Boekverslag Jules Deelder

Heb je zin om een korte enquête in te vullen over jouw ergernissen op school? Meedoen kost een paar minuutjes van je tijd.

Geschreven door:	anoniem [meer]
Datum ingestuurd:	28 april 2005
Taal:
Woorden:	2940
Opvragingen:	3823 (49 deze maand)
Waardering:	Currently 2.93/5 1 2 3 4 5 2.9/5 (15 stemmen)

Titel:	Bijbelsch
Auteur:	Deelder, Jules
Jaar van uitgave:	1999
Moeilijkheidsgraad:	vwo
Thema:	Poëzie

Auteur:	Deelder, Jules
Nationaliteit:	Nederlands
Populaire titels:	1987Interbellum (2) 2000Antigone (1) 1984Modern passe (1) 1999Bijbelsch (1) 1986Gemengde gevoelens (0) 1980The Dutch windmill (0) 1982Schone welt (0) ... meer

Download dit verslag in PDF-formaat

Bijbelsch
J.A. Deelder

Beschrijvingsopdracht
De inhoud van de bundel ziet er als volgt uit, ook de staat er een korte beschrijving bij waar ze over gaan.
Bijbelsch: Korte beschrijving van de inhoud van de Bijbel. Hoe gruwelijk en gewelddadig het is en daarom zal de Bijbel nooit vergaan.

Caramba: Deelder is met Jezus aan het driebanden. Satan wil ook mee doen maar dat mag hij niet. Hij mag wel de rhumba gaan dansen, maar die is te moeilijk voor Satan. Hij wil wel de mambo dansen maar dat mag niet van Jezus. Vervolgens wordt Satan in de maling genomen door Jezus als Jezus moeilijke namen van dansen en mixdrankjes door elkaar gaat gebruiken.

Eden: Beschrijving van het Hof van Eden. Na het omslagpunt vertelt Deelder over Adam en Eva en hun zijn zonder het te weten.
Goddank: Deelder dankt God dat hij af en toe een gelukkig man kan zijn als hij voor zijn platen kast zit.

De Hardnekkige Samaritaan: Deelder ligt op straat zijn roes uit te slapen als een man langs komt die hem wil helpen. Dat wil Deelder niet, maar de man is hardnekkig en wil hem toch helpen. Dan slaat Deelder de man maar dood.

De Doper: Deelder is in Jeruzalem, hij komt een vreemdeling tegen en die zegt hem naar de Jordaan te gaan. Hier komt Deelder Johannes de Doper tegen, hij vraagt hem of hij bij hem Dope kan halen.

Job: Job belt naar God, maar Hij neemt niet op. Job gaat speculeren of God dood of gewoon niet thuis is. Dan besluit Job dat hij misschien een andere job moet zoeken.

Samson en DeMille: Samson vond zichzelf behoren tot ’s werelds beste vijf tenoren. Niemand durfde hem tegen te spreken. Maar Delilah verleidde hem en kwam het geheim van zijn kracht te weten: zijn haren. Zij schoor deze af en hij verloor zijn kracht. Samson werd tentoongesteld in de stad van zijn vijand en voor hij stierf kreeg hij nog eenmaal zijn kracht terug. Hiermee doodde hij Delilah en vele anderen die in de buurt waren.

Godgloeiend: Jezus wordt boos als hij de tempel in Jeruzalem binnen gaat en hij alle wisselaars en laaienlichters in deze tempel aantreft. Hij ranselt ze naar buiten om vervolgens weer helemaal tot rust te komen.

De Heer is mijn herder: Deelder is een geit aan het neuken als David binnen komt, maar David zal hem toch niet verlinken, omdat David het zelf heeft uitgevonden.
Jezus in Oostenrijk

Jezus in Oostenrijk: Jezus komt een man uit Oostenrijk tegen en stellen zich voor.

“Sodemeloochem”: Deelder ziet de straffing van Sodoma en Gomorrha als een bombardement door overdag de Joden en ’s nachts door de Christenen.

Quo vadis?: Deelder pikt een man op die naar de Hemel wil, maar kan hem alleen meenemen tot aan Rotterdam.

De Verloren Zoon: Een zoon heeft het lak aan iedereen thuis en misdraagt zich hevig. Hij gaat naar de stad en belandt in de maffia waar hij een fortuin vergaart. Dan besluit hij naar huis terug te gaan, maar er wacht hem geen warm ontvangst. Iedereen is namelijk weg uit het ouderlijk huis. Daarom keert hij terug naar de stad, maar daar willen ze hem ook niet meer en hij wordt vermoord.

Jezus-an-sich: Jezus wil een andere naam, maar het Auschwitz Comité wil daar niets van weten.

Verabeling: Het gaat over het feit dat Kain Abel elke dag dood slaat en nooit andersom. Het zou een verabeling zijn als het eens een keer andersom zou zijn.

Inzake Lazarus: Volgens Deelder werd Jezus uit zijn graf gehaald omdat hij nog een meijer schuld had.

Pasemis: Deelder fantaseert over de gevolgen van de nieuwe inzichten in de geboortedatum van Jezus.

Het Laatste Avondmaal: Deelder toont hier een nogal moderne opvatting van het Laatste Avondmaal waarbij hij zelf aanwezig was.

Lof van Pilatus: De rol van Pilatus moet volgens Deelder positiever afgeschilderd worden dan tot nu toe is gedaan.

De wonderbare catering: Deelder is op een feestje samen met Jezus en het bier, wijn en eten is bijna op. Dan maakt Jezus er vlug wat meer van.

Ziedaarmaals: Het doel van het leven is te sterven en daarna tussen de engelen te leven.

Het belangrijkste thema is overduidelijk de Bijbel, zowel het Nieuwe als het Oude Testament.

Verdiepingsopdracht
Enkele jaren geleden ben ik naar een voorstelling van Jules Deelder geweest. Daar citeerde hij ook uit deze bundel. Dus ik wist al wel een beetje wat ik kon verwachten. Namelijk dat het thema de Bijbel zou zijn en dat er veel plat Rotterdams in voor zou komen.

De literaire functie in het gedicht De Hardnekkige Samaritaan is vrij duidelijk. Hierin verwijst het taalgebruik heel erg duidelijk naar de tekst zelf. Het taalgebruik is echt het taalgebruik van een zatlap die zijn roes ligt uit te slapen op straat. Het gedicht bestaat uit 6 delen. Het zijn geen strofen, want de aparte delen staan niet los van elkaar. Deze losse stukjes zijn wel goed herkenbaar. Het begint telkens met een actie van de Hardnekkige Samaritaan en dan komt er een citaat van Deelder ingeleid met: ‘Ik zeg: (…)’ Op de plaats van de puntjes staat dan een ellenlange scheldkanonnade. Ook deze scheldkanonnades vervullen een literaire functie. Zij vestigen namelijk erg goed de aandacht op de tekst. In de laatste strofe staat een uitspraak die in tegenstelling is met het hele gedicht. ‘Je bent je leven niet meer zeker vandaag de dag met al dat gajes langs de straat.’ De ikpersoon bedoelt hiermee de Hardnekkige Samaritaan. Dit is in tegenstelling tot het gedicht, want hierin wordt de ikpersoon afgeschilderd als gajes. Het hele gedicht is een tegenstelling tot het welbekende Bijbel verhaal: de Barmhartige Samaritaan. Hierin wordt de persoon juist niet geholpen als hij om hulp vraagt, hier is het precies andersom.
Voor het beschrijven van de kenmerken van poëzie heb ik het gedicht De Doper gekozen, omdat deze erg representatief is voor de rest van de bundel. De typografie van De Doper is heel simpel. De tekst staat gewoon onder elkaar geschreven. De lengte van deze regels is wel vrij constant, telkens 7 tot 9 lettergrepen lang. De opsommingen zijn telkens precies 8 lettergrepen lang. In het gedicht komt geen rijm voor. Net zoals in bijna alle gedichten uit deze bundel. Ook is er geen sprake van strofen en enjambement. Deelder maakt in dit gedicht wel heel erg veel gebruik van ritme en metrum. Hij voegt ook veel antimetrie toe. Dit doet hij op plaatsen waar hij zelf commentaar of uitleg geeft. Dit commentaar of uitleg staat niet in het zelfde metrum als de rest van het gedicht. Dit metrum wisseling, wordt altijd vooraf gegaan door een paar punten: …
De belangrijkste stijlfiguren en beeldspraak zal ik aan de hand van de twee gedichten Inzake Lazarus en Pasemis bespreken. Meteen in de eerste zin is er al sprake van een prolepsis: ‘Inzake Lazarus blijft de vraag…..’ Daarna komen twee lange retorische vragen die ongeveer de helft van het gedicht opvullen. Na deze retorische vragen komen enkele antwoorden op deze retorische vragen. Deze antwoorden kun je zien als een polysyndetische numeratie. Met als verbindingswoorden: ‘komt bij’. Er zit geen beeldspraak in
In de eerste zin van Pasemis staat meteen een paradox. Christus zou in 4 voor Christus geboren zijn. Dat kan dus niet. Verder staan er geen stijlfiguren in. Er staat nog een voorbeeld van beeldspraak in: ‘dat zijn naam in dezen Haas was…’ Dit betekent dat hij er geen commentaar op wil geven. Dit is een cliché. Voor de rest staat er geen beeldspraak in.
Zoals ik al eerder vermeldt heb zijn veel gedichten in Rotterdams dialect geschreven. Deelder komt namelijk zelf uit Rotterdam en daar loopt hij graag mee te koop. Een voorbeeldje uit het gedicht Caramba: “Staat ik hiero op het hoekie te driebanden met de Heer.” Ironie wordt ook vaak door Deelder toegepast in zijn gedichten. Neem de eerste zin uit het titel gedicht Bijbelsch: “De Bijbel is een heel goed boek.” Hiermee bedoelt hij eigenlijk dat het een helemaal niet zo’n goed boek is. Naast ironie wordt er ook veel ambiguïteit toegepast. Kijk maar naar de volgende zin uit het titelgedicht: “Bloed spettert je van elke bladzij overvloedig tegemoet en moord en doodslag zijn er aan de orde van de dag terwijl ook ’s nachts hele volksstammen met God’s zegen worden afgeslacht.” Hier wordt “aan de orde van de dag” letterlijk opgevat als overdag.
In de bundel is geen bepaalde opbouw te zien.
Het belangrijkste thema in deze dichtbundel is de Bijbel. Uit dit boek heeft hij zijn inspiratie gehaald, dat mag wel duidelijk zijn. Belangrijke subthema’s in deze bundel zijn de thema’s die Deelder gewoonlijk in zijn gedicht verwerkt: geweld, drank, en (hier in mindere mate) jazz. Verder wisselt hij het ‘verhevene’ vaak af met het platvloerse. Het geweld is bijvoorbeeld heel belangrijk in het titel gedicht Bijbelsch. “’t Is al oorlog wat de pot schaft en het zwaardgekletter is niet van de lucht die voorts van het kermen en reutelen van stervenden en gewonden is vervuld alsmede van het elk normaal mensch ver boven de pet gaande geprevel van aartsvaders en profeten die op nabije heuvelen gezeten hun hart ophalen aan de slachtpartij beneden waar die vieze vuile stinkbarbaren weer eens ongenadig op hun sodemieter krijgen van God’s Eigen Pantsergrenadier Brigade “Das Himmelreich”. Een voorbeeld van een gedicht waar drank een grote rol speelt heb ik al gegeven, namelijk in de Hardnekkige Samaritaan. Van jazz is maar een voorbeeld te vinden in deze bundel; het gedicht Goddank. Hierin verteld hij wat over zijn platenkast. Aangezien jazz de enige muziek is waar Deelder naar luistert, is het vanzelf sprekend dat in zijn platenkast uitsluitend jazz staat. Een voorbeeld waarin Deelder het verhevene afwisselt met het platvloerse is het gedicht Het Laatste Avondmaal. Hierbij is Deelder zelf bij dit maal aanwezig. In dit gedicht gebruikt hij enerzijds verheven Bijbeltaal en anderzijds platvloerse taal. Een voorbeeld: “Van Nazareth pontificaal in ’t midden met zes man aan Z’n rechter hand en zes man aan Z’n linker Ik schuif ter linkerzijde aan en Jezus zegt: O.K. Nou kan het feest pas echt beginnen en Hij begint het brood te breken geheel onkundig van het feit dat Z’n trawanten achter Z’n rug de tafel al lang hebben leeg gevreten Judas zit gemeen te grijnzen die voert vast iets in zijn schild.”

Beschrijving van Eden
Ik verwacht dat dit gedicht over de Hof van Eden zal gaan, verder heb ik er niet veel verwachtingen over.
Mijn eerste indruk is dat ik verbaasd ben om te lezen dat dit niet gaat over drank, geweld of jazz, maar dat dit een ‘serieus’ poëtisch werk is dat volgens de regeltjes verloopt.
Het onderwerp is de Hof van Eden. De belangrijkste zin is de laatste: “Te zijn zonder het te weten.” Dit is de boodschap. Het leven is het mooist als je gewoon kunt leven zonder verplichtingen. Dat je niet weet waarom je er bent of wat je moet doen, maar er gewoon bent en dat je leeft.
Er is niet echt een bepaald rijmschema. Wel komt het vaak voor dat de laatste woorden dezelfde klanken hebben. Dit heb ik aangegeven in de tekst. In het tweede deel is er wel sprake van rijm, maar niet op een duidelijk definieerbare manier.
De thematiek is dat het leven het mooiste is als je kunt leven zonder doel. Zonder besef van tijd, verplichtingen en toekomst. Dat je leeft om te leven.
Mijn verwachting dat het over de Hof van Eden zou gaan is uitgekomen.
Dit gedicht is een van de opvallendste gedichten uit deze dichtbundel, niet omdat hij zo vooruitstrevend en modern is, maar juist het tegenovergestelde. Ik vind het wel een aardig gedicht, het verwoordt de thematiek op een heel originele manier. De thematiek, eigenlijk het antwoord op de vraag: Wat is de zin van het leven?, is eigenlijk heel erg afgezaagd. Maar doordat deze verwerkt is met de Hof van Eden vind ik het gedicht toch wel origineel.

Beschrijving van Quo vadis?
Ik verwacht dat dit gedicht gaat over iemand die ergens heen moet. Daar de titel Quo vadis? is. Dit betekend: Waarheen gaat ge? Dus waarschijnlijk zit er ook een dialoog in tussen twee personen.
Mijn eerste indruk is erg positief. Het is een erg pakkend gedicht. Net als het vorige gedicht heel erg ondeelderiaans. Iedere eerste regel van de strofe kun je op verschillende manieren opvatten. En als je de tweede regel er dan achter leest, wordt een van deze mogelijkheden gekozen. Dit vind ik erg kunstig gedaan.
De regel: “waarheen hij vaart?” is belangrijk en de laatste regel waarin de grap ligt verscholen is ook heel belangrijk.
Er zitten maar twee rijmende woorden in, er zijn ook geen woorden die dezelfde klanken hebben. Wel valt het op dat de beginletters in een vast patroon staan: O, I, T, I, O. De witregels hebben als nut dat het dialoog tussen de twee personen wordt gescheiden.
De thematiek in dit gedicht is de hemel en hoe daar te komen. Ook kun je zeggen dat Rotterdam niet een hemel op aarde is, want Deelder gaat niet verder dan Rotterdam. Maar dat de man daar de metro pakt naar de hemel wil wel zeggen dat Rotterdam vlakbij de hemel ligt, want over het algemeen gezien leg je met een metro niet zo’n grote afstanden af. Dus achteraf is dit toch een beetje deelderiaans, aangezien Rotterdam toch wel tot zijn meest gebruikte thema’s behoort.
Mijn verwachtingen zijn uitgekomen, hoewel de bestemming van de persoon iets abstracter was dan ik gedacht had.
Mijn eindoordeel over dit gedicht is toch anders dan mijn voorlopige oordeel. Het gedicht bezit toch een geliefd thema van Deelder.

Beschrijving Lof van Pilatus
Dit gedicht zal wel over Pontius Pilatus gaan. Dit is de gouverneur van Jeruzalem ten tijde van Jezus’ berechting. Waarschijnlijk gaat dit gedicht in het speciaal over de rol van Pilatus in de berechting van Jezus.
Het gedicht lijkt meer een zakelijke verhandeling ter verdediging van Pontius Pilatus dan op een gedicht. Mijn oordeel is dat ik het een beetje vreemd vind.
Het onderwerp is dat Pontius Pilatus niet zo zwart moet worden afgeschilderd als tot nog toe is gedaan. De eerste zin: “De rol van Pilatus in het lijden van Christus is in de loop der tijden te zwart afgeschilderd,” is de belangrijkste zin van het hele gedicht, omdat deze precies het onderwerp aangeeft.
De versvorm bestaat uit een lange lap tekst zonder rijm. De functie hiervan is dat het gedicht snel achter elkaar gelezen moet worden zonder pauzes of rusten er tussen.
De thematiek is nog steeds de rol van Pilatus in het lijden van Christus en dat deze in de loop der tijden te zwart is afgeschilderd.
Alle verwachtingen zijn uitgekomen.
Mijn eindoordeel wijkt ook niet af van mijn eerdere oordeel.

Voor mijn reconstructie van de poëtica van de dichter gebruik ik het volgende artikel: ‘Die moord op Van Gogh, dat is gebrek aan humor.’ Dit artikel verscheen op vrijdag 19 november 2004 in de Volkskrant. Het is geschreven door Arjan Peters. Hierin staat de volgende uitspraak van Deelder.
‘Vanaf mijn eerste boekie - 25 was ik toen – had ik eigenlijk al een vaste vorm. Ik maakte gebruik van ready mades, de techniek die vooral Rotterdamse dichters rond het tijdschrift Gard Sivik als Cor Vaandrager en Hans Sleutelaar toepasten. Dagelijkse taal, niet die poëtische van de experimentele Vijftigers, en die dan isoleren uit de werkelijkheid, in een gedicht. Sprak mij wel aan. Volgens Sleutelaar is het poëtische bij uitstek in het apoëtische te vinden. Daar heb-tie gelijk in.’
Dit is denk ik klare taal. Hij gebruikt dus vooral apoëtische onderwerpen in zijn poëzie. Deze onderwerpen blijken dan vaak Rotterdam en Sparta, drugs, geweld en jazz te zijn. Sinds deze bundel schijnt hij dus ook al in zekere mate in de Bijbel geïnteresseerd te zijn.
‘Als je humor gebruikt, wordt je lange tijd niet ernstig genomen. Maar ja, wil je dat wel, door die gasten van de kritiek? Ik bedoel: bij Lao-Tse vind je al laconieke constateringen, dingen in een ander verband zetten waardoor ze ineens dolkomisch worden. Ik heb geen theorie of poëtica. Laat mij die gedichten maar schrijven. Het gelul eromheen laat ik lekker aan een ander over.’
Hiermee spreekt hij zichzelf eigenlijk een beetje tegen. Hij heeft wel degelijk een poëtica, namelijk dat hij veel humor gebruikt en veel gebruik maakt van zogenaamde ready mades. Verder heeft hij het lak aan wat critici van hem vinden, als hij het zelf maar goed vindt. Ook zegt hij nog in het artikel dat het niet om de mening van de critici gaat, maar om de mening van het publiek en dat hij daar altijd wel succes mee heeft gehad.

Evaluatie
De meeste mensen vinden poëzie saai en vervelend, tegen deze mensen zou ik willen zeggen dat ze dan maar eens Deelder moeten lezen. Dat is alles behalve saai en vervelend, het is humor alom. Dit komt door de poëtica van de dichter. Hij vindt dat je veel lol moet maken in het leven en dus ook veel humor moet gebruiken in je gedichten. Dat je dan lang niet serieus wordt genomen door ‘die gasten van de kritiek’ kan hem niets schelen. Zolang het publiek het maar leuk vindt. En daar heeft hij nooit gebrek aan gehad. Nog steeds stromen de zalen vol om Deelder zijn gedichten zien voor te dragen. Deze voorstellingen zijn dolkomisch, ik ben er namelijk ook een keer geweest. Er zitten echter ook wat passages in deze dichtbundel waar ik niet zo positief over ben. Het gedicht ‘Jezus in Oostenrijk’ bijvoorbeeld. Dit begint met de regels ‘Kuttentak / Kroeskut’ en het eindigt met een zin waarin Jezus zich voorstelt als ‘von Nazireet’. Dit vind ik getuigen van puberale humor. Het is in feite niets meer dan lachen om vieze woordjes, iets wat een dichter niet betaamt. Afgezien van enkele passages vind ik deze bundel de moeite meer dan waard om te lezen. Zoals ik al zei zou iedereen die poëzie saai en vervelend vind deze bundel moeten lezen.