Boekverslag Tessa de Loo

Info over dit verslag

Geschreven door:	marloesje [meer]
Niveau:	4HAVO
Kwaliteit:
Waardering:
Taal:	Nederlands
Woorden:	3093
Opvragingen:	27

Hulpmiddeltjes

Openen in tekstverwerker

Printen

Emailen

Waardering

Gemiddelde waardering: 4 uit 5 (51 stemmen)

Heb je er iets aan gehad? Geef zelf je waardering:
Erg goed bruikbaar
Goed bruikbaar
Bruikbaar
Een beetje bruikbaar
Niks aan gehad

Titels van Tessa de Loo

• De meisjes van de suikerwerkfabriek (11)

  1983

• De tweeling (62)

  1993

• De zoon uit Spanje (12)

  2004

• Een bed in de hemel (7)

  2000

• Een varken in het paleis (4)

  1998

• Het mirakel van de hond (2)

  1988

• Het rookoffer (38)

  1987

• Isabelle (58)

  1989

• Meander (4)

  1986

Beschrijving

Geef een korte motivatie van je boekkeuze.
Ik heb dit boek gekozen, omdat mijn moeder het aanraadde. Zij had het boek gelezen en de film gezien en was er heel erg over te spreken. Toen ik in het Nederlandse boek zag dat dit boek geschikt was, was voor mij de keuze niet moeilijk meer. Ik heb een beetje dezelfde smaak als mijn moeder dus dacht dat ik het heel mooi zou gaan vinden.

Geef een eerste persoonlijke reactie op het boek.
Ik vond het boek een heel ontroerend boek. Je ziet aan het begin heel duidelijk dat Lotte een afkeer heeft van Anna na wat er in haar leven is gebeurd. Dat zie je in de loop van het verhaal veranderen. Aan het einde van het verhaal hebben ze zelfs beide begrip voor elkaar, en zijn ze dan ook dankbaar dat ze elkaar weer mochten ontmoeten. Het was dan ook erg zielig dat Anna aan het einde van het verhaal toch nog zo plotseling overleed.

Geef een korte samenvatting van de inhoud van het boek.
Lotte en Anna zijn tweelingzussen, maar al sinds hun zesde zijn ze niet meer bij elkaar. Ze ontmoeten elkaar in het begin van het boek in het thermale instituut in Spa tijdens een kuur. Ze leiden beide aan dezelfde ziekte, artrose. Eerst wil Lotte niets van Anna weten, omdat Lotte het Anna kwalijk neemt dat ze medelijden met zichzelf heeft vanwege de tweede wereldoorlog, maar wanneer ze de ervaringen van de oorlog en hun verder leven met elkaar delen verandert dat.
Toen ze zes jaar waren overleed hun vader. Hun moeder was al eerder overleden. Ze werden van elkaar gescheiden. Anna moest mee naar Duitsland, zodat ze daar kon werken. En Lotte, die toen al ziek was, ging in Nederland wonen.
Het verhaal van Anna speelt zich af in Duitsland in de periode in en rond de tweede wereldoorlog.
Anna werd meegenomen door haar grootvader, die in het Teutogerwald woonde. Zij groeide op in een primitief boers en katholiek klimaat. Haar grootvader overleed echter al snel. Zij werd toen opgevoed door haar oom en tante, maar die mishandelden haar . Een jonge pastoor ontfermt zich dan over haar en zorgt ervoor dat ze door de kinderbescherming wordt opgevangen. Later wordt ze in een nonnenschool geplaatst. Na deze school ging zij werken bij Frau Stolz. Zij was echter niet tevreden over Anna en gaf haar veel commentaar. Anna deed wel erg haar best en kon het commentaar niet meer aanhoren en vertrok daarom.
Ze kon gaan werken bij Frau von Garlitz. Terwijl ze daar werkte ontmoette ze Martin Grosalie. Ze trouwde met hem, maar hij moest in het leger, want de tweede wereldoorlog was toen al uitgebroken. Anna zag hem daardoor maar heel weinig. Op een dag schreef hij dat ze ontslag moest nemen bij Frau von Garlitz en dat ze naar hun huis in Wenen moest gaan. Daar was het veiliger.
Ze nam ontslag en ging naar Wenen. Ze kreeg toen te horen dat Martin was overleden. Martin wilde graag dat ze, als hij dood was, in een Lazaret als rode kruis zuster ging werken. Dat deed ze, maar ze werd daar helemaal overwerkt. Er waren namelijk heel erg veel gewonde soldaten die aan het front gewond waren geraakt.
Toen de oorlog voorbij was, kwam ze via Ilsa (een andere zuster bij het Rode Kruis) in contact met een vrouw waar ze kon gaan werken, maar die vrouw vond dat Anna ‘te goed’ was om de vieze klusjes die ze voor haar had op te knappen en ze wist nog wel een adres bij een gepensioneerde lerares. De lerares vond dat ze voor een beroep moest gaan leren wat ze leuk vond, dus ze ging een opleiding volgen om bij de kinderbescherming te kunnen werken.
Het verhaal van Lotte speelt zich af in Nederland, uiteraard ook in en rond de tijd van de Tweede Wereldoorlog, zij waren immers tweeling.
Lotte werd geadopteerd door een Nederlands gezin, waar de vader overduidelijk de baas was. Ze bracht de tijd door met zingen voor de radio. Zij had nog drie zusjes.
Ze verlangde er erg naar om Anna terug te vinden en ze schreef haar ook vaak, maar ze kreeg nooit brieven terug. Net voor de oorlog besloot ze haar op te zoeken. Anna werkte toen bij Frau von Garlitz en ze had het erg druk. Ze had eigelijk geen tijd voor Lotte en ze waren nogal van elkaar vervreemd. Vlak voor de oorlog kreeg Lotte een vriend, maar hij werd opgepakt bij een razzia en ze heeft hem nooit meer terug gezien.
In de oorlog nam hun gezin onderduikers op. In die tijd werd ook Lotte’s moeder heel ziek. Haar vader was voor de oorlog ook al heel ziek geweest, maar hij had het overleefd. Haar moeder werd gelukkig ook weer beter. Nog voor het einde van de oorlog trouwde Anna met Ernst Goudriaan, een van de onderduikers.
Lotte en Anna vertellen elkaar uitgebreid overal de dingen die ze hebben meegemaakt in hun leven. In het begin kon Lotte niet begrijpen en geloven dat gewone Duitsers ook onder de oorlog te lijden hadden. In de laatste week van de kuur overlijdt Anna in een bad met veenturf en toen beseft Lotte hoeveel ze in die paar weken weer van Anna was gaan houden.

Verdieping

Bespreek de structuur (bouw) en de tijd in het boek.
De manier van schrijven van Tessa de Loo is heel duidelijk. Ze kan bondig en helder schrijven. Het is niet dat je je bij elke zin af moet vragen wat de diepere betekenis kan zijn. Ze gebruikt wel regelmatig Duitse en Franse zinnen in haar boek. Dat vond ik persoonlijk af en toe wel storend, omdat ik de franse taal niet o goed onder de knie heb. Verder is er veel afwisseling tussen de lengtes van de zinnen. Ook komen er veel dialogen voor in het boek.
De gebeurtenissen in het boek spelen zich voornamelijk af in en rondom Spa en in Keulen.
Het verhaal van Lotte over haar verleden speelt zich vooral af in haar huis in Holland. Zij kwam daar immers al wonen toen zij 6 was.
De verhalen over Anna’s ervaringen spelen zich in een grotere ruimte af; vanuit de stad Keulen komt zij op het platteland terecht. Door haar werk bij de familie Von Garlitz kan zij in Duitsland reizen, maar ook naar Oostenrijk. O.a. ook naar Wenen natuurlijk waar zij heen ging voor haar geliefde.
Het verhaal is Chronologisch geschreven. De ervaringen van Anna en Lotte worden beiden Chronologisch verteld, maar ook de tijd die er voorbij gaat wanneer ze in Spa zijn. Uiteraard komen er wel vele flashbacks in voor. Eigenlijk bestaat het boek uit bijna alleen maar flashbacks. Het verhaal zelf speelt zich dus eigenlijk af in de jaren ’90 wanneer zij elkaar ontmoeten in Spa. Er wordt steeds overgeschakeld van nu naar verleden. In het heden bediscussiëren zij dan wat één van de twee net heeft verteld.
Het boek heeft een gesloten einde. Anna overlijdt, en ze kunnen dus niet nóg meer vertellen over het verleden. Je kunt het uiteraard ook juist als een open einde zien om te kijken of Lotte nog openstaat voor ook verdere familie van Anna. Maar het verhaal tussen de twee zussen zelf houdt hier op.

Zoek een recensie op over het gelezen boek. Lees die en maak daarna een verslag waarin je de volgende vragen aan de orde stelt:
Wat is het eindoordeel van de recensent?
Op grond van welke argumenten komt de recensent tot zijn/haar eindoordeel?
Ben je het met het eindoordeel eens?
Met welke argumenten van de recensent ben je het wel eens? Met welke niet? Welk argument zou jij nog willen toevoegen?

Schrijver
Loo, Tessa de

Titel
[Tweeling], De : roman

Jaar van uitgave
1993

Bron
Trouw

Publicatiedatum
04-11-1993

Recensent
Rob Schouten

Recensietitel
'Wij hadden het ook niet altijd makkelijk': Tessa de Loo, 'De [tweeling]', roman over Nederlands-Duitse oorlogsverledens

De nieuwe roman van Tessa de Loo, 'De tweeling', lijkt behalve op Nederland ook sterk op Duitsland gericht en of dat toeval is of opzet, met de Nederlandse 'Schwerpunkt'-rol op de Frankfurter Buchmesse in het achterhoofd, zou ik niet durven zeggen. Het thema van 'De tweeling' is kort gezegd : Nederland-Duitsland. Dit conflict wordt belichaamd door een meisjestweeling. Na de dood van de ouders wordt de tweeling van elkaar gescheiden. Het ene meisje, Anna, groeit op bij haar grootvader en een oom in een behoudend Duits boerengezin, het andere, Lotte, bij een ver familielid in Nederland dat de communistische leer is toegedaan. Na vanaf hun zesde gescheiden te zijn geweest ontmoeten ze elkaar toevallig weer, bejaard, in een kuuroord in het Belgische Spa. In opzet lijkt het boek daarmee een beetje op 'Das doppelte Lottchen', het bekende kinderboek van Erich Kästner, en de naam van een van de hoofdpersonen, lotte, lijkt me in dat opzicht geen toeval. Overigens wordt van de verrassende ontmoeting in Spa niet al te veel geheimzinnige omhaal gemaakt. Al na vijf pagina's is hun tref bezegeld en kan het feitelijke verhaal beginnen. De structuur van 'De tweeling' is eenvoudig en glashelder. Tijdens hun verblijf in Spa vertelt de [tweeling] elkaar steeds weer porties van de wederzijdse, achterstallige geschiedenis. In dat opzicht doet het boek denken aan een raamvertelling. De tijd vóór en tijdens de oorlog staat daarbij centraal. Beiden vertegenwoordigen uiteraard heel uiteenlopende geschiedenissen. De Duitse Anna wordt dienstbode bij een adellijke familie, die zolang het ze goed uitkomt met de nazi's heult, en trouwt tenslotte met een aardige jongen die zich voor de SS opgeeft en binnen de kortste keren op onnozele wijze sneuvelt. De familie van de Nederlandse Lotte staat onverbiddelijk aan de goede kant, ze hebben er zelfs joodse onderduikers. Maar onwezenlijke helden zijn het nu ook weer niet. In hun levensloop vertegenwoordigen beide vrouwen zo iets van de modale jonge vrouw in oorlogstijd, belicht vanuit zowel Duits en Nederlands perspectief. Van een vroegere harmonie is in Spa niet erg veel meer over. Lotte blijft eigenlijk gedurende het hele verhaal erg sceptisch over de verhalen van Anna, die haar telkens weer voorkomen als rechtpraten wat krom was. Anna krijgt van de auteur de meeste ruimte om haar verhaal te vertellen. Ze ontpopt zich als een hardwerkende, doortastende, a-politieke vrouw, maar ook het type dat met recht kan zeggen dat ze van niks heeft geweten. Het is op dit historisch-politieke punt dat de zusters telkens opnieuw botsen. Aan de psychische of karakterologische dimensies van het conflict tussen twee bejaarde dames wordt veel minder aandacht geschonken. Het gaat hier onmiskenbaar om historische rechtvaardigheid. Aan haar thema heeft Tessa de Loo vooral verhalende dimensies gegeven. De lezer volgt steeds in chronologische volgorde afwisselend de geschiedenis van Lotte en van Anna. Hun levens worden (soms haast filmisch) aanschouwelijk gemaakt en eigenlijk moet je als lezer zelf maar uitmaken wat je ervan vindt. Zo ben ik het met Anna eens dat Lotte veel te sceptisch blijft onder de Duitse verhalen (voor iemand die toch ook niet het allerergste van de oorlog heeft meegemaakt is haar haat jegens de Duitsers erg onvermurwbaar, vind ik). Eigenlijk zijn die Anna-verhalen zelfs dramatischer en overtuigender. Dat lijkt me geen toeval. Toch komen ze op Lotte steeds weer over als "zo'n generalisatie die de schuldvraag in veilige richting omboog". In geestelijk opzicht betekenen de baden in Spa dan ook geen loutering voor de zusters : "Tja.." peinsde Lotte, "als jullie ons land niet hadden leeggeroofd hadden zich bij ons niet zulke taferelen afgespeeld." "Wij hadden ook onze rantsoenering.." zei Anna zwakjes Lotte trok haar wenkbrauwen op. "Jullie waren de voorraadschuur van Europa." In haar wiek geschoten liet Anna de kaart zakken. "Na de oorlog namen de Fransen wraak. In de Franse zone hebben ze ons uitgehongerd." "Acht..." zuchtte Lotte. "Altijd die vergoelijking. Altijd dat : maar wij hadden het ook niet makkelijk." Op ideologisch of wijsgerig niveau heeft De tweeling niet veel te bieden, het wezenlijke conflict tussen twee keerzijden van een medaille krijgt geen nieuwe dimensies. Het is in feite een stellingenoorlog, waarbij de spreeksters zichzelf ingegraven hebben. Alleen tegen het einde komt een ietwat melodramatische volta. Tessa de Loo is een geboren vertelster. De diverse onderdelen van de dubbele levensgeschiedenis zijn levendig en plastisch verteld. Een probleem vind ik wel dat de interbellum- en oorlogsverhalen als voldragen epische geschiedenissen zijn opgeschreven, terwijl ze tegelijkertijd als flashbacks binnen de Spa-confrontatie moeten werken. Dat heeft iets onnatuurlijks : de geheugens van zowel Anna als Lotte lijken zodoende bovenpersoonlijke, almachtig registrerende organen. Ik zou geloof ik stokkende en tastende verhalen authentieker hebben gevonden dan deze filmische memoires over angst en wrok, hoe treffend soms ook opgeschreven. Zoals deze passage na het bericht in Het Parool over het bestaan van gaskamers : "Het bericht werd onmiddellijk gebagatelliseerd, natuurlijk was het niet meer dan een aan de verwrongen fantasie van een overijverige journalist ontsproten sensatieverhaal. Bram Finkel gooide zijn servet op tafel en liep, zijn hoofd tussen zijn schouders, naar de deur. Met de knop in de hand draaide hij zich om en zei met een grijns tegen Koen : 'Misschien willen jullie de volgende tweeduizend jaar nu eens het uitverkoren volk zijn." 'De tweeling' is een heel heldere roman met een overzichtelijk thema, je leest het in één adem uit. Maar het is niet een boek met veel diepgang, geen werk dat het probleem historisch of psychologisch nuanceert. Misschien zijn zulke gecontrasteerde persoonlijke geschiedenissen daartoe ook niet bij machte. Het verder zo doorgetimmerde en (althans voor een niet-specialist) authentiek aandoende verhaal (vooral van Anna) wordt helaas ontsierd door een paar kleine historische missers, die ik er voor de zekerheid toch maar uit zou halen, alvorens de Duitse vertaling te lanceren. Zo is Wilhelm Kempf geen foute dirigent die in nazi-tijd door bleef spelen, maar een pianist (bedoeld zal wel zijn Furtwängler) en lijkt beeldspraak met het begrip "lobotomie" (voor het eerst voltrokken in 1936) erin me in het jaar 1933 onwaarschijnlijk. Zo zijn er nog een paar peccadilles, maar voor het eindresultaat doen ze weinig terzake.

Ik ben het wel met het eindoordeel eens alleen vind ik dat er wel wat diepgang in zit. Ik wist niet dat er fouten in zaten, maar dat vind ik, net als de recensent, niet zo heel belangrijk.
Ik ben het eens met de argumenten 1, 2, 3 en 5. Ik zou niks toe willen voegen, want alles wat deze recensent heeft geschreven vind ik wel goed (op argument 4 na).

Evaluatie
Spreek je eindoordeel uit over het boek. Gebruik het schema ‘evaluatie’ (informatieboek, par 3.2)
Het boek ‘de tweeling’ zorgt er eigenlijk voor dat ik mij verbaas over de haat die er bestaat tussen de Nederlanders en de Duitsers. Zelf heb ik ook een zus en wanneer ik kijk naar dit verhaal zie je duidelijk dat er een soort van haat ontstaat door een externe factor, de tweede wereldoorlog. Wanneer ik mij dan voorstel dat mij hetzelfde zou overkomen, kan ik me niet voorstellen dat ik door wat andere mensen denken en doen, haatgevoelens zou krijgen voor mijn zus. Dat je het er moeilijk mee hebt is natuurlijk wel te begrijpen, omdat zoals ik ook al eerder heb genoemd, Lotte er wel dierbare mensen door heeft verloren. Maar ik persoonlijk vind dat je dan wel redelijk moet zijn, en moet kunnen inzien dat niet Anna het is die duizenden mensen heeft vermoord. Of ervoor heeft gezorgd dat miljoenen Joden omkwam in de concentratiekampen. Hierdoor krijg je eigenlijk direct een sympathie voor Anna. Zij wordt door Lotte gezien als ‘de kwade zus’, en dat is voor mijn gevoel helemaal niet eerlijk. Ik vind dan ook het karakter van Anna heel mooi, dat ze koste wat het kost duidelijk wil krijgen voor Lotte dat niet zij het is die de oorlog en de mensen die daarbij omgekomen zijn, op haar geweten heeft. Ik herken daar wel een stukje van mijzelf in. Ik heb ook sterkt het gevoel dat ik alles wat ik doe en wat ik zeg voor mijzelf en voor anderen moet kunnen beargumenteren. Daar heb ik dan ook sterk de drang toe.
Ik vind het wel een heel mooi verhaal, zeker omdat aan het einde van het verhaal Lotte toch tot inkeer komt. Dat zij er dan achter komt hoeveel ze eigenlijk nog geeft, of opnieuw is gaan geven om haar zus Anna. Daarin komt naar voren dat in elk mens een goede kant zit. In het geval van Lotte in dit verhaal het bereidt zijn tot het vergeven van Lotte. Al hoeft Lotte eigenlijk nergens vergeven voor te worden, vind ik. Maar wel het begrip wat Lotte op moet brengen voor alle dingen die Anna heeft gedaan.
Dat de schrijfster een boek schrijft over de eigenlijk nog steeds voortdurende strijd van verwijt tussen de Nederlanders en de Duitsers vind ik heel goed. Het is gewoon absoluut niet redelijk dat er mensen zijn die in Duitsland wonen er nu nog voor aangekeken worden voor wat hun opa’s bijvoorbeeld hebben gedaan. Aan de andere kant vind ik ook dat de schrijfster goed laat zien hoe de Nederlandse mensen aan die gevoelens komen. Zodat er ook vanaf de andere kant enigszins begrip wordt getoond. Ik vind dat ze de balans daartussen goed heeft gevonden in het boek.
Het verhaal op zich zou goed gebeurd kunnen zijn. Al is het voor mij onwaarschijnlijk, zoals ik al zei, dat twee zussen elkaar gaan verwijten voor wat een overheid en zo heeft uitgevoerd. Daar kan ik niet helemaal bij. Dat het in die tijd mogelijk is dat een tweeling zo uit elkaar wordt gehaald, zou kunnen. Maar ik denk dat als je dat in deze tijd zou plaatsen dat niet meer mogelijk zou zijn. Dan zou er in ieder geval een rechtszaak aangespannen worden, zodat de tweeling bij elkaar zouden kunnen blijven.
De opbouw van het verhaal is soms een klein beetje verwarrend omdat ze vaak van het ene naar het andere schakelen. Dat maakt het ook juist wel boeiend omdat er veel afwisseling is. Het is dus absoluut geen saai verhaal. En wanneer je al een poosje in het boek aan het leven bent merk je ook wel hoe de opbouw van het verhaal is. Dan wordt het wat makkelijker.
Ik ben absoluut blij dat ik het boek heb gelezen. Toen ik er aan begon dacht ik namelijk wel dat het ‘stug’ zou worden omdat het zo een dik boek is. Maar dat is absoluut niet zo. Ik heb na het lezen van het boek ook de film gezien. Je ziet veel overeenkomsten, maar je ziet toch ook wel dat veel dingen in de film zijn weg gelaten of iets zijn verdraait.
Maar het is een absolute aanrader!