Boekverslag Janneke Jonkman

Heb je zin om een korte enquête in te vullen over jouw ergernissen op school? Meedoen kost een paar minuutjes van je tijd.

Geschreven door:	Marleen [meer]
Datum ingestuurd:	5 april 2005
Niveau:	6 vwo
Taal:
Woorden:	2622
Opvragingen:	2475 (18 deze maand)
Waardering:	Currently 3.41/5 1 2 3 4 5 3.4/5 (46 stemmen)

Titel:	De Droomfotograaf
Auteur:	Jonkman, Janneke
Jaar van uitgave:	2004
Moeilijkheidsgraad:	vmbo/havo
Thema:	Fantasie & Werkelijkheid, Kunstwereld

Auteur:	Jonkman, Janneke
Geslacht:	vrouw
Nationaliteit:	Nederlands
Populaire titels:	2001Soms mis je me nooit (5) 2004De Droomfotograaf (1) 2006Verboden te twijfelen (1) 2009Vederlicht (1)

Download dit verslag in PDF-formaat

Auteur
Janneke Jonkman
Titel
De droomfotograaf
Eerste druk, uitgever
Uitgever Bert Bakker, Amsterdam; 2004
Aantal bladzijdes, leestijd
212 bladzijdes, leestijd ongeveer 200 minuten
Eventueel motto
“Be open to receive. It comes slowly, you know.
The illusory wall between my reality and yours
Has a seemingly solid dimension on your side.
I see it not at all.

Since you regard it as a reality,
It becomes one.”

Pat Rodegast, Emmanuel’s Book

Bovenstaande wordt door mij als volgt geïnterpreteerd: sta open voor anderen, dan kom je dichter bij elkaar. Wanneer je gelooft in de scheiding tussen denkwijzen, dan ontstaat die scheiding zeker. De werkelijk is zo, zoals jij hem ziet. Het is dus zoals het lijkt.

Titelverklaring
De titel is op twee manieren te verklaren. Bij beide verklaringen verwijst De Droomfotograaf naar Nada. Enerzijds omdat ze mannen die bij haar slapen, ’s nachts in hun slaap fotografeert. Dit omdat ze de intentie heeft deze foto’s ooit tentoon te stellen als één geheel, een collectie foto’s van dromende mensen, die op dat moment op hun kwetsbaarst zijn.
De andere vorm van titelverklaring is de manier waarop Nada in de loop van het verhaal naar haar eigen dromen gaat kijken. Na een angstaanjagende droom over haar tante Machteld, vertelt Nada hem aan haar oma Mia in de hoop samen met haar conclusies aan de droom te verbinden. Eerst krijgt ze een verhaal te horen over dat er in feite geen kwaad bestaat, maar Nada neemt daar geen genoegen mee: ‘De afwezigheid van het kwaad was een mooie maar onbereikbare gedachte. Ze wilde liever weten wat ze kon doen om nooit meer zo’n droom als vannacht te hebben. “Is het ook mogelijk om nachtmerries te voorkomen?” “Ja,” antwoordt Mia. “Niet meer bang zijn.” Van Mia leert Nada dan ook hoe ze zich beter bewust kan zijn van het feit dat ze droomt, waardoor ze minder bang hoeft te zijn.

Samenvatting
Wanneer Nada een keer aan het werk is, staat haar oudtante Emmie opeens voor haar neus en nodigt haar uit een keer langs te komen. Wanneer Nada daadwerkelijk op bezoek is bij Emmie, wordt haar gevraagd of ze oma Mia (die in Duitsland bij haar tante Machteld woont) op wil halen. Emmie en Mia, twee zussen die van vroeger uit een hechte band hadden, zijn al jaren gescheiden, en toen Mia laatst in Emmie’s droom verscheen met de mededeling dat die splitsing nu lang genoeg geduurd heeft, besloot Emmie om Nada te vragen Mia op te halen. Na even getwijfeld te hebben, besluit Nada om de reis aan te gaan, en vertrekt ze naar Duitsland. Daar wordt ze ontvangen in het huis van Machteld, die aanbiedt dat Nada zo lang mag blijven als ze zelf wil. Als tegenprestatie voor het verblijf bij Machteld, knapt Nada een kamer in huis op, waar ze uiteindelijk zelf in gaat logeren. Al snel heeft Nada een goede band opgebouwd met haar oma, en ook met haar neefje Elias kan ze het goed vinden. De relatie tussen Nada en Elias ontwikkelt zich echter verder dan een puur platonische familierelatie. Elias zegt van haar te houden en Nada gaat uiteindelijk op zijn liefdesverklaringen in.
In plaats van snel haar oma op te halen en naar Emmie te brengen, blijft Nada de hele zomer in Duitsland. Langzamerhand komt ze achter steeds meer familiegeheimen. Zo achterhaalt ze de reden waarom haar ouderlijk gezin nooit meer contact had met haar moeders’ kant van de familie: Nada’s vader Simon bedroog Ida –zijn vrouw en moeder van Nada- namelijk met Machteld. Toen Elias tijdens een ruzie Nada wat aandeed met een mes, kwamen Simon en Machteld veel te laat aangerend, waardoor het overspel aan het licht kwam.
Wanneer Elias plotseling verdwijnt naar zijn vader, zonder het Nada te laten weten, besluit ze hem op te zoeken. Daar krijgt ze te horen dat Elias’ gedrag tegenover haar gespeeld was en in opdracht van Machteld, om naast Mia ook Nada in Duitsland te houden. Hierop besluit Nada om dan maar snel met haar oma Mia naar Nederland te gaan om eindelijk Mia en Emmie te herenigen. Stiekem ontsnapt ze met Mia aan de heerschappij van Machteld.
Ondertussen was Ida zeer ongerust over het lot van haar dochter Nada. Ida is bang dat ze besluit om bij Machteld te blijven, wat zou betekenen dat ze zelf nog minder familie over zou houden. Wanneer Ida op een middag bij toeval haar jeugdliefde Hendrik tegen het lijf loopt, klikt het zo goed dat de twee vaker afspreken.
Als Nada naar Emmie belt dat zij en Mia onderweg zijn en ’s avonds al weer in Nederland zullen zijn, worden ze uitgenodigd voor een diner dat Emmie verzorgt. Ze waarschuwt Nada alleen wel dat haar buurman Hendrik ook mee-eet, samen met de liefde van zijn leven. In het boek wordt er niet expliciet bij verteld dat dit Ida is, maar toch is dit voor de lezer duidelijk.
Zo komt aan het eind van het verhaal iedereen toch weer samen: Emmie en Mia worden na jaren weer herenigd, Nada en haar moeder Ida zien elkaar onder andere omstandigheden en ook ziet Ida haar eigen moeder, Mia, weer terug.

Hoofdpersoon
Hoofdpersoon van het verhaal is Nada Zwart. Ze is ongeveer drieëntwintig jaar, werkt in een café en neemt ’s avonds vaak een man mee naar huis. Deze fotografeert ze dan in hun slaap in de hoop later een expositie te kunnen organiseren waar de foto’s van alle mannen op hun kwetsbaarste moment te zien zijn.
Naarmate het verhaal vordert, raakt Nada steeds meer verstrikt in de raadsels rondom haar familie. Ze gaat een soort van relatie aan met haar neefje Elias, ze krijgt ruzie met haar tante Machteld en raakt in de ban van haar oma Mia die zoveel wijsheid in pacht heeft. Ook gaat ze steeds anders naar zichzelf kijken. Ze merkt dat ze behoefte heeft aan echte geborgenheid en dat ze haar gevoelens moeilijk kan uiten. Tevens raakt ze geïnteresseerd in dromen en om hier meer over te weten te komen, praat ze veel met haar oma. Mia vertelt haar dat ze haar zus Emmie vaak in haar dromen ontmoet, en dat de twee op deze manier met elkaar communiceren. Door je bewust te zijn van het feit dát je droomt, kan je beïnvloeden wát je droomt: dat is de boodschap die Nada meekrijgt.

Bijpersonen
Andere belangrijke personen in het verhaal zijn Mia, Emmie, Ida, Machteld en Elias. Oma Mia en oudtante Emmie zijn de reden waarom Nada naar Duitsland gaat. Mia en Emmie waren vroeger onafscheidelijk, maar door de huwelijken van beide vrouwen zijn ze uit elkaar gehaald. Later zijn ze nog enige tijd weer close geweest, maar om haar dochter Machteld te steunen, is Mia naar Duitsland vertrokken. Machteld heeft daar geprobeerd om Mia te claimen, om op deze manier haar zus Ida dwars te zitten. Een andere manier om Ida dwars te zitten, deed zich voor toen Nada opeens bij Machteld op de stoep stond. Machteld beval Elias te zorgen dat Nada bij hen in Duitsland bleef. Dit was de reden voor Elias’ toenadering tot Nada, en de reden voor het feit dat Machteld het niet raar leek te vinden dat Elias en zijn nicht zo naar elkaar toetrokken.
Het gevoel van Machteld dat Ida gestraft moest worden, werd veroorzaakt door het gevoel dat Ida het levensgeluk van Machteld had afgenomen. Dit had ze gedaan door te zorgen dat haar man haar niet verruilde voor Machteld. Toen Ida namelijk zwanger raakte van Nada, heeft Simon besloten gewoon bij zijn vrouw te blijven, in plaats van haar te verlaten om samen met Machteld verder te leven. Wanneer Nada hierachter komt, voelt ze zich persoonlijk schuldig aan het ongelukkige leven van Machteld: ‘In de eerste plaats had ze door haar verwonding haar tante verraden Als ze Elias toen gewoon had laten meedoen met hun spel, was hij nooit dat mes gaan halen. Maar een belangrijker aandeel in haar schuld was dat ze bestond. Het was om háár dat haar vader voor haar moeder had gekozen’. Daarnaast voelde Nada zich ook verantwoordelijk voor het ongelukkige huwelijk tussen haar vader en moeder: ‘Nu begreep Nada waarom haar vader nooit oprecht blij had kunnen zijn met haar aanwezigheid. Waarom haar moeder dat juist wel was. Ze had haar moeders huwelijk gered. Aan de andere kant was ze juist degene geweest die het had stukgemaakt. Als Nada die bewuste dag niet had verstoord door gewond te raken, had haar moeder zich altijd kunnen koesteren in de illusie dat ze een gelukkig huwelijk had.’

Tijd
Het verhaal speelt zich recent af. Dit is bijvoorbeeld af te leiden uit het feit dat Nada op een gegeven moment een digitale camera koopt. Er is dus met enige zekerheid te zeggen dat het verhaal zich rond het begin van de eenentwintigste eeuw afspeelt. In het boek verstrijken enkele maanden. Nada vertrekt naar Duitsland in de lente en maakt de drukkende zomer ook nog mee. Tijd is in het verhaal niet iets dat een belangrijke rol speelt. Wanneer Nada namelijk contact met Emmie opneemt dat ze graag wat langer in Duitsland wil blijven, wordt haar gezegd dat het niet uitmaakt hoe lang ze blijft, als ze maar weggaat op het moment dat haar dat noodzakelijk lijkt. Ook lijkt het de zussen Mia en Emmie niet te deren dat ze elkaar al járen niet gezien hebben. Ze geloven beide dat ze elkaar ooit weer willen zien en dat is genoeg om ze gelukkig te houden. Tijd is dus van ondergeschikt belang.

Structuur
Het verhaal wordt over het algemeen in chronologische volgorde verteld. Wel lijken er soms flashbacks te zijn wanneer één van de familieleden terugdenkt aan een gebeurtenis in het verleden. Wanneer deze flashbacks aan bod komen, is het altijd wel erg duidelijk dat het hier om gebeurtenissen uit het verleden ging. Een voorbeeld hiervan is het volgende fragmentje waarin Ida terugdenkt aan haar kennismaking met Simon: ‘Vanaf het moment dat ze Simon had leren kennen, veranderde haar leven. Ze had nog nooit iemand ontmoet die zo mysterieus was. […] Het plaatje was compleet toen Nada werd geboren.’ Op deze manier wordt duidelijk dat Ida aan het peinzen is over wat er vroeger allemaal gebeurd is. Of ze bijvoorbeeld niet eerder had kunnen vermoeden dat haar man vreemdging met haar zus.
Een vorm van ‘spelen met structuur’ buiten het vermelden van flashbacks, is het opnemen van Nada’s dromen in het boek. Hierdoor wordt er een soort van tweede dimensie gegeven aan het verhaal, omdat het niet alleen om het ‘gewone’ dagelijkse leven draait, maar er ’s nachts ook het één en ander afspeelt. In de meeste boeken is de nacht ondergeschikt aan de dag, maar in dit boek wordt op meerdere manieren juist laten zien dat er ’s nachts ook een hoop met je gebeurt: zo laat Nada met haar foto’s van slapende mannen zien dat mensen dan kwetsbaar zijn en wanneer Mia vertelt over het fenomeen dromen, wordt duidelijk dat dromen een betekenis hebben waar je je eigenlijk bewust van zou moeten worden.
Het feit dat het boek eindigt met een droom van Nada waarin ze Elias ziet die haar vertelt wél van haar te houden, is typerend voor het verhaal aangezien hier weer de tweede dimensie van het leven aan de orde komt.

Ruimte
Het verhaal speelt zich op verschillende plaatsen af. Deze plaatsen zijn onder te verdelen in Duitsland en Nederland. In Duitsland wordt Nada van alles duidelijk. Zo heeft ze in het huis van Machteld hele gesprekken met haar oma waardoor de hele familiesituatie opeens helder is. Hierdoor wordt Nada zich bewust van de vreemde relaties die er zijn binnen haar familie.
Het huis van Machteld staat waarschijnlijk in Berlijn, maar dit wordt niet expliciet vermeld. Nada geniet van de stad, en ze loopt dan ook uren door de stad te dwalen. Uiteindelijk vindt ze een expositieruimte voor haar foto’s, waar ze gelukkig van wordt omdat één van haar dromen nu eindelijk uitkomt. Ondertussen wordt er in Nederland vol spanning op de terugkomst van Nada gewacht. Emmie kijkt uit naar de komst van Nada en Mia, en Ida wil dolgraag haar dochter weer terugzien omdat dat het enige in haar leven is waar ze zich echt vol voor kan geven. In Duitsland zijnde, vindt Nada dus uit waardoor de familiesituatie in Nederland veroorzaakt is.

Thema
In De Droomfotograaf komen verschillende onderwerpen aan de orde. Allereerst staat het thema familierelaties centraal. Alle mogelijke relaties komen aan de orde, en er wordt duidelijk gemaakt dat ‘de plaats die je inneemt binnen je familie bepalend is voor je leven, zelfs als je die familie nooit werkelijk hebt gekend’.
Een ander aan de orde komend thema is het verschil tussen goed en kwaad. Nada leert van haar oma dat er in feite geen kwaad bestaat. Het kwaad wordt veroorzaakt door het feit dat jij als mens bang bent en ergens de stempel kwaad opdrukt. Het is volgens Mia maar net hoe je iets bekijkt.
Een derde thema is dromen. Je kunt als je daar voor open staat, je hele leven dromen. Je bepaalt je eigen geluk door te beïnvloeden wat je in je dromen –en dus in je leven- meemaakt. Het begrip toeval kan ook door middel van je dromen verklaard worden.

Taalgebruik
Het taalgebruik in De Droomfotograaf is niet al te moeilijk. Er worden geen overdreven moeilijke woorden of zinconstructies gebruikt, waardoor het boek taaltechnisch zeer goed te volgen is. Wel kan ik me voorstellen dat de wijze van redeneren van Mia en Nada voor sommige mensen problemen oplevert. Dit omdat er toch wel op diepgaande zaken in wordt gegaan, wat enige mate van intelligentie vereist om te begrijpen.
De verhouding tussen dialoog en beschrijving is in mijn ogen erg goed. Ik houd er persoonlijk niet van wanneer een boek voornamelijk bestaat uit lange beschrijvingen omdat er dan weinig vaart in lijkt te zitten. Als lezer wordt je in dit boek wel meegesleurd, wat mede veroorzaakt is door het vlotte taalgebruik en de afwisseling van beschrijving en dialoog.

Perspectief
Het verhaal is geschreven vanuit het perspectief van een alwetende verteller. Vaak vind ik dat dit vervelend omdat je op deze manier minder betrokken het verhaal beleeft, dan wanneer het verhaal vanuit de ikvorm geschreven is. Toch voelde ik me betrokken bij het verhaal en werd ik meegesleurd met de gebeurtenissen rondom Nada en haar familie. Waar dit dan precies door veroorzaakt is, weet ik niet. Waarschijnlijk doordat de personages in het verhaal wel zó beschreven zijn dat je met de één meer medelijden hebt dan met de ander, ondanks de redelijk objectieve alwetende verteller.

Plaats in de literatuurgeschiedenis
Zoals hierboven reeds vermeld, speelt het verhaal zich recent af. Samen met het feit dat het boek pas een jaar geleden is uitgegeven, betekent dit dat het boek in de moderne literatuurgeschiedenis geplaatst mag worden.

Relatie tekst-auteur
Het verhaal is niet biografisch of autobiografisch van aard. Voor zover ik na heb kunnen gaan, heeft Janneke Jonkman ook geen eigen ervaringen met haar familie als inspiratiebron gebruikt. Wat wel bekend is, is dat Janneke Jonkman enige tijd in Berlijn gewoond heeft. Hier heeft ze wel de inspiratie opgedaan voor het beschrijven van de Duitse stad in het boek.
Verdere relatie tussen tekst en auteur zijn mij niet duidelijk.

Eigen mening
Mijn mening over De Droomfotograaf is zeer positief. Ik vond het een boeiend verhaal omdat je naarmate het verhaal vordert, steeds meer benieuwd raakt naar de verdere ontwikkelingen binnen de familie van Nada. Omdat je zowel een kijk in het leven van Nada, als van Emmie en Ida geboden wordt, wordt de hele situatie je steeds duidelijker. Het einde van het verhaal, waarin Nada, Emmie, Mia, Ida en Hendrik uiteindelijk samen zullen komen, vind ik erg mooi gecreëerd. Ondanks het feit dat het een ietwat zoetsappig einde is, waardeer ik juist de originaliteit van het slot.
Al met al kan ik dit boek zeker aan anderen aanraden: het leest lekker vlot weg en het verhaal is zeker meeslepend.