeurtenissen spelen zich af in de arbeiderswoning, die onderverdeeld is in de alkoof (slaapkamer), keuken, woonkamer, Marietjes kamer, de kamer van commensaal en de hal.
- Zo'n bedompte kleine arbeiderswoning is natuurlijk ideaal voor een boek waar een arbeidersgezin te dicht op elkaar zit en intern oorlog voert. Maar dat het huis ideaal voor het verhaal is, en de armzaligheid van het gezin weerspiegelt betekent nog niet dat het een belangenruimte is. In tegendeel, dit is hoe een arbeidersgezin vroeger woonde en onderdeel van hun leven, daar is niks thematisch of symbolisch aan. De regen vervult wel een thematische functie, hoewel dat niet echt een belangenruimte te noemen is. Het laat mooi zien hoe de gezinsleden met elkaar opgesloten zitten op zo'n zondag, zoals meneer Verhoef het al meldt, hij kan niet eens even gaan wandelen.
Personages
Juffrouw Verhoef: een gulzige vrouw, ze wil van alles meer en vindt dat haar man te krenterig is. Ze had het vroeger breed, en dat bijt nu ze zo arm is. Een enkele keer denkt ze dat ze het wel getroffen heeft met meneer Verhoef, die haar in huis nam toen haar vorige man was gestorven. Maar dat soort gedachtes heeft ze nooit al te lang. Veel vaker denkt ze aan de verachtelijke buren, de verachtelijke mensen buiten in het gure weer en haar verachtelijke vriendinnen. Die gedachtes uiten zich in veelvuldig roddelen. Haar dochter Marietje vindt ze vaak maar een sekreet, en dat vertaalt zich in blauwe plekken, maar er zijn ook momenten van tederheid. Ze heeft een wisselend temperament, soms rustig lezend en vaak schreeuwend ruzie makend.
Meneer Verhoef: meneer Verhoef sust de tirades van zijn vrouw, maar kan zelf ook vinnige opmerkingen maken. Hij let goed op zijn geld, tot onvrede van zijn vrouw. Hij heeft medelijden met haar dochter die heel wat te verduren krijgt, ook tot onvrede van zijn vrouw. Het liefst heeft hij gewoon rust in huis, als hij rustig op een stoel een sigaar zit te roken is hij het meeste op zijn gemak.
Marietje: ze houdt veel van haar moeder maar kan het soms niet allemaal verhapstukken al die woede aanvallen op haar dak. Of zo lijkt het, want ze kan net zoals haar moeder ook manipulerend zijn, en met een goed geplande huilbui kan ze geweld afwenden. Huilt vaak, vaak boos, maar het is zo weer over, ze heeft een nog wisselender temperament dan haar moeder. Probeert de hele tijd stiekem naar haar vriendjes buiten te gaan, en blijft daardoor als er op uitgestuurd is langer weg dan nodig. Ze komt vaak over als de onschuldige maar ondertussen is er een hebberigheid aan het groeien dat gelijk is aan dat van haar moeder. Het incident met het jongetje dat haar speelgoed zou geven is daar een goed voorbeeld van (zie samenvatting).
Vertelwijze
Het alwetende vertellers perspectief. De verteller is alwetend omdat hij dingen beschrijft die de familie niet weet, zoals hoe het buiten de woning is voor de familie wakker is. We komen de gedachten van alle hoofdpersonen te weten maar niet die van de bijfiguren, zoals meneer Frikkers.
Structuur:
Moeder van juffrouw Verhoef --moeder van-- juffrouw Verhoef, Manus en hun zus
Juffrouw Verhoef --was getrouwd met de gestorven-- van Ravensweerd --ouders van-- Marietje
Juffrouw Verhoef --getrouwd met-- Meneer Verhoef
Meneer Frikkers --commensaal van-- Meneer en juffrouw Verhoef
Thema en motieven
Thema: Op een zondag is het in het huisje van een ruziënde arbeiders familie ver zoeken naar de rust
Motieven:
Er is niet in strikte zin sprake van motieven, er zijn wel dingen die een grote rol spelen maar dat zijn allemaal hele aardse dingen, er zijn vrijwel geen symbolische verwijzingen naar een centraal thema, zoals daar bij de meeste andere boeken wel sprake van is. Desalniettemin zal ik pogen onderwerpen uit het boek te halen die een belangrijke rol spelen in het boek.
Ruzie: er wordt veel ruzie gemaakt in het huis, Marietje meneer Verhoef en juffrouw Verhoef hebben alle drie andere wensen, en vooral juffrouw Verhoef wil daar nog wel eens een probleem van maken. Die eist veel van haar man en dochter wat regelmatig botsingen veroorzaakt
Rust: rust is een van de dingen die opvallend afwezig is, maar wel vaak verlangd wordt, met name door Meneer Verhoef. Hij houdt niet van alle commotie en sust de ruzie, en baalt ervan dat hij niet een eindje buiten kan gaan lopen. Als er even rust is dan wordt dat al gauw verstoord door juffrouw Verhoef. Daarnaast is het rustig als juffrouw Verhoef alleen is of als iedereen slaapt, waar het verhaal mee begint en eindigt.
Arbeiders: meneer Verhoef verdient niet veel, maar dat deert hem niet zo. Juffrouw Verhoef heeft van het rijke leven geproefd en verlangt terug, dat levert nogal wat onvrede op. Het feit dat ze in dankzij hun arbeidersbestaan zo'n klein huis wonen en dunnen wanden hebben (waardoor ze de buren uitgebreid kunnen horen) heeft het effect dat ze tegelijkertijd dicht op elkaar zitten en veel geluid van mensen om hen heen horen. En derhalve zitten ze dicht op elkaar zitten en last hebben van de buren, die natuurlijk niet deugen, meld juffrouw Verhoef in haar slechte humeur.
Titel verklaring
'zondagsrust' duid op de rust die zondag zou moeten geven, de dag dat niemand hoeft te werken en je bijkomt van de week De titel is vrij ironisch, hoewel er niet gewerkt hoeft te worden is het verre van rustig in de arbeiderswoning. De dagelijkse beslommeringen worden omgeruild voor een dag waar de familie te dicht op elkaars lip zit. Er is uitgebreid de tijd om verscheidene malen ruzie te maken en weer te verzoenen. Slechts enkele momenten in het boek kunnen onder de noemer rust geschaard worden, eventjes tijdens het jenever drinken bijvoorbeeld.
Persoonlijke mening
Treffendste gedeelte: het gedeelte dat Marietje terug denkt aan haar onbevredigende ontmoeting met haar vriendje, die haar iets zou geven, maar dat niet deed vanwege zijn moeder. Ik vind dit een mooi stuk omdat ik tot dit punt in het boek ik sympathie voor haar heb. Ze wordt helemaal blauw geknepen door haar moeder, en hoewel Meneer Verhoef wel iets om haar geeft, maalt het hem ook niet al te veel, het is toch zijn eigen kind niet, zo denkt hij op een gegeven moment in het boek. En ze mag ook helemaal niet naar buiten om met haar vriendjes te spelen. Wat zielig allemaal. Maar nu blijkt ze net zoals haar moeder een geniepig wezen. Dat haar vriendje niks had mee gebracht, vond ze niks, het was een slapperd en als ze zou door vertellen wat ze bij hem gedaan had, dan zou hij er van langs krijgen. Niet alleen kan ze geen sympathie vinden voor de omstandigheden van het jongetje. Ze laat zich nog gebruiken ook, op een belachelijk jonge leeftijd (jaartje of tien, elf?). Erg vinden doet ze dat niet, ze gaat rustig terug naar die jongen. Ik vind het een goede zaak dat naast de verschrikkelijke volwassenen Coenen ook eens de eeuwig geïdealiseerde jeugd eens aanpakt. Want zo onschuldig is het allemaal niet, blijkt.
Andere boeken met hetzelfde thema: boeken die over de verschrikkelijkheid van het leven gaan heb ik wel meer gelezen (‘Asbestemming’, ‘Nooit meer slapen’, ‘Figuranten’, ‘Blauwe maandagen’ en ‘Werther Nieland’), maar allemaal wat minder geënt op de waarheid. Met uitzondering van ‘Werther Nieland’, ik denk dat Reve wel wat inspiratie heeft geput uit het naturalisme. De harde stijl komt overeen, er wordt niet echt naar een climax of motto toegewerkt, het zijn beide meer beschrijvingen van een periode uit een leven/ een groep levens.
Mening
Ik ken de voorgeschiedenis die naar deze tegenbeweging in de Nederlandse literatuur heeft geleid niet, maar ik kan me voorstellen dat na een periode die gedomineerd is door romantische schrijvers dit soort boeken een verademing zijn.
Interessant vind ik het echter niet. Mijn interesse voor de levenswijze van een arbeidersfamilie rond de eeuwwisseling is uiterst beperkt. Het verhaal is geschreven om zo exact mogelijk de waarheid, de verschrikkelijke waarheid, te schetsen zonder gebruik van symboliek, romantiek of spanningsboog, en dat weet mee niet te beroeren. Het enige plotlijntje dat wel aardig was, was dat van Marietje, die ook niet helemaal de onschuld hetzelfde blijkt te zijn. Daar zat nog iets van spanning en een verrassende wending in. Dat ze stiekem op haar moeder ging lijken was ook een van de weinige symbolieken dingetjes die ik heb kunnen vinden, hoewel dat ook gewoon realistisch kan zijn natuurlijk.
Naast saai vond ik het boek ook nog bij vlagen onsmakelijk. Coenen lijkt ervan te genieten om de lezer keer met zijn neus in de vetrollen van juffrouw Verhoef te drukken. Er staan talloze beschrijvingen in van haar onsmakelijke fysiek en haar vraatzucht. Ook haar honger naar geld wordt breed uitgemeten, ik word er een beetje ziekelijk van al die hebzucht. Wat wel iets was waarom ik moest glimlachen was dat er eigenlijk alleen maar rust is als iedereen slaapt of als juffrouw Verhoef alleen is. Een ander pluspuntje was de beschrijving van Marietje, ik vond het heel herkenbaar hoe ze dacht als zijnde klein kind. Bijvoorbeeld als ze na tien regels lezen van zichzelf moet vragen of ze naar buiten mag, en als ze dat uiteindelijk niet durft, er maar een hele bladzijde van maakte. Jezelf regels opleggen en heel graag iets willen maar het niet zomaar durven te vragen, dat ken ik, dat soort dingen deed ik vroeger ook.
Coenen krijgt daarvoor wel een pluimpje. Maar waarom hij het zo nodig vond om zo'n fataal realistisch boek over arbeiders te schrijven snap ik niet, waar haalt hij de motivatie vandaan? Waarom zou iemand ooit nog zoiets nog willen lezen?
Dit verslag is bedoeld als naslagwerk, niet om plagiaat mee te plegen. Gebruik geschiedt op eigen risico. De verslagen op Scholieren.com zijn ingestuurd door middelbare scholieren (tenzij anders vermeld) en worden niet gecontroleerd op fouten. Heb je in dit verslag een fout gevonden of heb je een aanvulling? Laat het dan weten door een reactie te geven.
